Кіріспе
Бертон Стивен Ланкастер (2 қараша 1913 – 20 қазан 1994) – американдық актер және кино продюсері. Алғашқыда ол мейірімді жүректі қатал жігіттерді ойнағаны үшін танымал болды, кейін 45 жылдық мансабында күрделі және қиын рөлдермен табысқа жетті. Америка кино институты Ланкастерді классикалық Голливуд киносының ең ұлы еркек жұлдыздарының бірі деп санайды. Ланкастер 1930-шы жылдары цирк акробаты ретінде өнер көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыста қызметтен кейін 32 жастағы Ланкастер Бродвейдегі спектакльде рөлге ие болды және Голливуд агентінің назарын аударды. Оның шығарлы рөлі 1946 жылы Ава Гарднермен бірге түсірілген «Қылкештер» фильмінде болды. Бұл фильм екеуінің де мансабын бастады. Көп ұзамай, 1948 жылы Ланкастер Барбара Стэнвикпен бірге «Қате нөмір» фильмінде ойнады, ол коммерциялық және сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, онда ол төсекке жатқан, мүгедек кейіпкердің күйеуін сомдады. 1953 жылы Ланкастер Дебора Керрдің заңсыз сүйіктісін «Мәңгілікке дейін» әскери драмасында ойнады. Фильм кассада үлкен табысқа жетіп, сегіз «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «Ең үздік фильм» сыйлығы, ал Ланкастер «Ең үздік актер» номинациясына ие болды. 1950 жылдары ол «Жаңбыр жасаушы» (1956) фильмінде Кэтрин Хепбернмен бірге ойнады, ол «Алтын глобус» сыйлығына «Ең үздік актер» номинациясына ие болды, ал 1957 жылы «О.К. Корралдағы атыс» (1957) фильмінде Кірк Дугласпен бірге ойнады. 1950 жылдары оның продюсерлік компаниясы Hecht Hill Lancaster өте табысты болды, Ланкастер «Трапеция» (1956) сияқты фильмдерде ойнады, онда ол акробатикалық дағдыларын пайдаланды және «Ең үздік актер» үшін күміс аюды жеңіп алды; «Сәттіліктің тәтті иісі» (1957), бүгінде классика саналатын қараңғы драма; «Суда үнсіз, тереңде жүз» (1958), Кларк Гейблмен бірге түсірілген Екінші дүниежүзілік соғыс су асты кемесі драмасы; және «Аралас үстелдер» (1958), жеті «Оскар» номинациясын алған қонақ үй драмасы. 1960 жылдардың басында Ланкастер әрқайсысы өте ерекше рөлдерде сыншылар тарапынан жоғары бағаланған фильмдердің тізбегінде ойнады. 1960 жылы «Эльмер Гантри» фильмінде харизматикалық библиялық алаяқтың рөлін ойнаған ол «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын жеңіп алды. 1961 жылы ол «Нюрнбергтегі сот» соғыс қылмыстары туралы фильмде нацистік соғыс қылмыскерінің рөлін ойнады. 1962 жылы «Алькатрастың құс адамы» фильмінде құс сарапшысы түрмеде ойнаған ол BAFTA сыйлығын «Ең үздік шетелдік актер» ретінде және үшінші «Оскар» номинациясын алды. 1963 жылы Ланкастер Италияға барып, Висконтидің «Леопард» эпикалық драмасында итальяндық ханзаданың рөлін ойнады. 1964 жылы ол «Мамырдың жеті күні» фильмінде Дуглас ойнаған полковникпен қарсыласып, президентті құлатуға тырысатын АҚШ Әуе күштерінің генералын ойнады. 1966 жылы ол «Профессионалдар» вестернінде жарылғыш заттар маманының рөлін ойнады. «Жүзуші» (1968) фильмі шыққан кезде көрермендер тарапынан ыстық қарсылық алмағанмен, жылдар өткен соң оның маңызы артты және культты фильмге айналды. 1970 жылы Ланкастер «Аэропорт» әуе апаттары туралы фильмде кассалық табысқа жетті. 1974 жылы ол Висконтидің «Сұхбат» фильмінде қайтадан ойнады. 1980 жылы ол «Атлантик-Сити» қылмыс романсы үшін BAFTA сыйлығын жеңіп алды және төртінші «Оскар» номинациясын алды. 1970 жылдардың соңында ол телесериалдарда да ойнады, соның ішінде Сидни Пуатьемен бірге түсірілген жүлделі «Тең, бірақ бөлек» сериалы. Ол 70-тің соңында, 1990 жылы инсульттан зейнеткерлікке шығуға мәжбүр болды; төрт жылдан кейін ол жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның соңғы кино рөлі «Оскар» сыйлығына ұсынылған «Түс көрілген алаң» фильмінде болды.
