Кіріспе

Даниялық американдықтар (Dansk amerikanere) - ата-бабаларының түп-тамыры толықтай немесе ішінара Даниядан шыққан американдықтар. Даниядан шыққан немесе шыққан шамамен 1,300,000 америкалық бар. 1865 жылдан кейін АҚШ-қа келген даниялықтардың көпшілігі экономикалық себептермен солай істеді. Еуропадағы даниялық халық саны 1865 жылға қарай медицина мен тамақ өнеркәсібіндегі жетістіктерге байланысты едәуір өсті, бұл кедейлік деңгейінің жоғарылауына және даниялықтардың басқа елдерге көшіп кетуінің артуына әкелді. Жерді сату да көші-қонның тағы бір себебі болды, көптеген даниялықтар Висконсин, Миннесота және Дакота штаттарында фермер болды. 1870 жылдары АҚШ-қа қоныс аударған даниялықтардың жартысына жуығы өз отбасыларымен бірге қоныс аударған, бірақ 1890 жылдары отбасылық иммиграция жалпы санының 25% -ын ғана құрады. Бұл көшіп келгендердің көбісі ақырында Данияға оралды. Данияның кейбір аймақтарындағы жер тепе-теңдігінің төмендеуі көшіп-қонудың жоғары деңгейіне байланысты. Сонымен қатар, мормон миссионерлері Ютаға көшіп келген көптеген даниялықтарды дінге айналдырды. Даниялық американдықтар американдық қоғамға басқа еуропалық топтарға қарағанда тез араласты және мәдени мұраларын сақтауда ең аз бірікті.

Тарих

Америкаға даниялық иммиграция Данияның отарлауымен 1660 жылдары Данияның Вест-Индия компаниясының Виргин аралдарына келуінен басталды. Даниялықтардың аз бөлігі Солтүстік Америка құрлығына көшіп-қонуды жалғастырды, онда Голландияның Жаңа Голландия колониясы мен Пенсильванияның діни саяхаты да ертедегі даниялықтарды қоныстандырды. Даниялықтардың АҚШ-қа жаппай көшіп келуінің басталуы 19 ғасырдың ортасында басталды. Солтүстік Америкаға келген алғашқы даниялық - Дания шіркеуінің (Евангелиелік лютеран) діни қызметкері, преподобный Расмус Дженсен. Ол 1619 жылы Дания королі Кристиан IV тапсырған Жаңа әлемге экспедиция жасақтарында пастор болды. Бұл экспедиция екі шағын даниялық кеме - "Энхьёрнинген" және "Лампренен" кемелері мен 64 даниялық, норвегиялық, швед және неміс теңізшілерімен жасақталған болатын. Кемелердің капитаны - кеме жүргізуші әрі зерттеуші Йенс Мунк. Фробишер шығанағы мен Унгава шығанағына жеткен соң, Мунк ақырында Гадсон бұғазы арқылы өтіп, 20 тамызда Дигжес аралына (Квебектің солтүстік шетінде) жетті. Содан кейін олар шығанақты кесіп, оңтүстік-батысқа қарай жолға шықты. Ал қыркүйектің басында олар әлі де жол таба алмады. Партия 7 қыркүйекте Гудзон шығанағына келіп, Черчилль өзенінің сағасына келіп, қазіргі Черчилль қаласында қоныстанды. Екі кеме де қасыма қойылып, қысқа барынша дайындалды. Бұл қасіретлі қыс болды. Салқын, ашаршылық және цинк ауруы ер адамдардың көпшілігін жойды. Дженсен 1620 жылы 20 ақпанда қайтыс болды. Тек Мунк пен екі теңізші аман қалып, Жаңа әлемде қоныс те қалдырмады. "Энхьорнинген" фрегаты қыста мұздың астында қалыпты. Алайда, кішігірім Лампрененді құтқаруға болады. Қайту сапары екі айға созылды. 