Эдуард Нортон: Американдық актердің өмірбаяны мен мансабы

Кіріспе

Американдық актер (туған 1969)

Эдвард Харрисон Нортон (18 тамыз, 1969 жылы туған) – американдық актер. Нортон бала кезінде жергілікті театрлардағы қойылымдарға қызығушылық танытқан. 1991 жылы Йель колледжін тарих мамандығы бойынша бітіргеннен кейін, актерлік мансапты көздеп Манхэттенге көшуден бұрын бірнеше ай Жапонияда жұмыс істеді. «Primal Fear» (1996) фильміндегі дебюті үшін ол бірден танымал болды және сыншылардың жоғары бағасын алды, соның нәтижесінде «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы бойынша және сол санатта «Оскар» сыйлығына ұсынылды. «Американ тарихы X» (1998) фильміндегі тәубеге келген неонацист рөлі үшін «Ең үздік актер» номинациясында «Оскар» сыйлығына ие болды. Ол сондай-ақ, «Бойлар клубы» (1999) фильмінде де ойнады. Нортон 2003 жылы Class 5 Films өндіріс компаниясын құрды және «Keeping the Faith» (2000), «Down in the Valley» (2005) және «The Painted Veil» (2006) фильмдерінің режиссері немесе продюсері болды. «The Score» (2001), «25-ші сағат» (2002), «Итальяндық жұмыс» (2003), «Иллюзионист» (2006), «Ай шығып жатқан патшалық» (2012) және «Гранд Будапешт қонақ үйі» (2014) сияқты фильмдердегі актерлік рөлдері үшін сыншылардың мақтауын ала берді. Оның ең үлкен коммерциялық табыстары «Қызыл дракон» (2002), «Көк патшалығы» (2005), «Қайратты Халк» (2008) және «Борн мұрасы» (2012) фильмдері болды. «Birdman» (2014) қара комедиясындағы рөлі үшін Нортон тағы бір рет «Ең үздік қосалқы актер» номинациясында «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Содан бері Нортон «Анасы жоқ Бруклин» (2019) қылмыстық фильмінің режиссері және актері болды, сондай-ақ «Гласстық пияз: пышақ сырлы» (2022) фильмінде түсті. Нортон – экологиялық белсенді және әлеуметтік кәсіпкер. Ол қолжетімді тұрғын үйді қолдайтын коммерциялық емес ұйым Enterprise Community Partners-тің сенімді тұлғасы және Maasai Wilderness Conservation Trust-тің американдық бөлімшесінің президенті болып қызмет етеді. Ол сонымен қатар Біріккен Ұлттар Ұйымының Биологиялық әртүрлілік жөніндегі ізгі ниет елшісі.

Ерте өмір

Эдвард Харрисон Нортон 1969 жылғы 18 тамызда Массачусетс штатының Бостон қаласында прогрессивті епископальдық отбасында дүниеге келген. Ол Виктория готикалық жаңғыру стилінің британдық сәулетшісі Джон Нортонның ұрпағы. Ол Мэриленд штатының Колумбия қаласында өсті. Оның әкесі, Эдвард Мовер Нортон-кіші, Вьетнамда теңіз жаяу әскерінің лейтенанты болып қызмет еткен, кейін Азияда экологиялық заңгер және табиғатты қорғаушы болып жұмыс істеді, ал Картер әкімшілігінде федералды прокурор болды. Оның анасы, Лидия Робинсон "Робин" Рауз, 1997 жылы ми ісігінен қайтыс болған ағылшын тілінің мұғалімі болған. Нортонның анасының әкесі, Джеймс Рауз, The Rouse Company компаниясының және жылжымайтын мүлік корпорациясы Enterprise Community Partners-тің негізін қалаушы болды. Оның Молли және Джеймс есімді екі кіші сіңлісі бар. Ол бала кезінде әкесімен бірге фильм көруді ұнататын, бірақ кейін актерлік өнерден гөрі кинематографияға қызығуын білдірді. CCTA-да Тоби Оренштейн қойған бірнеше театрлық қойылымдарда ойнады. Содан кейін ол киноға толыққандай берілді, Дастин Хоффман мен Роберт Де Нироны өзіне үлгі тұтқан актерлердің бірі деп атады, себебі "оған ұнағандардың арасында өзі де осыны істей аламын деп ойлағандар болды, өйткені олар ең сұлу жігіттер емес еді". Ол Йель колледжінде тарих мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1991 жылы Йельді бітіргеннен кейін, жапон тілін білген Нортон, Осака қаласындағы, Жапониядағы, әкесінің компаниясы Enterprise Community Partners-тің коммерциялық емес өкілі ретінде жұмыс істеді.

