Кіріспе

Фин саясаткері және кәсіподақшы (1880-1937) Эро Хаапалайнен (орысша Эро Эрович Хаапалайнен, Ero Erovich Khaapalaynen; 27 қазан 1880 27 қараша 1937) - Фин саясаткері, кәсіподақшы және журналист, Финляндиядағы Азамат соғысы кезінде 1918 жылдың қаңтар-наурызы аралығында Қызыл гвардияның бас қолбасшысы болды. Хаапалайнен - ХХ ғасырдың басында фин социалистік қозғалысының ең көрнекті тұлғаларының бірі және Фин кәсіподақ федерациясының бірінші төрағасы. Хаапалайнен Қызыл күштердің қолбасшысы болып тағайындалды және қаңтар айында Финляндия Социалистік Жұмысшы Республикасының Финляндия Халықтық делегациясына сайланды, бірақ сәуір айында екі лауазымнан да шығарылды. 1918 жылы мамыр айында қызылдар жеңілгеннен кейін Хаапалайнен Кеңес Ресейіне қашып кетеді. Ол сол жерде Финляндияның коммунистік партиясына қосылып, Кеңес Карелиясында белсенді болды. Хаапалайнен 1937 жылы Ұлы тазалау кезінде тұтқындалып, өлім жазасына кесілді.

Алғашқы жылдар

Ээро Хаапалайнен 1880 жылы 27 қазанда Финляндияның шығысындағы Куопио қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Ааро ағаш ұстасы, ал анасы Вильгельмина Киннунен - үй шаруасындағы әйел, ол автор мен әлеуметтік белсенді Мина Кант дүкенінде тігінші болып қосымша табыс табады. Хаапалайненнің ата-анасы оның діни қызметкер болуын қалады, бірақ Куопио лицейін бітіргеннен кейін ол екі жыл бойы бизнес колледжінде оқыды және 1901 жылы Хельсинки университетінің заң факультетіне оқуға түсті. Хельсинкиде ол жұмысшы қозғалысына араласып, Ағаш кесу фабрикасы жұмысшыларының одағына және Финляндияның Социал-демократиялық партиясына қосылды. 1904 жылы Хаапалайнен ақшасы жетпегендіктен оқуын аяқтамай, университеттен кетеді. 1903 жылдан 1906 жылға дейін Хаапалайнен Хельсинкидегі Työmies социал-демократиялық газетінде жұмыс істеді, ал 1907 жылы Випуридегі Työ редакторы болды. Хаапалайнен 1905 жылғы жалпы ереуіл кезінде Хельсинкидегі Қызыл гвардияның жетекші ұйымдастырушыларының бірі болды. Бір жылдан кейін ол Стокгольмде өткен Ресей Социал-демократиялық Еңбек партиясының 4-ші съезінде Финляндияның Социал-демократиялық партиясының делегаты болды. 1906 жылдың жазында Хаапалайнен Финляндияның социал-демократтарын Свейборг көтерілісін жоспарлаған жер асты большевиктер комитетінің құрамында білдірді. 1907 жылы сәуірде Хаапалайнен Тампере жұмысшылар залында құрылған Финляндия кәсіподақ федерациясының (SAJ) бірінші төрағасы болып сайланды. 1911 жылы Хаапалайнен алкоголизмге байланысты қызметінен шығарылды. Хаапалайнен жазушы болды, кәсіподақ және кооперативтер туралы бірнеше кітаптар мен мақалалар жариялады және аударады. Сондай-ақ, ол SAJ ай сайын шығатын жаңалықтарының редакторы болып жұмыс істеді.

Финляндиялық азаматтық соғыс

1917 жылғы Ресейдегі Ақпан төңкерісінен кейін Финляндиядағы әлеуметтік жағдай азық-түлік тапшылығы мен терең жұмыссыздықтың салдарынан тыныштандырмады. Хаапалайнен еңбек қозғалысының ең радикалды тұлғаларының бірі болды, ол қарулы төңкеріске ашық шақырды және оңтүстік Финляндияда Қызыл гвардия ұйымдастырды. Қазан айында Куусанкоскидегі Кими қағаз зауытының Қызыл гвардиясының командирі болды. Бір айдан кейін Хаапалайнен барлық фин қызыл гвардияшыларын басқаратын бес адамнан тұратын комитеттің мүшесі болып сайланды. 1918 жылдың қаңтар айының соңында Финляндияда Азамат соғысы басталғанда Хаапалайнен, әскери дайындығы болмаса да, Қызыл гвардияның бас қолбасшысы ретінде Али Аалтоненді алмастырды. Ол сонымен қатар Финляндияның халық делегациясына (қызыл үкімет) "ішкі істер" жөніндегі делегат ретінде сайланды, оны Финляндиядағы Қызыл қозғалыстың ішкі істер министрі етті. Ақпан айында ол композитор Жан Сибелиусті үйінен Аиноладан елордаға қауіпсіз көшіруді қамтамасыз етті. 20 наурызда Хаапалайнен бірқатар жеңілістерден кейін Қызыл гвардияның бас қолбасшысы лауазымынан босатылды. Оның орнына Эино Рахья, Адольф Тайми және Эверт Элорантадан тұратын тройка құрылды. Хаапалайнен Финляндияның халықтық делегациясының мүшесі болды, бірақ сәуірдің соңында үкімет Вийпуриге қашқан кезде қызметінен босатылды. Хаапалайненге мас болу, өзін дұрыс ұстамау және қаруды абайсызда қолдану айыптары тағылды. Випури әскери соты оны майданға жіберді, бірақ бұл шешім іске асырылмады, өйткені Қызыл үкімет және Қызыл гвардия қызметкерлерінің көпшілігі 25 сәуірде Кеңес Одағына қашты. Хаапалайнен мен Эдвард Гиллинг Випуриде қалып, қаланың қорғанысын ұйымдастырған бірнеше жетекші қызылдардың бірі болды, бірақ қызылдар ақыры 29 сәуірде берілді. Хаапалайнен мен Гиллинг ұсталудан қашып, мамыр айында Петроградқа моторлы қайыққа мініп қашып кетеді. 1990 жылдардың басында Хаапалайненнің сүйегі Петрозаводск қаласындағы шагылдық шұңқырдағы жаппай қабірден табылды. 1994 жылы 30 қазанда Хаапалайнен Петрозаводсктің Зарека ауданындағы зиратта қайта жерленген Ұлы тазалаудың 38 құрбандарының бірі болды.