1620 жылы 20 қыркүйекте "Лампренен" кемесі кемелерінің аман қалған мүшелері Норвегияның Берген қаласына жетті. Жаңа әлемге көшіп келген алғашқы даниялық иммигранттар, Ян Янсен және оның әйелі Энгельтье балаларымен бірге 1636 жылы Голландияның Жаңа Амстердам колониясына келді. IV Кристианның экспедициясынан кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң, Ресей империясы үшін жұмыс істейтін даниялық барлаушы Витус Йонассен Беринг (16811741) келді. 1728 жылы ол Солтүстік Америка мен Азияны бөліп тұрған судың тар бөлігін анықтап, кейіннен Беринг теңізі деп атады. Беринг 1741 жылы Аляскаға келген алғашқы еуропалық болды. 1666 жылы Данияның Батыс Үндістан компаниясы Кариб теңізіндегі Сент-Томас аралын, 1717 жылы Сент-Джон аралын, 1733 жылы Сент-Круа аралын өз бақылауына алды. Даниялықтар африкалық құлдарды сол аралдарға әкелді, онда құлдар тырнақ, мақта және қант өндірісінде жұмыс істеді. Бұл алғашқы қоныстанушылар Жаңа Англиямен сауда-саттыққа кірісті. 1917 жылы олар аралдарды АҚШ-қа сатып, оларды АҚШ Виргин аралдары деп атады. XVII ғасырдың басында Солтүстік Америкада жеке-жеке даниялық иммигранттар қоныстанды. Скандинавиялықтар - әсіресе даниялықтар мен норвегиялықтар - Голландияның Жаңа Нидерланд колониясына қоныс аударғандардың көп бөлігін құрады, қазіргі Нью-Йорк. 1750 жылдан кейін протестанттық Моравиялық бауырластардың даниялық отбасылары Пенсильванияға көшіп келіп, Бейтлехем аймағына неміс моравиялықтарымен бірге қоныстанды. 1850 жылға дейін Солтүстік Америкаға көшіп келген даниялықтардың көпшілігі үйленбеген ер адамдар болған. Осы кезеңде кейбір даниялықтар танымалдыққа және танылуға қол жеткізді. Олардың арасында Джордж Вашингтонның Америка революциясы кезінде ең сенімді офицерлерінің бірі Ханс Кристиан Фебигер (1749-1796), 1836 жылы Техастың тәуелсіздігі үшін күресте Аламуда қайтыс болған Чарльз Занко (1808-1836) және 1839 жылы Миссуриден Калифорнияға саяхатшылар тобын басқарған Копенгагеннен келген темірші Питер Лассен (1800-1859) болды. Ласен орнатқан жолға Калифорниядағы алтын Rush кезінде "қырық тоғыз" ерді. Лассен Калифорнияның ең маңызды ерте қоныстанушыларының бірі болып саналады. 1820 және 1850 жылдар аралығында жыл сайын АҚШ-қа 60-қа жуық даниялық қоныс аударады. 1820 және 1990 жылдар аралығында 375 000 даниялық болды; олардың басым көпшілігі 1860 және 1930 жылдар аралығында көшіп кетті. Данияның ең үлкен көшіп кетуі 1882 жылы болды, онда 11,618 даниялық АҚШ-та қоныстанды. Даниялық иммигрант қауымдастықтар АҚШ-тағы сүт өнеркәсібінің пайда болуымен байланысты. XIX ғасырдың аяғында Дания сүт өнімдерін өндіруде әлемдегі көшбасшы болды. 2024 жылы жүргізілген зерттеуде 1880 жылы американдық "дандықтар көп болған округтер кейіннен сүт өсірумен айналысып, заманауи әдістерді қолданды" деп анықталды. Даниялық иммигран...