Burton Stephen Lancaster (November 2, 1913 – October 20, 1994) was an American actor and film producer. Initially known for playing tough guys with a tender heart, he went on to achieve success with more complex and challenging roles over a 45 year career in films and television series. He was a four time nominee for the Academy Award for Best Actor (winning once), and he also won two BAFTA Awards and one Golden Globe Award for Best Lead Actor. The American Film Institute ranks Lancaster as of the greatest male stars of classic Hollywood cinema. Lancaster performed as a circus acrobat in the 1930s. After serving in World War II, the 32 year old Lancaster landed a role in a Broadway play and drew the attention of a Hollywood agent. His breakthrough role was in the film noir The Killers in 1946 alongside Ava Gardner. A critical success, it launched both of their careers. Not long after in 1948, Lancaster starred alongside Barbara Stanwyck in the commercially and critically acclaimed film Sorry, Wrong Number where he portrayed the husband to her bedridden, invalid character. In 1953, Lancaster played the illicit lover of Deborah Kerr in the military drama From Here to Eternity. A box office smash, it won eight Academy Awards, including Best Picture, and landed a Best Actor nomination for Lancaster. Later in the 1950s, he starred in The Rainmaker (1956), with Katharine Hepburn, earning a Best Actor Golden Globe nomination, and in 1957 he starred in Gunfight at the O. K. Corral (1957) with frequent co star Kirk Douglas. During the 1950s, his production company, Hecht Hill Lancaster, was highly successful, with Lancaster acting in films such as: Trapeze (1956), a box office smash in which he used his acrobatic skills and for which he won the Silver Bear for Best Actor; Sweet Smell of Success (1957), a dark drama today considered a classic; Run Silent, Run Deep (1958), a WWII submarine drama with Clark Gable; and Separate Tables (1958), a hotel set drama which received seven Oscar nominations. In the early 1960s, Lancaster starred in a string of critically successful films, each in very disparate roles. Playing a charismatic biblical con man in Elmer Gantry in 1960 won him the Academy Award and the Golden Globe for Best Actor. He played a Nazi war criminal in 1961 in the all star, war crime trial film, Judgment at Nuremberg. Playing a bird expert prisoner in Birdman of Alcatraz in 1962, he earned the BAFTA Award for Best Foreign Actor and his third Oscar nomination. In 1963, Lancaster traveled to Italy to star as an Italian prince in Visconti's epic period drama The Leopard. In 1964, he played a US Air Force General who, opposed by a Colonel played by Douglas, tries to overthrow the President in Seven Days in May. Then, in 1966, he played an explosives expert in the western The Professionals. Although the reception of his 1968 film The Swimmer was initially lackluster upon release, in the years after it has grown in stature critically and attained a cult following. In 1970, Lancaster starred in the box office hit, air disaster drama Airport. In 1974 he again starred in a Visconti film, Conversation Piece. He experienced a career resurgence in 1980 with the crime romance Atlantic City, winning the BAFTA for Best Actor and landing his fourth Oscar nomination. Starting in the late 1970s, he also appeared in television mini series, including the award winning Separate but Equal with Sidney Poitier. He continued acting into his late 70s, until a stroke in 1990 forced him to retire; four years later he died from a heart attack. His final film role was in the Oscar nominated Field of Dreams.
Ерте өмір
Ланкастер 1913 жылғы 2 қарашада Нью-Йорк қаласында, ата-анасының 209 Шығыс 106-шы көшедегі үйінде Элизабеттің (құрметті есімі Робертс) және пошташы Джеймс Ланкастердің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның екеуі де жұмысшы табынан шыққан протестанттар еді. Оның барлық төртеу ата-бабасы да Ирландиядан АҚШ-қа, Ольстер провинциясынан көшіп келген. Оның анасының ата-бабалары Белфасттан шыққан және Ольстер плантациясының бір бөлігі ретінде Ирландияны отарлаған ағылшын диссиденттерінің ұрпақтары болған.
Цирк мансабы
9 жасында Ланкастер Ник Крэватпен кездесіп, өмір бойына созылған серіктестікке келді. Бірге олар қаланың ең көне тұрақ үйлерінің бірі – Union Settlement-та жергілікті театрлық қойылымдарда және цирк өнерінде актерлік шеберлікті үйренді.
Екінші дүниежүзілік соғыс қызметі
АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін Ланкастер 1943 жылдың қаңтар айында АҚШ армиясына қосылды және армияның 21-ші арнайы қызмет бөлімінде өнер көрсетті, бұл бөлім әскерлерді еріп, олардың көңіл көтеруін қамтамасыз ету үшін ҰСО (USO) ойын-сауықтарын ұйымдастырған әскери топтардың бірі болды. Ол 1943-1945 жылдары Италияда генерал Марк Кларктың Бесінші армиясымен бірге қызмет етті. 1945 жылдың қазанында әскери қызметтен босатылып, техникалық бесінші дәрежедегі ойын-сауық маманы болды.
