Кіріспе
Ароматты қосылыстарды шикізаттардан бөлу процесі Ароматты қосылыстарды шикізаттардан дәмдеуіш, еріткішпен экстракциялау, экспрессия, сырғанау немесе енфлюраж сияқты әдістерді қолдана отырып бөлу процесін иіс шығару деп атайды. Экстракттердің нәтижесі экстракттелген өнімдегі балауыздың мөлшеріне байланысты эфир майлары, абсолюттер, бетон немесе майлар болып табылады. Белгілі бір дәрежеде, осы әдістердің барлығы шикізаттың хош иісінен ерекшеленетін хош иісі бар экстракт шығарады. Жылу, химиялық еріткіштер немесе экстракция процесінде оттегімен әсер ету кейбір хош иісті қосылыстарды денатурациялауы мүмкін, я олардың иіс сипатын өзгерте алады немесе оларды иіссіз ете алады, ал әр түрлі хош иісті компоненттердің үлесі әртүрлі болуы мүмкін.
Fragrance extraction refers to the separation process of aromatic compounds from raw materials, using methods such as distillation, solvent extraction, expression, sieving, or enfleurage. The results of the extracts are either essential oils, absolutes, concretes, or butters, depending on the amount of waxes in the extracted product. To a certain extent, all of these techniques tend to produce an extract with an aroma that differs from the aroma of the raw materials. Heat, chemical solvents, or exposure to oxygen in the extraction process may denature some aromatic compounds, either changing their odour character or rendering them odourless, and the proportion of each aromatic component that is extracted can differ.
Мацерациялау/еріткішпен экстракциялау
Кейбір өсімдік материалдарында экспрессиядан өту үшін өте аз ұшқыш май бар немесе олардың химиялық компоненттері өте нәзік және булы дистилляцияда қолданылатын жоғары жылумен оңай денатюрацияланады. Оның орнына майлар еріткіш қасиеттерін пайдалана отырып алынады.
Органикалық еріткішпен экстракциялау
Органикалық еріткішпен экстракциялау - қазіргі парфюмерия өнеркәсібінде ароматтарды экстракциялаудың ең кең таралған және экономикалық жағынан маңызды әдісі. Шикізатты суға батырып, қажетті хош иісті қоспаларды ерітетін еріткіште араластырады. Мацерациялау/еріткіш экстракция үшін жиі қолданылатын еріткіштерге гексан және диметил эфир жатады. Органикалық еріткішпен экстракциялау кезінде ароматты қосылыстар, сондай-ақ басқа да гидрофобты ерігіш заттар, мысалы, балауыз және пигменттер алынады. Экстракт вакуумдық өңдеуге ұшырайды, бұл қайта пайдалану үшін еріткішті алып тастайды. Бұл процесс бірнеше сағаттан бірнеше айға дейін созылуы мүмкін. Ағаш және талшықты өсімдік материалдарына арналған хош иісті қоспалар көбінесе осы материалдан алынады, сондай-ақ жануарлардан алынған барлық ароматтар. Бұл әдісті дәмдеуіш үшін өте ұшқыр немесе жылумен оңай денатюрацияланатын иіс шығаратын заттарды алу үшін де қолдануға болады. Қалған балауыз массасы бетон деп аталады, ол эфир майы, балауыздар, шайырлар және басқа липофилді (майға еритін) өсімдік материалының қоспасы, өйткені бұл еріткіштер шикізаттағы барлық гидрофобтық қосылыстарды тиімді түрде жояды. Одан кейін еріткіш төмен температурадағы дестилляция процесі арқылы алынып, қайта пайдалану үшін қайта өңделеді. Қатты хош иісті болғанымен, бетон бөлме температурасында пайдалы болуы үшін тым сіркелі, тіпті қатты. Бұл жоғары молекулалық салмағы, хош иісті емес балауыздар мен шайырлардың болуынан туындаған. Бетоннан хош иісті майды алу үшін басқа еріткіш, көбінесе этил спирті, аз молекулалық салмақты иістендіретін қоспаларды ғана ерітеді. Алкоголь екінші қайтадан дәнекерлеу арқылы алынып тасталады, абсолютті қалдырылады. Жасмин мен роза сияқты өсімдіктерден алынған осы экстракттер абсолют деп аталады. Бұл процесте төмен температура болғандықтан, абсолютті дәм шикізаттың бастапқы иісіне көбірек адал болуы мүмкін, ол дәмдеу процесінде жоғары жылуға ұшырайды.