Дания тілінің қолданылуы

30 мыңға жуық американдықтар дания тілінде сөйлеуді жалғастыруда. 2000 жылғы АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша 33 400 адам үйде дания тілінде сөйлеген; бес жылдан кейін бұл көрсеткіш 29 467 адамға дейін төмендеді (2005 жылғы американдық қоғамдастық зерттеуі), бұл шамамен 11,8% төмендеу.

Мәдениет

Конгресс кітапханасы атап өткендей, даниялық американдықтар, басқа скандинавиялық американдықтарға қарағанда, "ұлт бойынша таралып, салыстырмалы түрде тез балқыту қазандығына жоғалып кетті. Даниялықтар ең аз біріктірілген топ болды және өздерінің шығу тегі туралы санасын жоғалтқан алғашқылар болды". Тарихшылар даниялықтардың ағылшын тілін қолдану деңгейінің жоғарылығын, даниялық емес адамдармен некеге тұру құштарлығын және олардың азаматтығын алу құштарлығын олардың тез ассимиляциялануына ықпал еткен факторлар ретінде, сондай-ақ олардың бұрыннан ассимиляцияланған неміс америкалық қауымдастығымен қарым-қатынастарын атап өтті. Бүгінде "дандық" ұлттық мәдениет деп саналатын нәрселердің көпшілігі он тоғызыншы ғасырдағы АҚШ-қа көшіп келген даниялық эмигранттардың психикасында кеңінен таралған емес. XIX ғасырдың аяғындағы еуропалық ұлтшылдық пен таптық күрес ұлттық мәдени тұлға идеясын тиімді түрде себу үшін қажет болды. АҚШ-қа көшіп келген көптеген даниялықтардың экономикалық жағдайы Шығыс Еуропадан көшіп келгендерге қарағанда әлдеқайда жақсы болғанмен, Данияның аграрлық шаруалары мен қарапайым халқы арасында Дания әдебиетінің терең мәдени санасы, Ханс Кристиан Андерсен сияқты танымал көркем әдебиет авторлары болған жоқ. Әрине, ерекшеліктер бар; олардың ішінде фольклордың бай мұрасы, өнерге деген сүйіспеншілік және тамақ пен мейрам күндеріне қатысты аймақтық дәстүрлер бар. Даниялықтар АҚШ-қа келгенде, өздерінің дәстүрлі тағамдарын алып келді. Даниялықтардың танымал тағамдары арасында крингле (бадам пастасы), Wienerbrød және fastelavnsboller немесе даниялық кондитерлік өнім (америкалықтар таңғы асқа "даниялық" деп атайды), æbleskiver (қаптамалы торттар), frikadeller (даниялық бұзау еті мен шошқа еті), флескстег (шошқаның пісірілген еті) және рисенгрод (бақша күріш). Данияның ұлттық мәдениетінде сыраның маңыздылығына қарамастан, даниялық иммигранттар иммигрант неміс сыра жасау шеберлерімен қаныққан бәсекеге қабілетті американдық сыра өнеркәсібін енуде сәтті болмады. 1872 жылы Небраска штатының Омаха қаласында америкалық даниялықтар Den Danske Pioneer немесе Danish Pioneer атты ағылшынша-даниялық газетті құрды. Қазір ол Хоффман Эстейтс, Иллинойс штатында шығарылады, бұл - америкалық даниялықтардың ең көне газеттері. Санпете округінің Ефрем қаласында орналасқан Сноу колледжі жыл сайын Скандинавия фестивалін өткізіп, өздерінің мұраларын және даниялықтарды, сондай-ақ басқа скандинавия елдерінен келген иммигранттарды құрметтейді. Фестиваль мамыр айында екі күн өткізіледі. "Біздің үйге келген кезде сезінетін жылы сезімдеріңізді білдіреді. Көбіміз біздің керемет аңғарға қоныстану үшін теңіз мен жазықты кесіп өткен батыл скандинавтардың ұрпағымыз. Бұл мақтаныш біздің күнделікті өміріміздің бір бөлігі. Біз оны қонақтарға қуана-қуана айтамыз". Тарихи тұрғыдан даниялық американдық колледждің бірі - Grand View University, ол 1896 жылы Айова штатының Де-Мойн қаласында құрылған. Гранд-Вью университеті Данияның Америка тарихының үлкен мұрағаттық жинағын жалғастыруда. Небраска штатының Блэр қаласындағы Дана колледжі 1884 жылдан 2010 жылға дейін жұмыс істеді, бірақ 2010 жылдың шілдесінде оқушылар санының төмендеуіне байланысты есігін жапты. Бір кезде Дана колледжінде тұрған Даниялық Америка мұрағаты мен кітапханасы қазір Блэрде өз бетінше орналасқан. Мұрағатта Данияның өмірлік тәжірибесі, мәдени мұрасы және Солтүстік Америкаға Даниядан шыққан адамдардың маңызды үлесі туралы материалдардың ең үлкен және кең жинағы бар.

Діндарлық өмірі

Америкадағы даниялықтардың көпшілігі скандинавиялық американдықтардың басқа топтары сияқты лютерандықтар. Лүтерандық пионер Клаус Лориц Клаусен, Норвегиялық-Даниялық Лүтерандық Конференцияның бірінші президенті, Данияға барып, діни басшыларға Америкаға пасторлар жіберуіне ықпал етті. Даниядағы ең көне лютеран қауымы - Висконсин штатының Расин қаласында орналасқан Эммаус лютеран шіркеуі. Жақын жерде Кеношада Данияның ең көне екінші лютеран қауымы, Сент-Мария лютеран шіркеуі орналасқан, ол Америкадағы евангелистік лютеран шіркеуінің Үлкен Милуоки синодындағы ең үлкен қауым. Сонымен қатар, көптеген даниялық американдықтар соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуіне жатады. 1849 - 1904 жылдар аралығында 17000-ға жуық даниялық мормондар және олардың балалары Юта штатындағы шіркеу қоныстарына сапар шекті, бұл даниялықтарды шіркеу штатына жалдаған шетелдіктердің саны бойынша британдықтардан кейін екінші орынға қойды. Небраска, Айова, Миннесота және Висконсин штаттарында мормон емес даниялық американдықтардың ең көп шоғырлануы бар. Мормондық-америкалықтардың ең көп саны Юта мен Айдахо штаттарында, Айдахо жағдайында, әсіресе штаттың оңтүстік-шығыс бөлігінде. Даниялық американдықтардың аз, бірақ едәуір саны методистер, баптистер, рим-католиктер және жетінші күн адвентистер болды.