Бродвей
Ланкастер армиядағы қызметтен кейін Нью-Йоркке оралды. Актерлік өнерге бастапқыда қызығушылық танытпаса да, Ланкастерді сол кездегі әйелі жұмыста болғанда лифтте кездескен продюсер Бродвейдегі пьесаға кастингке шақырды. Кастинг сәтті аяқталды және Ланкастер Гарри Браунның "Аң аулау үні" (1945) спектаклінде ойнады. Спектакль үш апта ғана сахнада болды, бірақ оның ойыны Голливуд агенті Харольд Хехттің назарын аударды. Ланкастердің басқа ұсыныстары да болды, бірақ Хехт оған Голливудқа келгеннен кейін бес жыл ішінде өзінің фильмдерін өндіруге мүмкіндік беретінін уәделеді. Хехт арқылы Ланкастер продюсер Хэл Б. Уоллистің назарына ілікті. Ланкастер Нью-Йоркты тастап, Лос-Анджелеске көшіп келді. Уоллис оны эксклюзивті емес, сегіз фильмге келісімшартқа қол қойды.
Хал Уоллис
Ланкастердің алғашқы түсірілген фильмі 1947 жылы Уоллис үшін түсірілген «Desert Fury» болды, онда Ланкастер Джон Ходиак пен Лизабет Скотттан кейін тізімде келтірілді. Оны Льюис Аллен режиссерлік етті. Содан кейін продюсер Марк Хеллингер оған 1946 жылғы «Құтқарушылар» фильмінде басты рөлді ойнауды ұсынды, ол «Desert Fury» фильмінен бұрын аяқталып, көрсетілімге шықты. Роберт Сиодмак режиссерлік еткен бұл фильм үлкен коммерциялық және сындық табысқа ие болды және Ланкастер мен оның әріптесі Ава Гарднерді жұлдыздыққа көтерді. Ол қазір классикалық туынды саналады. Хеллинджер 1947 жылы Ричард Брукс жазған және Жюль Дассен режиссерлік еткен «Қатаң күш» түрме драмасында Ланкастерді тағы да пайдаланды. Бұл фильм де жақсы қабылданып, мақұлданды. 1948 жылы Ланкастер Эдвард Г. Робинсонмен бірге Universal Pictures студиясында Артур Миллердің «Барлық ұлымдарым» пьесасының бейімделуімен түсірілді. Уоллис үшін түсірген үшінші фильмі 1948 жылы Барбара Стэнвикпен бірге түсірілген «Қате нөмір» фильмінің бейімделуі болды.
Норма Продакшн
Хехт Ланкастерге берген уәдесін орындап, продюсерлікке кірісті. Екеуі «Норма Продакшнз» компаниясын құрды және «Юниверсал» компаниясымен 1948 жылы Лондонда түсірілген, Норман Фостердің режиссерлігімен және Джоан Фонтейннің қатысуымен, мазасыз американдық сарбаз туралы «Қанды қолымнан сүй» триллерін жасау туралы келісімге келді. Фильм тек 50 000 доллар пайда әкелді, бірақ сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Ланкастер 1950 жылы «20th Century Fox» компаниясымен Эдмунд Гвенмен бірге комедиялық «Мистер 880» фильміне шарт жасады. 1951 жылы «MGM» оны танымал вестерн «Азаттық аңғары» фильміне алды, содан кейін ол 1951 жылы «Уорнерс» студиясына Джим Торптың өмірбаянындағы басты рөлді ойнау үшін барды.
Хальбурт
Норма Колумбия Пикчерспен екі фильмді Норманың еншілес компаниясы "Халберт" арқылы түсіруге келісім жасасты. Алғашқы фильм 1951 жылғы "Он биік адам" болды, онда Ланкастер француз шетелдік легионының құрамында болды. Роберт Олдрич бұл фильмде өндіріс менеджері ретінде жұмыс істеді. Екінші фильм – 1952 жылғы "Бірінші рет", бұл Фрэнк Ташлиннің режиссерлік дебюті болған комедия. Фильмде Ланкастердің түсуі жоспарланған, бірақ ол түсірілімге қатыспады – олардың өндірген фильмдерінің арасында ол алғаш рет актерлік жұмыстан бас тартқан туынды болды.
Hecht-Lancaster Productions компаниясы
1951 жылы актер-өндіруші екеуі компанияның атын Hecht Lancaster Productions деп өзгертті. Жаңа атаумен түсірілген алғашқы фильм – Сиодмак режиссерлік еткен 1952 жылғы "Қызыл пират" ("Карамжал" қарақшысы) болды. Кравт та қатысқан бұл фильм өте танымал болды. Ланкастер 1952 жылы Бродвейдегі хитке негізделген "Келіп тұр, кішкентай Шеба" фильмінде түсіріліп, тағы да қарқынын өзгертті, онда Ширли Бутпен бірге ойнады, ал продюсері Уоллис, режиссері Дэниел Манн болды. Одан кейін 1952 жылы "Уорнерс" кинокомпаниясында "Оңтүстік теңізінің әйелі" фильміне түсті. Норма Уорнерспен жасалған келісім бойынша Ланкастер Норма емес фильмдерде де түсуге міндетті болды, осы фильм солардың бірі еді. 1954 жылы Ланкастер өзінің компаниясы үшін Фиджиде түсірілген "Оның Ұлылығы О'Киф" фильмін өндіріп, басты рөлді сомдады, ол Оңтүстік теңіз аралдары туралы әңгімеледі. Сценарийін Джеймс Хиллмен бірге жазды, ол жақын арада Hecht Lancaster серіктестігінің бір бөлігіне айналды.