1991-1994: мансаптық бастама

Жапонияда бес ай болғаннан кейін, Нортон Нью-Йоркке көшіп келді, онда түрлі жұмыстар істеп өмір көрінетін. 1994 жылы Нортон Альбидің «Күнді табу» спектакліне кастингке қатысты, бірақ рөл алған жоқ. Альби оның орнына басқа рөл тауып, Нортонға «Фрагменттер» оқуға берді. Драматург Нортонның репетициядағы өнеріне тәнті болды және оны әлемдік премьераға шақырды. Оның ойыны сыншылар тарапынан жоғары бағаланды; «Чикаго Сан Таймс» газетінен Роджер Эберт Нортонның кейіпкерін «толыққанды сенімді» деп мақтады, ал «Сан-Франциско Хроникал» газетінен Питер Стак актерді дебютінен кейін «көзбен көргіңіз келетін» актер деп атады. Нортон «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актер» номинациясында жеңіп алды және сол санат бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Нортон 1996 жылы тағы екі фильмде ойнады; ол Вуди Алленнің «Барлығы маған сені жақсы көремін дейді» музыкалық фильмінде Холден Спенс және Милос Форманның «Халық Ларри Флинтке қарсы» тарихи фильмінде Ларри Флинттің адвокаты Алан Исакман рөлін сомдады. Фильм және Нортонның ойынына әсері тым жақсы болған жоқ; «Entertainment Weekly» журналы оның актерлігі «ешқашан дамымайды» деп жазды, ал «Chicago Reader» оның кейіпкері фильмді қызықты етуге жеткіліксіз екенін атап өтті. Осы жылы шыққан «Американдық тарих X» криминалды драмасындағы рөлі оған кең танымал болды. Онда Нортон Дерек Виниардты бейнелейді, ол бұрынғы неонацист, үш жыл түрмеде отырғаннан кейін өзінің бұрынғы идеологиясынан бас тартады. Туралымға сәйкес, Нортон режиссер Тони Кейдің алғашқы көрсетіліміне наразы болды. Соның салдарынан ол монтаж жұмысын (атаусыз) өз қолына алып, Кейдің нұсқасынан 40 минутқа ұзақ болған соңғы нұсқаны аяқтады. «The New Yorker» журналы оның Дерекке «ерекше тартымдылық» сыйлағанын, бұл фильмді еске қаларлық еткенін жазды, ал «Chicago Tribune» оның өнерін «Оскар» сыйлығына лайық деп бағалады. Нортон «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына ұсынылды және сол санат бойынша «Алтын спутник» сыйлығын жеңіп алды. 1999 жылы Дэвид Финчер режиссерлік еткен «Жекпе-жек клубы» фильмінде Нортон ақ жағалы жұмысынан шаршаған, аты-жөні белгісіз баяндаушыны ойнады. Фильм 1996 жылы жарық көрген Чак Паланикнің романы негізінде түсірілген. Рольге дайындалу үшін Нортон бокс, таэквондо және күрес сабақтарын алды. «Жекпе-жек клубы» 1999 жылы Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. Фильмді насихаттау кезінде Нортон «Жекпе-жек клубы» X буынның құндылықтардағы қайшылықтарын зерттейтінін түсіндірді, бұл буын алғаш рет теледидарда тәрбиеленгендіктен, «жарнамадан мұра еткен осы құндылықтар жүйесіне тап болғанда адамдар сезінетін үмітсіздік пен салқындық» туралы ойлар қозғайды. Фильм заманауи сыншыларды екіге бөлгенімен, Нортонның рөлі кеңінен мақталды. «Time» журналы оны «тамаша» деп атады, ал «Variety» журналы оның кейіпкеріне қажетті әртүрлі техникаларды қабылдауына таң қалды. Ол өзінің рөлі үшін «Онлайн кино сыншылары қоғамы» сыйлығына ұсынылды. Кассада үлкен табысқа жете алмаса да, «Жекпе-жек клубы» 2000 жылы DVD форматында шыққаннан кейін культты фильмге айналды.

After five months in Japan, Norton moved to New York City, where he supported himself working odd jobs. In 1994, Norton auditioned for Albee's Finding the Sun but did not get the part. Albee found a new role for him instead and had Norton read for Fragments. The playwright was impressed with Norton's rehearsal performance and cast him for its world premiere. His performance was lauded by critics; Roger Ebert of the Chicago Sun Times praised Norton's character as "completely convincing", while Peter Stack of the San Francisco Chronicle dubbed the actor "the one to watch" after his debut. Norton won a Golden Globe Award for Best Supporting Actor and was nominated for an Academy Award in the same category for his role in the film. Norton starred in two other films released in 1996; he played Holden Spence in Woody Allen's musical film Everyone Says I Love You and Larry Flynt's lawyer Alan Isaacman in Milos Forman's biographical drama The People vs. Larry Flynt. The film and Norton's performance received a lukewarm response; Entertainment Weekly wrote that his acting "never really goes anywhere", while the Chicago Reader observed that his character was not good enough to make the film interesting. His role in the crime drama American History X, released later that year, earned him widespread acclaim. In it, Norton portrays Derek Vinyard, a reformed neo Nazi, who abandons his preconceived ideology after three years in prison. During production, Norton was allegedly dissatisfied with director Tony Kaye's first screening. Consequently, he took over the editing (uncredited) and finished the final cut, which was 40 minutes longer than Kaye's version. The New Yorker wrote that he gave Derek an "ambiguous erotic allure" which made the film memorable, while the Chicago Tribune deemed his performance an immediate contender for an Oscar. Norton received an Oscar nomination for Best Actor, and won a Golden Satellite Award in the same category. In the 1999 David Fincher directed film Fight Club, Norton played an unnamed unreliable narrator who feels trapped in his white collar job. The film is based on Chuck Palahniuk's 1996 novel. To prepare for the role, Norton took lessons in boxing, taekwondo and grappling. Fight Club premiered at the 1999 Venice International Film Festival. During promotion for the film, Norton explained that Fight Club examines the value conflicts of Generation X as the first generation raised on television, by probing "the despair and paralysis that people feel in the face of having inherited this value system out of advertising". While the film divided contemporary critics, Norton's role was widely applauded. Time magazine labeled him "excellent", and Variety magazine was impressed by his embracing a range of techniques needed for his character. For his performance, Norton was nominated for Best Actor by the Online Film Critics Society. Despite under performing at the box office, Fight Club became a cult classic after its DVD release in 2000.