Өнер

Ковбой суретшісі және мүсінші Эрл В. Баском (1906-1995) "ковбой суретшілерінің ковбойы" деп аталды, ол ковбой суретшіге айналған халықаралық атақ алды. Оның даниялық әжесі, К. Ф. Б. Либберт Юта штатының ізашарлары болды. Баском Олаф Вигхорстпен бірге көрмеге шықты. Скульптор және танымал тарихшы Гутзон Борглум Оңтүстік Дакотаның Блэк Хиллзіндегі Рашмор тауында ең ұлы американдық президенттерді кескен кезде қазіргі Американың негізгі элементін ұсынды. Оның ағасы, мүсінші Солон Борглум да Америка шекарасын бейнелеуімен атақ алды. Тағы бір танымал даниялық-американ мүсінші - Данияда туып, отбасымен Нью-Джерсиге көшіп келген Кристиан Петерсен. Оның көптеген белгілі мүсіндері оның орта батысқа көшіп, Айова штатының университетінде оқытушылық қызметінен туындады. Американың ең алғашқы майлы бояушыларының бірі - Амадей Крисчян Гуллагер, ерте Федералды Американың ең үздік суретшісі, ол терракоттада да жұмыс істеді. Теңіз суреткерлері Антонио Якобсен мен Эмиль Карлсен көркемөнер аукциондарында қымбат бағаға сатылатын едәуір еңбек қалдырды. Бірнеше даниялық суретшілер Американың батысына қоныс аударды, онда олар аймақтық көркем жанрға өз іздерін қалдырды. Бұл топтың ішінде "Батыс суретшілерінің деканы" деп аталатын Олаф Вигхорст пен Олаф Сельцер де бар. Иоганн Бертельсен өзінің қалалық көріністерімен, әсіресе Нью-Йорк қаласындағы көріністерімен танымал болған көрнекті және өнімді импрессионист суретші болды. Формалды деңгейде Карл Кристиан Антон Кристенсен Американың "Мозай әже" деген сөзінің даниялық-американдық баламасы. Тағы бір ертедегі американдық даниялық шебер Питер Хансон, пейзаж суретшісі, тюльпан авторы және дагеррейші. Хансон 1821 жылы Данияда дүниеге келді және 1847 жылы Америкаға келді, ол Бруклинде, Нью-Йоркте, Боуэрде фотостудиясы бар. Данияда туған Иб Пенник (1930-1998) "60 және 70-жылдардағы балалар кітаптарының қайта өркендеуінің артында тұрған шығармашылық ақыл" ретінде белгілі болды. Роланд Петерсен 1926 жылы Данияның Энделаве қаласында туған, суретші және графикашы. Ол өзінің ерекше және танымал интальиолық стилімен танымал. Питер Секаер (табиғи аты Питер Ингеман Секяр (1901) - даниялық-американдық суретші және суретші. Данияның Копенгаген қаласында туған Секаер 1918 жылы Нью-Йоркке еркіндік пен мүмкіндік іздеп келді. 1922 жылы ол белгі суретшісінің шебері, кейіннен Нью-Дилд және Американың депрессиялық дәуірінің қиын жағдайларын суретке түсіруші суретші ретінде танымал болды. Уильям Мортенсен, Park City, Utah қаласында даниялық иммигрант ата-анадан туған, ол америкалық суретші болды, ол негізінен 1920-1940 жылдары пикториалистік стильдегі Голливуд портреттерімен танымал болды.

Билеу

Кристансен ағайындылары: Лью, Харольд және Уиллам американдық балет тарихында әйгілі. Үшеуі де хореограф, ұстаз және режиссер ретінде мансап жасап, АҚШ-та балеттің гүлденуіне көмектесті. Виллам Кристенсен (1902-2001) әсіресе Сан-Франциско балетінің негізін қалаушы болды. Үш ағайынды Бригем Ситиде (Юта штаты) даниялық-американдық мормондық отбасында дүниеге келген.

Дизайн

Питер Бентзон - Данияның Батыс Үндістанында туған американдық күміс шебері және африкалық ата-бабаларының алғашқы американдық күміс шебері. Ол өзінің шедеврлерін Сент-Кройда да, Филадельфияда да шығарды. 1939 жылы көшіп келген Копенгагендік қолөнерші Йенс Рисом өзінің жиһаз дизайнымен, Ханс Ноллл жиһаз компаниясының негізін қалаушы ретінде және Род-Айленд дизайн мектебінің сенімді адамы ретінде танымал болды. Таге Фрид, 1948 жылы АҚШ-қа келген тағы бір даниялық жиһаз дизайнері, сонымен қатар ағаштан жасалған жиһаз дизайны және 1962 жылдан 1985 жылға дейін Род-Айленд дизайн мектебінде профессорлық қызметпен танымал. Металл жасау саласында Джон Прип Нью-Йоркте даниялық әке мен американдық ананың баласы болып дүниеге келді, Данияда шәкірттік білімімен айналысты және АҚШ-қа оралды, онда ол күміс бұйымдары мен дизайнымен танылды. Көптеген жылдар өткеннен кейін, кейбір Prip дизайндары әлі де Reed & Barton Silver Company компаниясында өндірісте. Прип Рочестер технология институтында да, Род-Айленд дизайн мектебінде де сабақ берді.

Тағам

Louis' Lunch-тің айтуынша, гамбургерді 1900 жылы иесі Луи Лассен (Дания 1865 ж. 20 наурыз 1935 ж. Нью-Хейвен, Коннектикут) бір клиенттің кешкі асқа бару туралы асығыс сұрауына жауап ретінде жасаған. Луи Лассеннің рестораны Конгресс кітапханасында гамбургердің шығу тегі ретінде танылған, бірақ басқа да талапкерлер мен сыншылар бар.