Біріккен суретшілер
Хект пен Ланкастер Warner студиясын тастап, United Artists компаниясымен екі фильмге келісімшарт жасады. Оның біріншісі – 1954 жылғы «Апачи» фильмі, онда Ланкастер американдық үнді қарулы адам рөлінде ойнады. Одан кейін 1954 жылы тағы бір вестерн – «Вера Круз» фильмін түсірді, басты рөлдерді Гари Купер ойнады, ал продюсері Хилл болды. Екі фильмнің де режиссері Роберт Олдрич болды және олар үлкен сәттілікке ие болды. United Artists компаниясы Hecht Lancaster-мен екі жыл ішінде жеті фильм түсіру туралы келісімшартқа қол қойды. Бұл фильмдердің арасында Ланкастер түспеген фильмдер де болды. Олардың алғашқысы – 1955 жылғы «Марти», ол Пэдди Чайефскийдің телеспектакліне негізделген, басты рөлде Эрнест Борньин ойнады, режиссері – Делберт Манн. Фильм Канн кинофестивалінде «Үздік фильм» («Алтын пальма» сыйлығы) және «Оскар» сыйлығын жеңіп алды, ал Борньин «Үздік актер» («Оскар» сыйлығы) атағын иеленді. Бюджеті 350 000 доллар болған фильм 2 миллион доллар табыс әкелді. «Вера Круз» сәтті болғанмен, «Марти» сол кездегі Голливудтағы ең табысты тәуелсіз өндіріс компанияларының біріне айналдырды. «Марти» жұлдызы Борньин Hecht Lancaster компаниясымен келісімшартқа ие болды, бірақ алдағы рөлдердің жоқтығынан наразы болды, әсіресе 1957 жылғы «Сәттің тәтті иісі» фильмінде тек жеті реплика алғаннан кейін және «Марти» үшін әдеттегі жалақысының жартысын ғана алғаннан кейін. Ол 1957 жылы келісімшартты бұзғаны үшін сотқа жүгінді, бұл оған ақшаның бір бөлігін қайтаруға көмектесті. Хиллдің қатысуынсыз Хект пен Ланкастер 1955 жылы «Кентуккиан» фильмін жасады. Бұл Ланкастердің режиссерлік дебюті болды, ол сонымен қатар басты рөлді де ойнады. Ланкастер режиссерлік жұмысты ұнатпады және оны 1974 жылғы «Түн ортасындағы адам» фильмінде бір рет ғана қайталады. Ланкастер Уоллиспен де міндеттемелері болды, ол үшін 1955 жылы Анна Магнани мен Дэниел Манн режиссерлік еткен «Роза татуировкасы» фильмін түсірді. Фильм кассада үлкен сәттілікке ие болды және сыншылардың мақтауына бөленді, Магнани «Оскар» сыйлығын жеңіп алды.
Хехт-Хилл-Ланкастер
1955 жылы Хилл Hecht Lancaster компаниясының тең серіктесі аталды, оның аты өндіріс компаниясының атауына қосылды. Hecht Hill Lancaster (HHL) 1956 жылы алғашқы фильмін – «Trapeze» фильмін шығарды, онда Ланкастер көптеген трюктерді өзі орындады. Тони Кертис пен Джина Лоллобриджиданың қатысуымен түсірілген бұл фильм өндіріс компаниясының ең табысты жобасы болды, ал United Artists компаниясы HHL-мен келісімді кеңейтті. 1956 жылы Ланкастер мен Хект Лоринг Баззлмен серіктес болып, музыка индустриясына қадам басты. Олар Leigh Music, Hecht Lancaster & Buzzell Music, Calyork Music және Colby Music атты музыкалық баспа компанияларын, сондай-ақ Calyork Records және Maine Records жазбалар студияларын құрды. HHL командасы Голливудты жетістіктерімен таң қалдырды; 1957 жылы Life журналы жазғандай, «[олар] бір дюжинадай фильмді тәуелсіз өндіріске алып, әлі бірде-бір сәтсіздікке ұшырамады (Бұл фильмдер де жақсы болды)». 1957 жылдың соңында олар 1958 жылы 14 миллион долларлық құны бар он фильм түсіретінін жариялады. Ланкастер Wallis үшін екі фильм түсірді, осы келісімшарт бойынша міндеттемесін орындау үшін: Кэтрин Хепбернмен түсірілген «Жаңбыр шақырушы» (1956) фильмі Ланкастерге «Алтын глобус» сыйлығына «Ең үздік актер» номинациясын әкелді; және Джон Стерджестің режиссерлігімен түсірілген Кирк Дугласпен түсірілген «О.К. Корралдағы атыс» (1957) фильмі үлкен коммерциялық табысқа ие болды. 