Суперкритикалық сұйықтықты алу
Суперкритикалық сұйықтықпен экстракциялау - шикізаттан хош иісті қоспаларды экстракциялаудың салыстырмалы түрде жаңа әдісі, ол көбінесе экстракциялау еріткіші ретінде суперкритикалық СО2 пайдаланады. Көмірқышқыл газын бөлме температурасынан сәл жоғары қысымға түсіргенде, суперкритикалық сұйықтық пайда болады (Тәуелсіз қысым кезінде СО2 қатты күйден газға тікелей өзгеріп, сублимация деп аталады). Поляр емес қосылыстағы СО2 төмен беткі кернеуге ие болғандықтан және оңай ылғалданады, оны өсімдік материалынан әдеттегі гидрофобтық ароматтарды алу үшін пайдалануға болады. Бұл процесс кофеинсіз кофе жасау әдістерінің біріне ұқсас. Суперкритикалық сұйықтықты алу кезінде жоғары қысымдағы көмірқышқыл газы (100 атм-ға дейін) еріткіш ретінде қолданылады. Өңдеудің аз жылулығы мен экстракцияда қолданылатын салыстырмалы түрде реакцияға келмейтін еріткіштің арқасында алынған хош иісті қосылыстар көбінесе шикізаттың бастапқы иісіне жақын болады. Еріткішпен экстракциялау сияқты, CO2 экстракциясы төмен температурада жүргізіледі, көптеген қосылыстарды шығарады және ароматтарды жылумен өзгертпей қалдырады, бұл түпнұсқаға көбірек адалдық жасайды. CO2 қалыпты атмосфералық қысымда газ болғандықтан, ол соңғы өнімде өзінен ешқандай із қалдырмайды, осылайша бетонмен жұмыс істемей-ақ абсолютті тікелей алуға мүмкіндік береді. Бұл төмен температурадағы процесс, еріткіштер оңай алынады. Бұл процеспен өндірілген экстракттер CO2 экстракттері деп аталады.
Этанолды өндіру
Этанол экстракциясы - құрғақ шикізаттан тікелей хош иісті қоспаларды, сондай-ақ органикалық еріткіш экстракциясынан, экспрессиясынан немесе енфлюражынан пайда болған таза емес майларды немесе бетонды экстракциялау үшін қолданылатын еріткіш экстракциясының түрі. Құрғақ материалдардан алынған этанол экстракттері - настойкалар, ал майлар мен бетонды тазарту үшін этанол жуулары абсолют деп аталады. Ластанған заттар немесе майлар органикалық экстракцияға қолданылатын еріткіштерге қарағанда гидрофобтылығы төмен этанолмен араластырылады, тотыққан ароматты құрамдас бөліктердің көбірек бөлігін (алкогольдер, альдегидтер және т.б.) ерітеді. ), шамы, майлар және басқа да гидрофобты заттар қалдырылады. Алкоголь төмен қысыммен буланып, абсолютті қалдырады. Абсолютті еріткішпен экстракциядан қалған қоспаларды жою үшін одан әрі өңдеуге болады. Этанолды экстракциялау әдетте жаңа өсімдіктерден хош иісті заттарды алу үшін пайдаланылмайды; оларда көп мөлшерде су бар, ол этанолға экстракцияланады, бірақ бұл кейде алаңдатпайды.
Дестилляция
Дистилляция - апельсин гүлдері мен розалар сияқты өсімдіктерден хош иісті қоспалар алудың кең таралған әдісі. Шикізат қыздырылады, ал хош иісті қоспалар дистилляцияланған буды конденсациялау арқылы жиналады. Бу немесе құрғақ дәмдеуіш арқылы дәмдеуіш өнімдері эфир майлары немесе отто деп аталады. Бүгінде лавандра, мүйіз, эвкалипт сияқты эфир майлары дистилляция арқылы шығарылады. Өсімдіктің шикі заты, оның ішінде гүлдер, жапырақтар, ағаш, қабық, тамыр, тұқым немесе қабық, су үстіндегі алембикаға (дистилляциялық аппарат) салынады.