Ғылым

Йенс Клаузен ботаникадағы эволюциялық генетиканы зерттеуде революция жасаса, Эрик Эриксон әлеуметтік даму теориясымен даму психологиясында революция жасады. Нильс Эббсен Хансен өсімдіктерді асылдандырудың танымал ізашары болды. Чарльз Кристиан Лауритсен - физик. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында ол атом бомбасын ойлап тапқан ғалымдар тобының мүшесі болды. Микель Франдсен химиялық термодинамика, мұнай және ауыр суға қатысты эксперименттерімен танымал физикалық химик болды. Адам Гиде Бовинг 1902-1913 жылдары Копенгагендегі Зоологиялық мұражайда энтомологияның көмекші кураторы болып қызмет етті. Эмиграциядан кейін Смитсонда ғылыми қызметкер болды. 1939 жылы ол 1945 жылы зейнетке шыққанға дейін АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің (USDA) Энтомология бюросының құрамына кірді.

Спорт

Джеймс Дж . Уорд (Данияда туған, аты - Женс П. Уилсон) ертедегі пионері және екі ұшақты көрменің ұшқышы. Ол 1911 жылы бірінші трансконтиненттік (Нью-Йорк пен Сан-Франциско) әуе жарысын жасауға тырысқандардың бірі болды. Оскар Матеус Нильсен, сондай-ақ Батлинг Нельсон деп те аталады, екі рет жеңіл салмақтағы әлем чемпионы болған боксшы. Оны "Тұрақты даниялық" деп атаған. Нельсон Данияның Копенгаген қаласында дүниеге келді және 1883 жылы АҚШ-қа көшіп келді. Джон Гутенко, Кид Уильямс деп те аталатын, боксшы, бандемистер арасындағы әлем чемпионы. Гутенко Австрияның Рахо қаласында туған. Мортен Андерсен 1982 жылдан 1994 жылға дейін НФЛ-де Нью-Орлеанс Сентс командасының футболшы-кикері болды. Ол 2018 жылдың 28 қазанына дейін НФЛ-дің ұпай жинау рекордын ұстады, оны Колтс ұпайшысы Адам Винатьери бұзды. Ол 1995 жылдан 2000 жылға дейін, кейін 2006 жылдан 2007 жылға дейін Атланта Фалконс командасында ойнады. Ол басқа да NFL командаларында ойнады: 2001 жылы Нью-Йорк гиганттары, 2002 жылдан 2003 жылға дейін Канзас-Сити шеберлері және 2004 жылы Миннесота викингтері. Ерл У. Баском - кәсіби родео чемпионы және родео жабдықтарын ойлап тапқан. "Қазіргі заманғы родеоның атасы" және "родеоның жалаңаш атпен жүруінің атасы" деп аталатын ол 1924 жылы жалаңаш атпен жүрудің халықаралық спорт түріне айналуына көмектескен заманауи жалаңаш атпен жүруді ойлап тапты. Ол Ұлттық жалаңаш ат үстінде жүзу даңқ залына алғаш кірген. Джордж Ниссен - американдық гимнаст және өнертапқыш, ол қазіргі заманғы батутты жасап, батутты әлемге танытты. Американың спорттық мәдениетіне байланысты, бәсекелестік жүзу және спорттық киімдер 1910 жылы Портлендте (Орегон) даниялық америкалық Карл С. Янцен және оның серіктестері Янцен трикотаж фабрикасын құрғаннан бері ешқашан бірдей болған емес.

Ойын-сауық

Баррисон сестерлері 1893 жылдан 1897 жылға дейін Америка Құрама Штаттары мен Еуропада өнер көрсеткен, "Әлемдегі ең зұлым қыздар" деп жарнамаланған Vaudeville актінің бірі болды. Барейзен есімді қыздар 1886 жылы анасымен бірге Америка Құрама Штаттарына көшіп барады. Ұлы даниялық және Данияның клоун-принсі деп аталатын Виктор Борге өзінің әуесқойлық комедиясы мен музыкалық әуендерімен танымал болды. "Беверли Хилл" телесериалынан танымал актер Бадди Эбсеннің атасы даниялық, анасы латыш. Лориц Мелхиор - даниялық, кейін американдық опера әншісі. Ол 1920-шы, 1930-шы және 1940-шы жылдардағы Вагнериандық тенордың ең танымал тұлғасы болды және сол кезден бастап оның дауыстық түрінің квинтэссенциясы деп саналады. Оның ұлы Иб Мелхиор - ғылыми фантастикамен айналысатын сценарий жазушы. Майкл Дж. Нельсон Mystery Science Theater 3000 сериясының және қазіргі Rifftrax-тың бас жазушысы ретінде танымал. Кристин Йоргенсен (Нью-Йорк қаласында даниялық иммигрант ата-анадан Джордж Уильям Йоргенсен кіші деп туған) 1952 жылы Данияда жынысын өзгерту операциясын жасады және 1953 жылы АҚШ-қа оралды. Содан кейін ол лекциялар оқыды, актерлік өнер көрсетті және түнгі клубтарда ән шырқады. "Кәсіби шалаңшылардың патшасы" деп аталатын Соррен Соренсен Адамс жаңа өнімдерді, соның ішінде Joy Buzzer-ді ойлап тапқан және өндірген. Ол Нью-Джерсиге отбасымен бірге төрт жасында келген. Оның американдық танымал мәдениетке қосқан басқа да үлестері: Качу-ның тырнақ ұнтағы, жарылатын темекі қорапшасы, жылан жаңғағы құтысы, қышыну ұнтағы, иіс шығаратын бомба және дриббл шынысы