1957 жылы Ланкастер Тони Кертиспен бірлесіп «Бақыттың тәтті иісі» фильмін түсірді, бұл фильм Hecht Hill Lancaster және Кертистің әйелі Джанет Лимен бірлесіп құрылған Curtleigh Productions компаниясының бірлескен жобасы болды. Александр Маккендрик режиссерлік еткен бұл фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланса да, коммерциялық сәтсіздікке ұшырады. Алайда, жылдар өткен соң ол Ланкастердің ең ұлы фильмдерінің бірі саналды. HHL 1950-ші жылдардың соңында тағы жеті фильм өндірді. Төртіншісінде Ланкастер басты рөлде ойнады: Роберт Уайздың режиссерлігімен түсірілген Кларк Гейблмен бірге түсірілген «Тыныш жүз, терең түс» (1958) соғыс фильмі шамалы танымал болды; Керр мен Рита Хейворттың (Жеймс Хиллге үйленген) қатысуымен түсірілген «Алыс үстелдер» (1958) драмасы «Ең үздік фильм» номинациясына және Оскар сыйлығын жетекші актер Дэвид Нивен мен қосымша актриса Венди Хиллерге сыйлады, бұл фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды; Дуглас пен Лоуренс Оливье қатысқан «Ібіліс шәкірті» (1959) ақша жоғалтты (сонымен қатар Ланкастер түсірілім кезінде Маккендрикты қызметтен босатып жіберді); және Одри Хепбернмен түсірілген «Кешірімсіздер» (1960) вестерні сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз болды. Үш фильм Ланкастердің қатысуынсыз түсірілді, олардың барлығы ақша жоғалтты: Чайефскийдің тағы бір телеспектаклісінен алынған «Жаңажұмысшы» (1957), режиссері Делберт Манн; қара студент туралы «Алып қадам» (1959); және Австралия мен Ұлыбританияда түсірілген австралиялық пьесадан алынған «Он жетінші қуыршақтың жазы» (1960). HHL 1960-61 жылдардағы «Whiplash» телесериалының өндіріс компаниясы болды. Hecht Hill Lancaster Productions компаниясы 1960 жылы Хилл Хект пен Ланкастермен қарым-қатынасын үзгеннен кейін таратылды. Хилл тағы бір фильм – «Бақытты ұрылар» фильмін әйесі Рита Хейвортпен бірлесіп иелік ететін Hillworth Productions жаңа өндіріс компаниясында түсірді.
Хехт пен Ланкастер
Ланкастер 1960 жылы Ричард Брукс жазған және режиссерлік жасаған «Эльмер Гантри» фильмінде басты рөлді ойнады, бұл фильм United Artists компаниясы үшін түсірілді. Фильм бес «Оскар» сыйлығына ие болды, оның ішінде «Үздік фильм» және «Үздік актер» номинациялары бар еді. Ланкастер 1960 жылы «Үздік актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын, «Алтын глобус» сыйлығын және Нью-Йорк киносыншыларының сыйлығын жеңіп алды. Хект пен Ланкастер 1961 жылы Джон Франкенхаймердің режиссерлігімен және Хекттің продюсерлігімен түсірілген «Жас жабайылар» фильмінде бірге жұмыс істеді. Сидни Поллак диалог бойынша кеңесші ретінде жұмыс істеді. Ланкастер Стэнли Крамердің «Нюрнбергтегі сот» (1961) фильмінде Спенсер Трейси, Ричард Видмарк және тағы да басқа жұлдыздармен бірге ойнады. Фильм коммерциялық және сын тұрғысынан сәтті болды, он бір «Оскар» номинациясын алды, соның ішінде «Үздік фильм» де бар еді. Содан кейін ол Хехт пен Франкенхаймермен (Чарльз Крайтонның орнына) тағы бір фильм түсірді – «Алькатрастың құс адамы» (1962), бұл көбінесе фантастикалық өмірбаяндық фильм. Онда ол екі адамды өлтіргені үшін өмір бойына түрмеге кесілген Роберт Страудтың рөлін ойнайды, ол құстарды жинауды бастайды, уақыт өте келе құс аурулары бойынша сарапшы болады және тіпті кітап жазады. Фильмде Страудтың жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін Алькатраз түрмесіне ауыстырылуы көрсетіледі, онда оған құстарды ұстауға рұқсат берілмейді. Ол қартайған сайын үйленеді, құстарға арналған дәрі-дәрмек сатады, түрмедегі бүліктерді тоқтатуға көмектеседі және АҚШ-тың жазалау жүйесінің тарихы туралы кітап жазады, бірақ ешқашан босатылмайды. Оның көркемдік шеберлігі Ланкастерге «Оскар» сыйлығының «Үздік актер» номинациясын, «БАФТА» сыйлығының «Үздік актер» номинациясын және «Алтын глобус» сыйлығының «Драмалық рөльдегі үздік актер» номинациясын әкелді. Хехт 1961 және 1967 жылдар аралығында өзінің «Harold Hecht Films Productions» компаниясы арқылы Ланкастердің қатысуынсыз бес фильм түсірді, оның ішінде Ли Марвин мен Джейн Фонданың басты рөлдерде ойнаған тағы бір «Оскар» сыйлығының иегері – «Кэт Баллоу» фильмі де бар.