2000-2006: Дамушы табыстар мен кино түсіру

2000 жылы Нортон романтикалық комедиямен режиссерлік дебютін жасады. Фильмге сыншылар түрлі пікір білдірді. «Даллас Морнинг Ньюс» газеті оның актерлік шеберлігін жоғары бағалап, фильмді «ақылды режиссерлік дебют» деп атады. «Entertainment Weekly» журналы Нортонның режиссер ретіндегі дебютін жақсы деп бағалап, бірақ сюжетті сынады, себебі ол «алдымен теологиялық мақсаттарды ұсынады, кейін олардан бас тартады». 2001 жылы шыққан «The Score» фильмінде Нортон амбициялы жас ұры Джек Теллер рөлін ойнады, ол қылмыскер Ник Уэллс (Роберт Де Ниро) пен оның сенімді адамы Макс (Марлон Брандо) арасында күмәнді одақтастыққа ілігіп қалады. «The Score» фильмі және Нортонның ойыны жақсы қабылданды. «San Francisco Chronicle» газеті Нортонның актерлік шеберлігі тіпті Брандоны да басып кетеді деп жазды. «Los Angeles Times» газеті оны «өте дарынды жас актер» деп мақтап, кейіпкерді сәтті сомдағанын айтты. Нортон 2002 жылы төрт фильмде ойнады. Ол балалар шоуының жүргізушісі Шелдон Мопстың рөлін ойнады, ол «Smoochy the Rhino» кейіпкері арқасында «Death to Smoochy» қара комедиясында тез танымал болды. Фильмнің сюжетіне сыншылар теріс пікір білдірді. Сондай-ақ ол мексикалық суретші Фрида Калоның (Сальма Хайек) өмірін бейнелейтін «Frida» фильмінде Нельсон Рокфеллер рөлін сомдады. Нортон сценарийді бірнеше рет қайта жазды, тарихи контекстке назар аударды және Калоның шынайы бейнесін сақтай отырып, әзіл-қалжыңдар қосты. Фильмнің түпкілікті сценарийі, Нортонның үлесімен бірге, сыншылардың оң пікірлерін алды, сондай-ақ Хайек пен Альфред Молина сынды фильмнің бас актерлерінен де мақтау алды, олар Калоның күйеуі және суретші Диего Ривера рөлін сомдады. «Red Dragon» қорқынышты фильмінде Нортон зейнеткер ФБР профильдеушісі Уилл Грэм рөлін ойнады, ол бүкіл отбасыларды өлтіретін сериялық кісі өлтіруші Фрэнсис Долархайдты (Ральф Файнс) ұстау үшін каннибалистік сериялық кісі өлтіруші Ганнибал Лектермен (Энтони Хопкинс) кеңеседі. Туралау кезінде Нортон мен режиссер Брет Ратнер сценарий бойынша жиі дауласты. «Ол режиссерге қарсы шығуды ұнатады. Бұл тек интеллектуалдық пікірталас», - деді Ратнер 2003 жылы «The Times» газетіне берген сұхбатында. «Эдвардтың ниеті – «Мен осы фильмді өз бақылауымға алуым керек». Ол фильмді құтқаруға тырысады. Бұл – бата да, қарғыс та». Көптеген сынға қарамастан, «Red Dragon» 2002 жылы Нортонның ең табысты жобасы болды, ол 200 миллион доллардан астам табыс тапты. Нортон сонымен қатар 9/11 оқиғасынан кейінгі Нью-Йорктегі есірткі сатушы туралы «25th Hour» фильмінде түсіп, продюсерлікке де қатысты. «Paramount Pictures» Нортонды үш фильмге түсуге міндеттеген келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берумен қорқытып, оны «The Italian Job» (2003) фильмінде ойнауға мәжбүр етті; студия бұған дейін 1996 жылғы «Primal Fear» және 2001 жылғы «The Score» фильмдерін көрсеткен. Нортон фильмнің жарық көруін насихаттаудан бас тартты. Оның ойыны сыншылар тарапынан жақсы қабылданды, «The New Yorker» оны «ақылды және өткір, көрермендердің назарын өте ұстайтын сирек актерлердің бірі» деп атады. «Rolling Stone» журналы фильмге теріс пікір бергеніне қарамастан, оның кейіпкерін «әдепсіз тартымды» деп мақтады. Осы кезеңде Нортон Йель университетіндегі сыныптасы Стюарт Блумберг пен кинопродюсер Билл Миглиоремен бірге «Class 5 Films» атты өндіріс компаниясын құрды. Сыншылар фильмнің тереңдігін жеткіліксіз деп сынады, бірақ түсірілім жұмысын жоғары бағалады. Джек Мур Нортонның «Kingdom of Heaven» фильміндегі ойынын «керемет» деп сипаттап, «оның бұрынғы рөлдерінен мүлдем өзгеше, сондықтан оның талантының шынайы күрделілігін көреміз» деді. Фильм бүкіл әлем бойынша 211 миллион доллардан астам табыс тапты. 2006 жылы Нортон екі маңызды фильмде түсті: «The Illusionist» фильміндегі сиқыршы Эйзенхайм және «The Painted Veil» фильміндегі бактериолог Уолтер Фэйн рөлдерін сомдады. 19 ғасырдағы Австрия-Мажарстанда орын алған «The Illusionist» романы Стивен Миллхаузердің «Eisenheim the Illusionist» атты әңгімесіне негізделген және көбінесе оң пікірлер алды. «San Francisco Chronicle» газеті фильмді «бай және сәнді» деп атады және Нортонның кейіпкері туралы былай деп жазды: «Ол тек экрандағы көрермендерді ғана емес, кинотеатрда отырған көрермендерді де баурап алады». «Houston Chronicle» газеті де фильмді жанды сюжеті үшін мақтап, Нортонның рөлін «құпиялы және қарапайым» деп сипаттады. Нортон «The Painted Veil» фильмінің продюсері болды, онда ол өзінің кейіпкеріне адал емес әйелі рөлін сомдаған Наоми Уоттспен бірге ойнады. Бұрынғы жобалары сияқты, «The Painted Veil» де сыншылар тарапынан оң пікірлер алды. «The Guardian» газеті фильмді «кемшін» және «күшті» деп бағалап, сондай-ақ Нортонның «шынайы әсерлі» ойынын жоғары бағалады. «Entertainment Weekly» Нортонның өндіріс жұмысы оның актерлік шеберлігіне кедергі келтірмегенін атап өтті.