Журналистика

Жақып Райс, белгілі әлеуметтік саналы журналист және фотограф, өзінің ықпалын Нью-Йорк қаласының аз қамтылғандарына "үлгілі пәтерлерді" іске асыру арқылы көмектесу үшін қолданды. Флеш қолданушы алғашқы американдық фотографтардың бірі ретінде ол фотожурналистиканың ізашарсы болды. Оның "Кейбір жартысы қалай өмір сүреді: Нью-Йорктің пәтерлері арасындағы зерттеулер" (1890) атты кітабы кедейлік туралы зерттеулерде ерекше ықпалды болды.

Саясат

Уильям Лейдесдорф, даниялық Вест-Индия плантаторының және нәсілдік аралас африкалық ананың ұлы, 1841 жылы Сан-Францискоға келді және бай болды және АҚШ тарихындағы алғашқы аралас нәсілді АҚШ дипломаты болды. Америка Құрама Штаттарының вице-консулы ретінде ол Мексиканың Калифорния штатын Америка Құрама Штаттарына беруде маңызды рөл атқарды. Чарльз Уолхарт Вудман, Данияның Аалборг қаласында дүниеге келген, 1895 жылдан 1897 жылға дейін Иллинойс штатынан АҚШ өкілі болып қызмет етті. Джейкоб Джонсон, ол да 1854 жылы Данияның Аалборг қаласынан көшіп келді, кейін 1912 жылдан 1915 жылға дейін Юта штатының АҚШ өкілі ретінде бір мерзім қызмет етті. Нильс Джуль - заңгер, штаттық өкіл және Иллинойс штатынан АҚШ өкілі, Данияның Рандерс қаласында дүниеге келді және 1917 жылдан 1921 жылға дейін Конгрессте қызмет етті. Парли П. Кристенсен, Ютаның саясаткері және Дания иммигранттарының ұлы, 1920 жылы АҚШ президенті лауазымына Фермерлік еңбек партиясының кандидаты ретінде атсалысты. Нью-Йорк штатының АҚШ-тың өкілі Эндрю Петерсен Данияның Тистед қаласында дүниеге келді. Ол 1873 жылы ата-анасымен бірге Бостонға көшіп келді. Петерсен 1921-1923 жылдары Конгрессте қызмет етті. Чарльз Густав Биндеруп, Минден, Небраска, және 1873 жылы Хорсенс қаласында туған, 1935 жылдан 1939 жылға дейін Конгрессте Небрасканың 4-ші округін білдірді. Герман Карл Андерсен, Миннесотадан АҚШ өкілі, Вашингтон штатында дүниеге келді және Миннесота саясатында мансап жасағаннан кейін 1939 жылдан 1963 жылға дейін Өкілдер палатасында қызмет етті. Андерсеннің әкесі 1870-ші жылдардың соңында Даниядан көшіп келді, кейіннен отбасын Дания иммигранттарының Тайлердегі (Миннесота штаты) анклавына көшірді. Джо Йоргенсен, 1996 жылы Либертариандық партияның вице-президент лауазымына кандидат және 2020 жылы либертариандық партияның тұңғыш әйел президенттік кандидаты. Жоргенсен сонымен қатар Клемсон университетінің психология бойынша аға оқытушысы, Клемсондағы мемлекеттік, жер гранты университеті, Оңтүстік Каролина. Хьялмар Петерсен, Эскилдструптан (Дания) көшіп келген, Орта батыс журналисі және бір кездері Миннесота штатының Асков қаласының мэрі, Миннесота заң шығарушы құрамында, кейіннен вице-губернатор болып қызмет етті. 1936 жылы губернатор Олсон қайтыс болғаннан кейін ол Миннесотаның 23-ші губернаторы болды. Джордж А. Нельсон 1936 жылы Америка Социалистік партиясының вице-президенттікке кандидат, Висконсиннің ауылдық жерінде даниялық ата-анадан туған. Морган Ф. Ларсон, Перт-Амбой, Нью-Джерси, даниялық иммигрант теміршінің ұлы, 1929 жылдан 1932 жылға дейін Нью-Джерси губернаторы болды. Эстер Петерсон, даниялық мормон иммигранттарының қызы, Юта штатының Прово қаласында өсті, кейіннен Президент Джон Ф. Кеннедидің Еңбек және әйелдер бюросының директоры, Президент Линдон Б. Джонсон мен Джимми Картердің тұтынушылар істері жөніндегі арнайы көмекшісі болды. Ол 1981 жылы Президент бостандығы медалімен марапатталды және 1993 жылы ЮНЕСКО өкілі ретінде БҰҰ делегаты болып тағайындалды. Тед Соренсен, 8-ші ақ үй кеңесшісінің әкесі даниялық. Ллойд Бентсен - Техастан төрт мерзімге АҚШ сенаторы (1971-1993) және 1988 жылы Майкл Дукакистің билеті бойынша вице-президент лауазымына Демократиялық партияның кандидаты. Сондай-ақ, ол 1948 жылдан 1955 жылға дейін Өкілдер палатасында қызмет етті. Оның әкесі Ллойд Миллард Бентсен аға ("Биг Ллойд" деп аталатын) бірінші буынның даниялық америкалық болды. Джанет Рено 1993 жылдан 2001 жылға дейін АҚШ-тың Бас прокуроры қызметін атқарды. Оның әкесі Генри Олаф Рено (түпнұсқа фамилиясы Расмуссен) Даниядан көшіп келген, ол 43 жыл бойы "Майами геральд" газетінде репортер болған. Стенни Хойер, АҚШ-тың Демократиялық палатасының мүшесі және қазіргі палатаның көпшілік көшбасшысы, Нью-Йорк қаласының тумасы, бірақ Мэриленд штатының оңтүстігінде өсті. Хойердің әкесі Данияның Копенгаген қаласынан көшіп келген. 2008 жылы Хойер Дания патшайымынан рыцарь атағын алды. Лео Хог, АҚШ армиясының мақталған офицері, заңгер және саясаткер, 1955 жылдан 1957 жылға дейін Айованың 33-ші губернаторы болды.