Жас режиссерлермен ынтымақтастық
Ланкастер 1963 жылы Джуди Гарландпен бірге «Бала күтіп тұр» фильмін түсірді. Оны Креймер продюсерлік етті, ал Джон Кассаветес режиссерлік жасады. Ол Лучино Висконтидің «Леопард» (1963) фильмінде ойнау үшін Италияға барды, онда Ален Делон мен Клаудия Кардинале де түсті. Бұл Ланкастердің өте ұнаған фильмдерінің бірі болды және Францияда үлкен сәттілікке жетті, бірақ АҚШ-та сәтсіз аяқталды (дегенмен, шығарылған нұсқасы қысқартылған болатын). Ол продюсер және актер Кирк Дуглас үшін «Адриан Мессенджердің тізімі» (1963) фильмінде шағын рөлде ойнады, содан кейін Франкенхаймер үшін екі фильмде түсті: Дуглас қатысқан «Мамырдағы жеті күн» (1964) саяси триллері және Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған «Поезд» (1964) әрекет фильмі (Ланкастер Франкенхаймерді Артур Пенннің орнына бірнеше күннен кейін шақырды). Ланкастер Джон Стерджестің продюсерлік және режиссерлік жасаған «Халлелуя жолы» (1965) комедиялық вестернінде ойнады, бірақ фильм шығындарын өтемеді. Ол Брукс режиссерлік еткен, Ли Марвиннің де қатысқан «Кәсібилер» (1966) вестернінде үлкен жетістікке жетті. 1966 жылы, 52 жасында Ланкастер режиссер Фрэнк Перридің «Жүзуші» (1968) фильмінде жалаңаш түсті, сыншы Роджер Эберт оны «өзінің ең керемет рөлі» деп атады. «Жүзуші» фильміне түсуге дейін Ланкастер судан қорқып, жүзе алмаған. Фильмге дайындалу үшін ол UCLA жүзу жаттықтырушысы Боб Хорннан жүзу сабағын алды. Фильм түсіру қиын болды және Ланкастер мен Перри арасындағы келіспеушіліктер Сидней Поллактың түсірілімге қатысуына себеп болды. Фильм 1968 жылға дейін шығарылмады, бірақ Ланкастер фильмге және өзінің рөліне мақтан тұтты.
Норлан өндірісі
1967 жылы Ланкастер Роланд Киббимен жаңа серіктестік құрды, ол бұрыннан бес Ланкастер жобасында сценарист ретінде жұмыс істеген: «Он биік ер адам», «Кримсон пират», «Үш теңізші және қыз» (осы фильмде Ланкастер эпизодтық рөлде ойнады), «Вера Круз» және «Ібілістің шәкірті». «Норлан Продакшнс» арқылы Ланкастер мен Кибби 1968 жылы Сидни Поллактың режиссерлігімен «Скалфунтерлер» фильмін жасады. 1969 жылы Ланкастер Поллактың тағы бір фильмі, «Касл Кейппен» жұмысын жалғастырды, бірақ ол үлкен сәтсіздікке ұшырады. Франкенхаймердің «Цыган шыбықтары» да 1969 жылы көрерменге ұсынылды.