In 2000, Norton made his directorial debut with the romantic comedy Keeping the Faith, starring as a priest named Brian Finn. The film received mixed critical reviews. The Dallas Morning News praised his acting and labeled the film "a smart directorial debut". Entertainment Weekly remarked that Norton's emergence as a director was decent, but criticized the plot because it "proposes heavy theological aims, then disavows any such thing". In 2001's heist film The Score, Norton plays Jack Teller, an ambitious young thief caught in an unlikely alliance with career criminal Nick Wells (Robert De Niro) arranged by his fence, Max (Marlon Brando). The Score and Norton's performance was well received. The San Francisco Chronicle stated that despite starring with screen legends De Niro and Brando, Norton's acting "outdoes even that of Brando". The Los Angeles Times also lauded him as an "enormously gifted young actor" who pulled off the character successfully. Norton appeared in four films released in 2002. He played kids show host Sheldon Mopes, who quickly rises to fame for his character "Smoochy the Rhino", in the black comedy Death to Smoochy. It received negative critical feedback for its plot. He also portrayed Nelson Rockefeller in the biopic film Frida, which depicts the life of Mexican artist Frida Kahlo (Salma Hayek). Norton rewrote the script several times without credit, focusing on the historical context and adding some humor while retaining Kahlo's real life personality. The final screenplay, with Norton's contribution, received positive reviews from critics as well as admiration from the film's co stars including Hayek and Alfred Molina, who portrayed Kahlo's husband and fellow artist Diego Rivera. In the horror film Red Dragon, Norton starred as retired FBI profiler Will Graham, who consults with cannibalistic serial killer Hannibal Lecter (Anthony Hopkins) to catch Francis Dolarhyde (Ralph Fiennes), a serial killer who murders entire families. During production, Norton and director Brett Ratner argued frequently over the script. "He likes to challenge the director. It's all about intellectual debate," Ratner told The Times in 2003. " Edward's instinct is going to be, 'I have to take over this film.' He's going to try to rescue the film. That's both a blessing and a curse." Despite mixed reviews, Red Dragon was Norton's most profitable venture in 2002, grossing over $200 million. Norton also co produced and starred in 25th Hour, a film about a drug dealer in post 9/11 New York City. Paramount Pictures forced Norton to star in the heist film The Italian Job (2003), threatening to sue him for violating a three film contract he had signed; the studio had previously distributed 1996's Primal Fear and 2001's The Score. Norton, accordingly, refused to promote the film's release. His performance was well received by critics, with The New Yorker calling him "intelligent and incisive one of those rare actors who hold the audience's attention with everything they say". Rolling Stone praised his character as "perversely magnetic" despite giving the film a negative review. During this time, Norton co founded a production company, Class 5 Films, with Yale classmate Stuart Blumberg and film producer Bill Migliore. Reviewers criticized the film's lack of depth, while praising the cinematography. Jack Moore described Norton's performance in Kingdom of Heaven as "phenomenal", and "so far removed from anything that he has ever done that we see the true complexities of his talent". It grossed over $211 million worldwide. Norton had two major film roles in 2006, starring as Eisenheim the magician in The Illusionist and bacteriologist Walter Fane in The Painted Veil. Set in 19th century Austria Hungary, The Illusionist was loosely based on novelist Steven Millhauser's short story "Eisenheim the Illusionist" and received generally positive critical reviews. The San Francisco Chronicle dubbed the film "rich and elegant" and wrote of Norton's character: "he doesn't just seduce the on screen audience but the audience watching in the movie theater". The Houston Chronicle similarly lauded the film for its vibrant plot and described Norton's performance as "mysterious and understated". Norton co produced The Painted Veil, in which he starred with Naomi Watts, who portrayed his character's unfaithful wife. Like his previous venture, The Painted Veil garnered positive feedback from reviewers. The Guardian applauded the film as "faultless" and "powerful" as well as Norton's "genuinely affecting" performance. Entertainment Weekly appreciated that Norton's production effort did not affect his acting.