Бумен дәмдеуіш
Қайнаған судың буы шикізат арқылы 60-105 минут бойы өтеді, бұл олардың ұшпалы хош иісті қосылыстарының көпшілігін шығарады. Су мен ароматты қоспаларды қамтитын дистилляциядан алынған конденсат Флоренция колбасына салынады. Бұл иіссіз майларды судан оңай ажыратуға мүмкіндік береді, өйткені май дестиляттың жоғарғы жағына қарай жүзіп, сулы дестилятты қалдырады. Конденсаттан жиналған су шикізаттан алынған хош иісті қоспалар мен майларды сақтайды, оны гидрозол деп атайды және кейде тұтынушылар мен коммерциялық мақсатта сатылады. Бұл әдіс көбінесе гүлдер, жапырақтар және сабақтар сияқты жаңа өсімдіктер үшін қолданылады. Гидрозольдер арасында қызғалдақ, лаванда және апельсин сулары кең тараған. Өсімдіктердегі гидрозольдардың көбі жағымсыз иіске ие, сондықтан олар сатылмайды. Майдың көпшілігі бір ғана процеспен дәнекерленеді. Бұл әдістен басқа, иланг-иланг (Cananga odorata) дәмін толықтай тазарту үшін 22 сағат кетеді. Ол бірнеше сортты (Ylang Ylang "extra", I, II, III және "complete", онда дистилляция басынан аяғына дейін үзіліссіз жүргізіледі) өндіретін фракциялық дистилляцияланады.
Құрғақ/жоюшы дәнекерлеу
Сонымен қатар, қайта өңдеу деп аталады, шикізат тікелей су сияқты тасымалдаушы еріткішсіз күйде қыздырылады. Жоғары жылумен шикізаттан бөлінетін хош иісті қоспалар сусыз пиролизге ұшырайды, нәтижесінде әр түрлі хош иісті қоспалар пайда болады, сондықтан хош иістілік ерекшеліктер болады. Бұл әдіс хош иісті қоспаларды фоссилді зәулім және хош иісті ағаштан (мысалы, қайың қайырынан) алу үшін қолданылады, онда қасақана "жарылған" немесе "тост" иісі қажет.
Фракциямен дәмдеуіш
Фракционирлеу бағанын пайдалану арқылы материалдан дистилляцияланған әртүрлі фракцияларды таңдаулы түрде алып тастап, соңғы өнімнің иісін өзгертуге болады. Өнім қымбатқа түсетін болса да, бұл кейде материалдың жағымсыз немесе жағымсыз иісін жою үшін жасалады және парфюмерге олардың құрамы процесін көбірек бақылауға мүмкіндік береді. Бұл көбінесе шикізатқа емес, бұрын алынған материалға екінші қадам ретінде жасалады.
Көрінісі
Ашқыл майларды жинауға арналған шикізатты сығу, сығу немесе қысу арқылы иіс шығару әдісі. Қазіргі кезде осы әдіспен тек қана цитрус тұқымдасына жататын жемістердің қабықтарынан ғана иіс шығарады. Бұл осы жемістердің қабығында көп мөлшерде май бар, сондықтан бұл әдіс экономикалық тұрғыдан тиімді. Цитрус қабығынан алынған майлар механикалық түрде немесе суықтай сығымдалады. Цитрус қабығында майдың көп болуы және шикізатты өсіру мен жинаудың салыстырмалы түрде арзан болуынан, цитрус жемістерінің майы басқа эфирлік майларға қарағанда арзан, өйткені осы жемістерден алынған тазартылған лимонен қол жетімді табиғи еріткіш ретінде қол жетімді. Коммерциялық цитрус өнеркәсібінің өнімдері ретінде алынатын лимон немесе тәтті апельсин майы ең арзан цитрус майының бірі болып табылады. Экспрессия негізінен дестилляциядан бұрын қолданылған және бұл әлі күнге дейін Мысыр сияқты мәдениеттерде қолданылады. Мысырлықтардың дәстүрлі әдісі - өсімдік материалдарын сығу, содан кейін айлар бойы шөл даладағы керамикалық ыдыстарға көміп, суды шығару. Судың молекуласы кішірек, сондықтан керамикалық ыдыстар арқылы таралады, ал үлкен эфир майлары бұлай етпейді. Тутанхамонның қабіріндегі лотос майы 3000 жыл бойы алабастр ыдыстарда сақталғаннан кейін де иісі сақталған, осылай сығылған.
Жапырақ
Флюраж - ароматты материалдардың иісі шайыр немесе майға сіңіп, содан кейін көбінесе спиртпен шығарылатын процесс. Кейбір хош иісті қоспалар жоғары жылу арқылы денатюрацияланғандықтан, дестилляция мүмкін болмаған кезде, енфлюраж арқылы экстракциялау кеңінен қолданылған. Бұл әдіс қазіргі өнеркәсіпте жиі қолданылмайды, себебі оның құны өте жоғары және тиімді және тиімді өндіру әдістері бар.