Фильмдер

Голливуд киносының алғашқы күндері көптеген даниялықтар және даниялық эмигранттардың балалары күміс экранға түсірген немесе сонда ойнаған: Энн Форрест, Андерс Рандольф, Бодил Розинг, Бенджамин Кристенсен, Карл Бриссон, Карл Джерард, Эллен Корби, Гейл Зондергаард, Гвили Андре, Джеймс Круз, Джанет Ли, Коллин Грей, Жан Гершолт, Йоханнес Поулсен, Карл Дейн, Лилли Хейвард, Макс Ри (1931), Оскар Отто Маттисен, Роберт Андерсен, Сина Оуэн, Свенд Гад, Тамби Ларсен, Торбен Мейер, Виннафред Виннфред және Уильям Орламонд. Қазіргі уақытта да көптеген даниялықтар кино индустриясына белсенді қатысады. Алайда, қазіргі заманғы әуе тасымалы үшін Данияның Америкаға көшіп барып, Голливудтың көркемдік бөлігі болуын талап етпейді. Голливудта мансап құру үшін АҚШ-қа көшіп барған бірнеше даниялықтардың арасында Данияда туылған және бүгінде Калифорния штатының Саусалито қаласында тұратын Конни Инге Лизе Нильсен бар. Сонымен қатар Микаэль Соломон, режиссер және оператор, 1980-жылдардың соңында Голливудқа келгенге дейін өзінің мансабын Дания киносында бастады. Сонымен қатар, бірнеше жұлдыздар Данияға Даниялық американдық ата-аналары арқылы байланысты деп мәлімдейді. Мысалы, актерлер Лесли Нильсен, Вигго Мортенсен, Вирджиния Мадсен және Майкл Мадсен ағайындылары даниялық ата мен американдық анадан туған. Сол сияқты, актриса Скарлетт Йоханссон да Нью-Йоркке көшіп келіп, американдық әйелге үйленген даниялық әкеден туған.