2007-2011: "Қайратты Халк" және даулар

2007 жылы Нортон екі деректі фильмде ойнады: Брандо, ол экран аңызы Марлон Брандоның өмірі мен мансабын көрсетеді, онда Нортон 2001 жылғы «The Score» фильмінде оның бірге ойнағандығы айтылады, сондай-ақ «Man from Plains» фильмінде, ол АҚШ-тың бұрынғы президенті Джимми Картердің президенттік қызметтен кейінгі іс-әрекеттерін бейнелейді. Оның келесі басты рөлі Marvel Cinematic Universe-тің Брюс Баннері болды, ал 2008 жылы шыққан үлкен бюджетті супергеройлік фильмдегі Hulk alter ego рөлінде ойнады. Нортон бастапқыда 2003 жылғы «Hulk» нұсқасының «адамдарға таныс оқиғадан, яғни қашқын туралы оқиғадан тым алыс кеткенін» сезгендіктен рөлден бас тартты. Ол түсірілім күндерінің әрқайсысында сценарийді қайта жазды. Режиссер Луи Летерье оның үлесін құптап, «Эдвардтың сценарийі Брюстің оқиғасына шынайы салмақ қосты» деді. Дегенмен, сценарий авторы Зак Пенн Нортонның жасаған өзгерістеріне наразы болды. Американың жазушылар гильдиясы Пеннді жалғыз автор деп мойындады, Нортонның сценарийге елеулі үлес қосқанын жоққа шығарды. Нортон фильмді насихаттауға қатыспады, орнына гуманитарлық көмек көрсету үшін Африкаға кетті. Ол бұл айыптауларды жоққа шығарды және бұқаралық ақпарат құралдары «салауатты» ынтымақтастықты сенсациялық жаңалықтар үшін бұрмалап көрсеткенін айтты. «The Incredible Hulk» фильмі шыққан кезде көбінесе жағымды пікірлер алды. The Wall Street Journal Нортонның қатысуы фильмді 2003 жылғы нұсқадан «күңкей тиімді кәсіпорынға» айналдырғанын жазды. Керісінше, Los Angeles Times Нортонның жақсы ойын көрсеткенін мойындағанмен, фильмде берік сценарий жоқ екенін айтты. Фильм кассада сәтті болды, 263 миллион доллардан астам табыс тапты. Алайда, Нортонның Marvel-мен болған «жанжалдары» салдарынан оның орнына Марк Руффало тағайындалды. Нортон кейіннен Халк рөлін қайта ойнамауды өзі шешкенін, себебі ол «көбірек әртүрлілік» қалағанын және өзінің мансабында бір кейіпкермен байланыста болғысы келмегенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ 2008 жылғы «Гордость и слава» криминалды драмасында ағасы басқаратын бөлімді тергеуге тағайындалған адал детектив Рей Тирни рөлін ойнады. Фильмді сыншылар клишелі сюжеті үшін сынады. 2009 жылы Нортон «Халық: Барак Обаманың сайлауы» атты деректі фильмін түсірді, ол АҚШ-тың бұрынғы президенті Барак Обаманың 2008 жылғы сайлаудағы жеңісіне әкелген сайлау кампанияларын көрсетеді. Нортон бұл жобаны 2006 жылы, Обама Иллинойс штатының сенаторы болған кезде жоспарлаған, Обаманың «саясатты зерттеуге мүмкіндік беретін қызықты призма» екенін түсіндірді. 2010 жылы ол екі фильмде басты рөлде ойнады. Ол Браун университетінің профессоры Билл және оның бірдей егіз Брэди Кинкейдті «Жабайы жапырақтар» комедиясында, ал қылмыстық фильм «Стоун» фильмінде сотталған өрт сөндіруші Джеральд «Стоун» Крисон рөлін ойнады. Екеуі де нашар пікірлер алды; «Leaves of Grass» Нортонның ойын көрсетуі үшін мақталды, бірақ оның қарама-қайшылық тондық өзгерістері үшін сынға ұшырады, ал «Stone» шамадан тыс бұрылыстармен толған әуесқой сюжеті үшін сынады.

Norton appeared in two documentaries in 2007: Brando, which chronicles the life and career of screen legend Marlon Brando, with whom Norton co starred in 2001's The Score, and Man from Plains, which depicts the post presidency endeavors of former U. S. president Jimmy Carter. His next lead film role was Marvel Cinematic Universe's Bruce Banner, and the accompanying alter ego Hulk in the big budget superhero film The Incredible Hulk, released in 2008. Norton initially turned down the part as he felt the 2003 version Hulk "strayed far afield from a story that was familiar to people, which is a fugitive story". He provided rewrites of the script every day of filming. Director Louis Leterrier welcomed his contributions, saying that, "Edward's script has given Bruce's story real gravitas". However, screenwriter Zak Penn was displeased with Norton's changes. The Writers Guild of America credited Penn as the sole writer, arguing that Norton had not contributed significantly to the screenplay. Norton did not participate in promoting the film and went to Africa for humanitarian activities instead, He dismissed the accusations and said that the media had misrepresented the "healthy" collaborations for headlines. The Incredible Hulk received generally favorable reviews upon release. The Wall Street Journal felt that Norton's presence improved the film to "a thunderously efficient enterprise" from the 2003 version. Conversely, the Los Angeles Times, while recognizing Norton's decent performance, opined that the film lacked a solid script. It was a box office success, grossing over $263 million. However, he was replaced by Mark Ruffalo, allegedly due to Norton's "disputes" with Marvel. Norton later claimed that he chose not to play Hulk again because he "wanted more diversity" and opted against associating himself with one character throughout his career. He also starred in the crime drama Pride and Glory (2008) as Ray Tierney, an honest detective assigned to investigate the precinct run by his older brother. Reviewers criticized the film for its cliched plot. In 2009, Norton produced the documentary By the People: The Election of Barack Obama, which follows former U. S. president Barack Obama's campaigns leading to his 2008 election victory. Norton planned for this project in 2006, when Obama was a senator from Illinois, elaborating that Obama was "an interesting prism through which to examine politics". He had two lead film roles in 2010. He portrayed Brown University Professor Bill and his identical twin Brady Kincaid in the comedy Leaves of Grass, and convicted arsonist Gerald "Stone" Creeson in the crime film Stone. Both received weak reviews; Leaves of Grass was praised for Norton's performance but criticized for its conflicting tonal shifts, while Stone was panned because of a clumsy plot with excessive twists.