1970 жылдар
Ланкастер 1970 жылы «Аэропорт» фильмінде Дин Мартин, Джордж Кеннеди, Ван Хефлин, Хелен Хейс, Морин Степлтон, Барбара Хейл, Жан Себерг және Жаклин Биссетпен бірге ойнап, мансабындағы ең үлкен жетістіктерінің бірін жасады. Росс Хантердің фильмі тоғыз «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Ең үздік фильм» номинациясы да бар. Ол 1970 жылғы ең табысты фильмдердің бірі болды және сол кезде Universal Pictures тарихындағы ең көп табыс әкелген фильм деп есептелді. Содан кейін ол бірқатар вестерн фильмдеріне түсті: 1971 жылы Майкл Уиннер режиссерлік еткен «Заң сақтаушы» («Lawman»); 1971 жылы Норлан үшін «Вальдес келеді» («Valdez Is Coming»); және 1972 жылы Олдрич режиссерлік еткен «Улзананың шабуылы» («Ulzana's Raid»), оның продюсерлері өзі және Хехт болды. «Улзананың шабуылы» культты фильмге айналды. Ланкастер 1973 жылы екі триллер түсірді: Уиннердің «Скорпион» («Scorpio») және «Атқару шаралары» («Executive Action»). Ланкастер 1974 жылы Кибимен бірге сценарийін жазып, продюсерлік еткен «Түн ортасының адамы» («The Midnight Man») фильмімен режиссерлікке қайта оралды. Ол Висконтимен 1974 жылы «Әңгімелесу» («Conversation Piece») фильмін түсірді және сол жылы «Мұса заң беруші» («Moses the Lawgiver») телесериалында басты рөлді ойнады. Ланкастер 1975 жылы Бернардо Бертолуччи режиссерлік еткен «1900» фильмінде көптеген актерлердің бірі болды, ал 1976 жылы Роберт Альтманның «Буффало Билл және үндістер немесе Отырған бұқаның тарих сабағы» («Buffalo Bill and the Indians, or Sitting Bull's History Lesson») фильмінде эпизодтық рөл ойнады. Ол 1977 жылы «Энтеббедегі жеңіс» («Victory at Entebbe») телефильмінде Шимон Перес рөлін ойнады және 1976 жылы «Кассандра өткелі» («The Cassandra Crossing») фильмінде қосалқы рөлде ойнады. Ол Олдричпен 1977 жылы төртінші және соңғы фильм түсірді – «Кешкі шоғырдың соңғы сәулесі» («Twilight's Last Gleaming»), сондай-ақ 1977 жылы «Доктор Моро аралы» («The Island of Dr. Moreau») фильмінде басты рөлді ойнады. Ланкастер Вьетнам соғысы туралы «Спартандықтарға хабарлаңыз» («Go Tell the Spartans») фильмінде (1978) басты рөлде ойнады; Ланкастер сценарийге настолько риза болды, ол гонорарын азайтып, фильмді аяқтауға ақша берді. Ол 1979 жылы «Зулу таңы» («Zulu Dawn») фильмінде ойнады.
1980 жылдар
Ланкастер 1980-шы жылдарды Луи Малл режиссерлік еткен 1980 жылғы «Атлантик-Сити» фильмінде Сьюзан Сарандонмен бірге ойнап, үлкен жетістікке жетті. Фильм бес номинацияда «Оскарға» ұсынылды, оның ішінде «Үздік фильм» және Ланкастер үшін «Үздік актер» номинациялары бар еді. Ол 1981 жылы «Cattle Annie» және «Little Britches» фильмдерінде, 1982 жылы Кардиналемен бірге «The Skin» фильмінде, сондай-ақ 1982 жылы «Marco Polo» және 1983 жылы «Local Hero» фильмдерінде маңызды рөлдерді ойнады. Осы кезде Ланкастер көбінесе «Остерманның демалыс күні» (1983) сияқты фильмдерде кейіпкерлік рөлдерде ойнады, бірақ 1985 жылы «Скандалды парақ» телефильмінде басты рөлді ойнады. Ол 1985 жылы Алан Шарп режиссерлік еткен «Біші қазына» фильмінде ойнады, ал Шарп бұрын «Ульзананың шабуылы» фильмінің сценарийін жазған болатын. 1986 жылы «Бөркіттің қанатында» телефильмінде Булл Симонс рөлінде, 1986 жылы теледидар үшін түсірілген «Барнум» фильмінде басты рөлде ойнады. «Қатты жігіттер» фильмі 1986 жылы оны үлкен экранда Керк Дугласпен қайтадан біріктірді. «Әкелер мен ұлдар: неміс трагедиясы» (неміс тілінде «Väter und Söhne – Eine deutsche Tragödie») 1986 жылы неміс теледидары үшін түсірілді. 1987 жылы Италияда түсірілген «Бақылау», 1988 жылы «Rocket Gibraltar» және 1989 жылы «Зергерлік дүкен» фильмдерінде ойнады. Оның соңғы сындық жетістігі 1989 жылы «Field of Dreams» фильміндегі Айшық Грэм рөлі болды. Ол сондай-ақ 1989 жылы «The Betrothed» мини-сериалында да ойнады.
Кейінгі мансап
Ланкастердің соңғы туындыларының қатарында: The Phantom of the Opera (1990) телесериалы; 1985 жылғы MS Achille Lauro кемесінің қақпасы оқиғасына негізделген Voyage of Terror: The Achille Lauro Affair (1990) фильміндегі Леон Клингоффер рөлі; және Сидни Пуатьемен бірге түсірілген Separate But Equal (1991) фильмі бар.
Жиі қатысатын серіктестер
Ланкастер оның агенті Гарольд Хехт өндірген он жеті фильмде ойнады. Оның сегізін Джеймс Хилл бірлесіп өндірді. Ол сондай-ақ Хал Б. Уоллис өндірген сегіз фильмде және продюсер Марк Хеллингермен бірге екі фильмде де түсті. Ланкастер мен Кирк Дугластың бірлескен жұмысы табысты актерлер жұбы ретінде белгілі болғанымен, Дуглас, шындығында, өзінің Bryna Productions және Joel Productions өндіріс компаниялары арқылы осы екеуі үшін төрт фильм өндірді. Роланд Кибби де Ланкастердің үш фильмін өндірді, ал Ланкастер екі Стэнли Крамер фильмдерінде де ойнады.