Қылмыскерлер

Роберт Хансен (Роберт Кристиан Хансен) 1980-1983 жылдары Аляска штатының Анкоридж қаласының маңында 17-21 адамды өлтірген сериялық кісі өлтіруші еді. Хансен Айова штатының Эстервилл қаласында Кристиан мен Эдна Хансеннің отбасында дүниеге келген. Хансеннің әкесі даниялық иммигрант нан пісіруші болған және ол жасөспірім кезінде әкесінің нан пісіру залында жұмыс істеген. Ол Хансен 1980 жылы жезөкшелерді өлтіре бастады деген теория бар. Қызметтеріне ақы төлеген соң, ол әйелдерді ұрлап, азаптап, зорлап, сосын байлап, жеке ұшағымен Кник өзенінің аңғарындағы кабинасына ұшатын. Ол жерге жеткен соң, ол өзеннің құмды жағасына құрбандарын тастап, аңшылық пышақпен немесе карабинмен өлтіріп, орманға қашып бара жатқанда, оларды аңшылыққа жібереді. 1983 жылы тұтқындалған Хансен 1984 жылы айыпты деп танылып, 461 жыл өмір бойына бас бостандығынан айыру мүмкіндігісіз қамауға алынды. Ол Аляска штатының Сьюард қаласындағы Спринг-Крик түрмесіне қамалды. Хансен ісі "Жылаңаш қорқыныш" (2007) экшн-трилліне шабыт болды. Тор Нис Кристиансен Калифорниядағы Солвангтан шыққан сериялық кісі өлтіруші еді. Ол Данияда дүниеге келген, бес жасында ата-анасымен Инглвудқа, содан кейін Солвангқа көшіп кеткен. Әкесі Нис Солванг қаласында мейрамхана басқарған. Қорыта айтқанда, Тор Кристиансен әйелдерді атып, олардың өлекселерімен жыныстық қатынас жасау туралы қиялға беріліп кеткен. Кристиансен төрт әйелді өлтіріп, оның бесінші құрбаны ауыр жарақаттармен қашып кетті. Сотталғаннан кейін, 1981 жылы Фолсом мемлекеттік түрмесінде пышақпен өлтірілді. Бьярн Скоунборг, туған аты Питер Кеннет Бостром Лундин, (көбінесе Питер Лундин деп аталады) - сотталған кісі өлтіруші. Ол 1971 жылы Данияның Солрод-Сранд қаласында дүниеге келді және жеті жасында АҚШ-қа көшіп келді. 1991 жылдың сәуірінде Лундин Солтүстік Каролинадағы Мэгги Вэллиде анасын өлтіріп, әкесімен бірге оның денесін Кейп Хэттерс жағалауына көміп тастады, кейін ол табылды. 1992 жылы Лундинді кісі өлтіргені үшін 15 жылға бас бостандығынан айырды, ал 1999 жылы Лундин қабілет себептері бойынша түрмеден босатылып, Данияға қайта жөнелтілді. Данияға оралғаннан кейін ол өзінің қызын және оның екі ұлын өлтіргені үшін сотталып, қазіргі уақытта өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жатыр. Джордж Андерсон, сондай-ақ Джордж "Голланд" Андерсон ретінде белгілі, 1920-ші жылдардың ортасында тыйым салған кезеңнің алғашқы қылмыскерлері болды. Андерсон 1880 жылы Данияның бай отбасында дүниеге келген, Хайдельберг пен Уппсала университеттерін бітірген және XX ғасырдың басында АҚШ-қа көшіп кеткен. Андерсон Джеральд Чэпменмен бірге (Американың бірінші No1 қоғамдық жауы) 1910-шы жылдардың аяғынан 1920-шы жылдардың ортасына дейін тыйым салған кезеңдегі бандиттерді басқарады. Нью-Йоркте қоныстанғаннан кейін, ол және оның серіктестері АҚШ почтасының жүк көлігінен қолма-қол ақша, акциялар, облигациялар және зергерлік бұйымдар ретінде 2,4 миллион доллар ұрлады. Бұл әрекет сол кезде АҚШ тарихындағы ең үлкен тонау болды және ол "1921 жылғы Ұлы пошта кеңсесін тонау" деп аталды. Кейіннен Андерсон мен Чэпман тағы да ұрлық жасады, ақыры олар ұсталып, сотқа тартылып, Атлантадағы федералды түрмеде 25 жыл түрмеге кесілді. Алайда жеті айға сотталғаннан кейін Андерсон мен Чэпмен екеуі де қашып кетті. Чэпмен қашып кеткеннен кейін тұтқындалып, Андерсон қашқанда қайырымдылық жасады. Индианада ол Чапманның сотының басты куәсін өлтірді және Мичиган штатында сапасыз жалған ақшаны өткізу арқылы көбірек назар аударды. Ақырында Андерсон тұтқындалып, қысқа уақытқа қашып кетеді және 1925 жылы 31 қазанда қашып кетуге тырысқанда полициямен атыс кезінде қаза табады. Андерсонның қылмыскерлік беделін ұрлық, қарулы тонау, аяқкиіммен жүгіру, түрмеден қашу, қалта жасау және кісі өлтіру деп атаған.

Дін және мектептер

Андерсон, Арлоу В. Жер тұзы: Америкадағы норвегиялық-дандық методизмнің тарихы (1962) Кристенсен, Уильям Э. Тауэрдің сағасы: Дана колледжі мен Троица семинариясының тарихы (1959) Хансен, Торвальд. Біз мұнда ірге тасты: Гранд-Вью колледжінің ерте тарихы (Дес-Мойн, 1972) Хансен, Торвальд. Ормандағы мектеп (Асков, Миннесота, 1977), алғашқы Даниялық Америка лютеран семинариясының қиын тарихы, Дженсен, Джон М. Біріккен евангелиялық лютеран шіркеуі (1964) Мортенсен, Енок. Америкадағы Даниялық лютеран шіркеуі: Америкалық евангелистік лютеран шіркеуі тарихы мен мұрасы (1967) Мортенсен, Енох. Өмір үшін мектептер: ересектер білім берудегі даниялық-американдық тәжірибе (Асков, 1977), Америкадағы Грунтвигиялық халық мектептерінің тарихы. Нихолм, Пол С. Америкадағы Даниялық лютеран шіркеулерінің америкаландыруы (Копенгаген, 1963)