2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Birdman және одан да көп

2012 жылы Нортон екі фильмде басты рөлде ойнады. Ол Уэс Андерсон режиссерлік еткен «Айшығып, патшалық» фильмінде жоғалған лагерьті іздеуге міндеттелген скаут жетекшісі Рэнди Уорд рөлін сомдады. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланып, 68 миллион доллардан астам табыс әкелді. Алайда, Нортонның ең табысты жобасы – осы фильм болды, ол бүкіл әлем бойынша 276 миллион доллардан астам табыс тапты. Бұл өндіріс аралас пікірлерге ие болды. The Guardian газеті фильмді «өзімшіл және қызықсыз» деп сынады, ал The Washington Post оны «күтпегендей дана, көңілді және әсерлі» деп атады. 2014 жылы Нортон екі «Оскар» жүлдесіне ие болған фильмде ойнады: «Гранд Будапешт қонақ үйі» және «Бөрікші немесе Надандықтың күтпеген артығы». Ол режиссер Уэс Андерсонмен «Гранд Будапешт қонақ үйі» үшін қайта жұмыстасты, онда актерлер ансамблі ойнады және төрт «Оскар» жүлдесін жеңіп алды. «Бөрікші» қара комедиясында Нортон Бродвейдегі әдістемелік актер Майк Шайнер рөлін ойнады, ол талантты, бірақ онымен жұмыс істеу қиын. Фильм, сондай-ақ Нортонның ойыны сыншылар тарапынан жақсы қабылдады. Los Angeles Times оның кейіпкердің тұрақсыздығын сәтті бейнелегені үшін мақтады, ал Newsday оның «шын мәнінде құнды» поэтикалық шеберлігіне жоғары баға берді. Фильм «Оскар» сыйлығын «Үздік фильм» номинациясында жеңіп алды және Нортонға «Үздік қосалқы актер» номинациясында үшінші «Оскар» номинациясын әкелді. Нортон бұл жобада 1999 жылдан бері жұмыс істегісі келді, бірақ 2002 жылғы «Қызыл дракон» фильмінің режиссері Брет Ратнер өндіріске көмектесу үшін қосылғанға дейін бастамады. 2019 жылы шыққан фильмге аралас пікірлер айтылды. Toronto Star газетінің Питер Хауэлл Нортонның режиссерлік шеберлігін мақтады, бірақ фильмнің күрделі және тым ұзақ болғанын айтты. Нортон 2016 жылғы «Сосискалық партия» және 2017 жылғы қытай анимациялық фильмі «Есік қақпаларының кішкентай құдайларының» ағылшын тіліндегі дубляждануындағы анимациялық фильмдерде дауыстау рөлін ойнады. Ол 2016 жылғы «Қиындықтардың сұлулығы» фильмінде Говард Инлеттің (Уилл Смит) бұрынғы досы және серіктесі Уит Ярдшам рөлін сомдады. Фильмнің ұйқысыз сценарийі үшін сыншылар тарапынан сыналып, жазылымдар жазылды. Нортон 2018 жылы режиссер Андерсонмен «Иттер аралы» тоқтау анимациялық фильмінде жұмыс істеді, онда ол бес иттің тобының мүшесі Рекстің дауысын берді. 2022 жылы Нортон «Сынық пияз: пышақ сыр» фильмінде Нью-Йорк технологиялық миллиардері Майлз Брон рөлін ойнады. Нортон алдағы уақытта Джеймс Мангольдтың «Толық белгісіз» биофильмінде Пит Сигер рөлін ойнайды.

Norton had two lead film roles in 2012. He starred as scoutmaster Randy Ward in charge of finding his missing camper in the coming of age film Moonrise Kingdom, directed by Wes Anderson. The film was acclaimed by critics and grossed over $68 million. but has been Norton's highest grossing venture so far, earning over $276 million worldwide. This production venture received a mixed response. The Guardian panned the film as "smug and humourless," while The Washington Post called it "surprisingly wise, funny and affecting". In 2014, Norton played in two Academy Award winning films, The Grand Budapest Hotel and Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance). He collaborated again with director Wes Anderson for The Grand Budapest Hotel, which featured an ensemble cast and won four Academy Awards. In the black comedy Birdman, Norton played Broadway method actor Mike Shiner, who is talented but hard to work with. The film, as well as Norton's performance, was well received by critics. The Los Angeles Times lauded him for successfully portraying the volatility of the character, and Newsday complimented his "truly moving" poetic delivery. The film won the Academy Award for Best Picture and earned Norton his third Academy nomination for Best Supporting Actor. Norton had wanted to work on the project since 1999 but did not begin until Brett Ratner, director of 2002's Red Dragon, joined in to help production. Released in 2019, the film received mixed reviews. Toronto Star's Peter Howell praised Norton's direction, but thought the film was complex and too long. Norton had voice acting roles in the animated features Sausage Party (2016) and The Guardian Brothers—the English dubbed version of the Chinese animated film Little Door Gods (2017). He played Whit Yardsham, an estranged friend and business partner of Howard Inlet (Will Smith) in the 2016 drama Collateral Beauty. The film was panned by critics for its incoherent screenplay. Norton worked again with director Anderson for the 2018 stop motion film Isle of Dogs, in which he voiced Rex, a member of a pack of five dogs. In 2022, Norton portrayed New York tech billionaire Miles Bron in Glass Onion: A Knives Out Mystery. Norton will next portray Pete Seeger in the biopic A Complete Unknown, directed by James Mangold.

Қарым-қатынастар

1990 жылдардың ортасында танымал болғаннан бері Нортон жеке өмірін көпшілік алдында талқыламауды жөн көрді, себебі ол "медианың тым көп назары актерлік қызметін орындауына кедерілтеу келтіруі мүмкін" деп санайды. Бірақ, Craig Ferguson-мен бірге түсірілген The Late Late Show бағдарламасында Love олардың төрт жыл бойы қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді. Бұл 2006 жылғы сұхбатында олардың бұрынғы қарым-қатынасы туралы айтқан сөздерімен де сәйкес келеді. Ол Нортонның өзі мен қызы Фрэнсис Бин Кобейн арасындағы "арадастырушы" және "коммуникатор" рөлін атқарғанын, оны "жақсылық күші" деп сипаттады. 1999 жылы Нортон Love-пен қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін Салма Хайекпен кездесе бастады, ол 2002 жылы түсірілген "Фрида" атты фильмде оның өнерлес болды. Нортон "Итальяндық жұмыс" фильмінің премьерасына қатыспады, орнына Хайектің режиссерлік дебюті – "Мальдонадо кереметі" фильмінің премьерасына барды. Екеуі 2003 жылы ажырасып кетті.

Шығу тегі

Нортон 2023 жылдың қаңтарында PBS телеарнасының «Өзіңіздің тамырларыңызды табыңыз» (Finding Your Roots) генеалогиялық сериясында пайда болды, онда Покахонтас оның 12-ші буынға дейінгі әжесі екені расталды. Отбасы Покахонтас және оның күйеуі Джон Рольфпен байланысты болуы мүмкін екенін білген Нортон, зерттеулерге былай деп жауап берді: «Бұл адамзат тарихында қаншалықты шағын рөлде екеніңді сезінуге мүмкіндік береді». Нортон ата-бабаларының құлдар отбасын иеленгенін білгенде алаңдағанын айтты: «Жауабы қысқа: мұндай жағдайлар мазасыздық тудырады, және сіз олармен мазасыз болуыңыз керек. Бәрі де олармен мазасыз болуы керек. Бұл сіздің жеке өміріңізге қатысты емес, бұл ел тарихына қатысты баға. Бірінші кезекте оны мойындап, содан кейін онымен күресу қажет. Егер сіз санақ мәліметтерінен алшақтап, жеке тұлғалар туралы айта бастасаңыз, онда бес қызы бар күйеу-әйел жұбы туралы сөз болады – және осы қыздар құлдар. Құлдыққа туған. «Сегіз жастағы құл» дегенді оқығанда, өмірден қол үзуге ниеттенерсің». Сонымен қатар, Нортон актриса Джулия Робертстің алыс туысы екенін білді.

Экологиялық және гуманитарлық белсенділік

Нортонның әкесі – экологиялық заңгер және табиғатты қорғаушы; Нортон – экологиялық белсенді. Ол 2005 жылғы «National Geographic» телеарнасының төрт бөлімді «Strange Days on Planet Earth» деректі фильмінің баяндамашысы болды, ол жер жүйесі ғылымын зерттейді. Атаққа ие болғаннан кейін, Нортон Лос-Анджелесте күн энергиясымен жұмыс істейтін үй сатып алып, гибридтік автомобильге көшті. Бұл бастаманы Нортонның көптеген әріптес әртістері, атап айтқанда Салма Хайек, Брэд Питт, Дэнни ДеВито, Алисия Сильверстоун және Робин Уильямс қолдады. Нортон Африка жабайы табиғатын қорғау қоры мен оның «Жоқ де» науқанының жақтасы, ол пілдер мен мүйізбұғылардың аң терісі мен мүйізі үшін заңсыз аң аулауға қарсы күреседі және осы мәселе туралы хабардарлықты арттырады. Ол – Масаи даласын қорғау қорының американдық бөлімшесінің президенті. Ұйымның мақсаты – жергілікті масаи қауымдастықтарына тікелей пайда әкелетін Шығыс Африканың экологиялық жүйелерін және биологиялық әртүрлілігін сақтау. Қор үшін қаражат жинау мақсатымен Нортон 2009 жылдың 1 қарашасында Нью-Йорк марафонына отыз жүгірушіден тұратын команданы басқарды; командаға өзі, үш масаи тайпасының өкілі және әріптес музыкант Аланис Морисетт кірді. Ол жарысын аяқтағаннан кейін Қорғау қорына 1,2 миллион доллардан астам қаражат жинады. Масаи табиғатын қорғау жобасы бойынша сәтті қаражат жинағаннан кейін, Нортон 2010 жылдың мамырында Crowdrise деп аталатын онлайн-қаржы жинау платформасын іске қосты. Бұл веб-сайт қайырымдылық қорларын жинау үшін әлеуметтік желілердің құрылымын пайдаланады. Өзінің тағайындалу салтанатында Нортон биологиялық әртүрліліктің «ұлттық шекарадан тыс» мәселе екенін, ал адамдардың қоршаған ортаны қорғау қажеттілігін «ұмытып қалғанын» айтты. БҰҰ елшісі ретінде Нортон Африкаға сапарлар жасап, БҰҰ ұйымдары ұйымдастырған, соның ішінде Даму және Қоршаған орта бағдарламаларына қатысты. Сондай-ақ, ол 2012 жылдың мамыр айында Soccer Aid ойынында футбол ойнады; бұл шара ЮНИСЕФ арқылы бүкіл әлемдегі балаларға көмек көрсету үшін 4,9 миллион фунт стерлингтен астам қаражат жинады.

Саяси көзқарастар мен әлеуметтік себептер

Нортон 1998 жылдан бері Enterprise Community Partners сенімгерлік кеңесінің мүшесі. Бұл ұйымды оның ата-анасы негіздеген, қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді дамытатын коммерциялық емес компания. Компания 9 миллиард долларды акциялық капиталға, дамуға дейінгі несиелерге, ипотекалық қаржыландыруға және төмен кірісті американдықтар үшін үй салуға инвестициялады. 2008 жылы Нортон компанияның экологиялық тұрғыдан қолжетімді бағадағы тұрғын үйлерді салу жоспарын бастады. Бұл оның қоршаған орта мәселелері мен тұрақты дамуға деген алаңдаушылығынан туындады, бұған тұрғын үй мәселелері де қосылды. Нортон атақты адамдар саясат және әлеуметтік мәселелер талқылауында «тыныш қатысуы керек» дейді, себебі «жария ортаға шығу адамдарды тым оңай пікір білдіруге итермелейді». 2004 жылғы президенттік сайлауда Нортон колледж студенттерін республикалық кандидат Джордж Бушқа қарсы дауыс беруге шақырды, сондай-ақ оның колледждерді қаржыландыруды қысқарту және байларға салық жеңілдіктерін беру жоспарларын сынады. Ол сайлаушыларды демократ Джон Керриді қолдауға шақырып сөз сөйледі. Нортон Нью-Йорктің бұрынғы губернаторы, демократ Элиот Спитцерді қолдады. 2008 және 2012 жылғы президенттік сайлауларда Нортон демократ Барак Обаманы қолдады, бірақ белсенді түрде үгіт жүргізбеді, «адамдарды өзімнің және менің көзқарастарымның үлгісі болуға шақырудан гөрі, оларды қатысуға ынталандыру әлдеқайда қызықты» деді. Ол 2009 жылы «Халық арқылы: Барак Обаманың сайлануы» атты деректі фильмін жасады, онда Обаманың 2006 жылдан бастап 2008 жылғы сайлаудағы жеңісіне дейінгі саяси қызметі көрсетілген. Нортон Обаманы қазіргі АҚШ саясатын зерттеу үшін «тамаша негіз» деп бағалады. Ол сондай-ақ Трамп әкімшілігінің климаттық өзгерістерге қатысты ұстанымына «қатты алаңдаушылық» білдірді. 2020 жылдың қарашасында Нортон АҚШ президенті Дональд Трампты 2020 жылғы АҚШ президенттік сайлауындағы сайлау алаяты туралы негізсіз мәлімдемелері үшін «елдің және оның институттарының тұрақтылығына жасалған жеккөрінішті, опасыз, бүлікшіл шабуыл» деп сынады.

Norton has served since 1998 as a member of the board of trustees of Enterprise Community Partners, a non profit developer of affordable housing founded by his grandparents. The company has invested $9 billion in equity capital, pre development lending, mortgage financing, and house building for low income Americans. In 2008, Norton initiated the company's plan to embark on green affordable housing. This originated with his concerns over environmental issues and sustainable development in addition to housing problems. Norton believes celebrities should "participate quietly" in discussions on politics and social issues as, "Having a public forum tends to make people offer too casual a commentary". During the 2004 presidential election, Norton urged college students to vote against the Republican nominee George W. Bush, further criticizing his plans to cut college financing and his support of tax breaks for the rich. He also made speeches to encourage voters to support Democratic nominee John Kerry. Norton was a supporter of Democrat Eliot Spitzer, former New York governor. During the 2008 and 2012 presidential elections, Norton supported but did not actively campaign for the Democratic nominee Barack Obama, saying that "it's much more interesting to encourage people to engage than to suggest that people should model themselves on me and my views". He produced the 2009 documentary By the People: The Election of Barack Obama, which chronicles Obama's political activities from 2006 to his 2008 election victory. Norton spoke highly of Obama, crediting him as "a perfect framework" to explore contemporary U. S. politics. He also expressed "grave concerns" over the Trump administration's position regarding climate change. In November 2020, Norton criticized then US President Donald Trump for his unfounded claims of election fraud at the 2020 United States presidential election, as a "contemptible, treasonous, seditious assault on the stability of the country and its institutions."

Қоғамдық имидж

Нортон өзінің буынының ең талантты актерлерінің бірі саналады. "Дейли телеграф" газеті "ол қайда барса да, 'өз буынының ең көрнекті актері' деген таңба одан арылмайды" деген пікір білдірді. The Observer газетінде Питер Престон оның бейнесінің дәстүрлі экран "жұлдыздарынан" өзгеше екенін, себебі оның ең есте қаларлық кейіпкерлері ұнамайтын, әсіресе "Америка тарихы X" фильміндегі неонацист рөлі болғанын атап өтті. Престон оның кейіпкерлерін Нортонтың құрметтейтін Дюстин Хоффман мен Роберт Де Нироның ойнаған рөлдерімен салыстырды. "Интервью" журналы Нортонның түрлі рөлдерді сәтті сомдағанын және оны жай ғана басты рөлдегі актер, жаман жігіт немесе эпизодтық рөлдегі актер деп сипаттау мүмкін емес екенін мәлімдеді. Сынапқылардың мақтауына қарамастан, Нортон Голливудтың "А" тізіміне кіргені үшін мақтан тұтпайды. Ол экраннан тыс өмірін жеке сақтап, "қалыпты өмір"ді қалайды. "Дейли телеграф" Нортонның атаққа құштар болмауының себебін оның "танымал саяси және қоғамдық белсенділер" отбасымен байланыстырды. Ол әртүрлі серіктестермен жобаларға әртүрлі көзқарас күтеді және "бірлескен жұмыстың шекарасы басынан жақсы белгіленген жағдайда" "қанағатты" жұмыс атмосферасын тілейді. Нортонмен жұмыс істеу қиын деген репутацияға ие. Мысалға, Нортон "Америка тарихы X" (1998) фильмінің соңғы монтаждалған нұсқасын өзгерткен, ол режиссер Тони Кейдің нұсқасынан 40 минутқа ұзақ болды.

Марапаттар

Rotten Tomatoes сыншылар жинағының мәліметтеріне сәйкес, Нортонның ең жоғары бағаланған фильмдері: Primal Fear (1996), Everyone Says I Love You (1996), The People vs. Larry Flynt (1996), American History X (1998), Fight Club (1999), The Score (2001), Frida (2002), 25th Hour (2002), The Illusionist (2006), The Painted Veil (2006), Moonrise Kingdom (2012), The Grand Budapest Hotel (2014), Birdman (2014), Sausage Party (2016) және Isle of Dogs (2018). Оның ең табысты коммерциялық жобалары — "Қызыл дракон" (2002), "Жұмақтың патшалығы" (2005), "Қайсар Халк" (2008) және "Борн мұрагерлігі" (2012) фильмдері, олардың әрқайсысы әлем бойынша 200 миллион доллардан астам табалдырысын өтті.