Кирк Дуглас
Кирк Дуглас Берт Ланкастермен бірге онжылдықтар бойы жеті фильмде ойнады: «Мен жалғыз барам» (1948), «О.К. Корралдағы атыс» (1957), «Ібілістің шәкірті» (1959), «Адриан Мессенджердің тізімі» (1963), «Майдың жеті күні» (1964), «Энтеббедегі жеңіс» (1976) және «Қатты жігіттер» (1986). Бұл фильмдер жұптың жұртшылықтың көз алдында бір команда ретінде бекітілуіне себеп болды. Дуглас осы фильмдерде әрқашан Ланкастердан кейін тізілген, бірақ «Мен жалғыз барам» фильмінде, онда Дуглас жаман рөлде ойнағаннан басқа, олардың рөлдері көбінесе шамамен бірдей болды. Екі актер де шамамен бір уақытта Голливудқа келді және алғаш рет екеуінің төртінші фильмінде бірге түсті, бірақ Дуглас қосалқы рөлде ойнады. Олар екеуі де тәуелсіз Голливуд мансабына ұмтылған актер-продюсерлер болды.
Джон Франкенхаймер
Джон Франкенхаймер Ланкастермен бес фильм түсірді: "Жас жабайылар" (1961), "Алькатраздың құс адамы" (1962), "Мамырдың жеті күні" (1964), "Поезд" (1964) және "Көшпенділер" (1969).
Басқа да қайталама қызметтестер
Ол Роберт Олдричтің төрт фильмінде ойнады, Роберт Сиодмак пен Сидней Поллак әрқайсысы үш рет режиссерлік жасады, ал Байрон Хаскин, Дэниел Манн, Джон Стерджес, Джон Хьюстон, Ричард Брукс, Александр Маккендрик, Лучино Висконти және Майкл Виннер екі реттен режиссерлік жасады. Роланд Кибби Ланкастердің жеті фильміне сценарий жазды. Ланкастер макияж шебері, ардагер Роберт Шифферді жиырма фильмде пайдаланды, және өзі өндірген фильмдерінің көп бөлігінде Шифферді жұмысқа алды.
Саяси белсенділік
Ланкастер прогрессивті және либералды саяси идеяларды жақтады. Ол нәсілдік және басқа да азшылықтарды қолдап жиі сөз сөйледі. Осының салдарынан ол ФБР тергеулерінің нысанасына айналды. Ол 1973 жылы президент Ричард Никсонның «Дұшпандар тізіміне» енгізілді. Вьетнам соғысына қарсы белсенді түрде болған ол, соғыс кезінде басқа әскерге шабуыл жасады деген айыппен сотталған әскердің сәтті қорғалуына қаржылық көмек берді. 1968 жылы Ланкастер Миннесота штатының соғысқа қарсы сенаторы Юджин Маккартидің президенттік үміткерлігін белсенді түрде қолдады және Демократиялық сайлау алдында оның атынан жиі сөйледі. Ланкастер өлім жазасына қарсы күресте де белсенділік танытты. Ол 1972 жылы АҚШ президенттік сайлауында Джордж Макговерн үшін көп еңбек етті. 1985 жылы Ланкастер әріптес киножұлдыз Рок Хадсонның ауруға шалдыққаннан кейін ЖИТС-ке қарсы күреске қосылды. Ланкастер Хадсонның соңғы сөздерін «Өмірге адалдық» қайырымдалық шарасында айтты, ол кезде ЖИТС-ке қатысты стигма ең жоғары шақта болды. Комитеттегі қатысқандары үшін көптеген мүшелер қара тізімге еніп, сынға ұшырады. Ланкастер антикоммунистік әдебиеттерде «бірлескен жолдас» ретінде көрсетілді.
Азаматтық құқықтар қозғалысы
Ол екінші әйелі Нормамен бірге 1963 жылы Вашингтондағы тарихи шеру алдында Мартин Лютер Кинг және Студенттік әртүрлілік көшбасшылық конференциясы (SDLC) үшін қайырымдылық шарасын өткізді. Ол "Поезд" фильмін түсіріп жатқан Франциядан осы оқиғаға келді, ал ертесіне ұшудан қорқатынына қарамастан, қайтадан ұшып кетті. 1963 жылғы 28 тамызда Вашингтон шеруі кезінде Ланкастер "Джеймс Болдуиннің айтуға тиіс болған сөзін оқыды", себебі (Малькольм Х 1963 жылдың соңында Детройттегі Король Соломон баптист шіркеуінде сөйлеген сөзінде айтқандай) "Болдуиннің сол жерге шығуына рұқсат бермеді, өйткені Болдуиннің кез келген нәрсені айтуға қабілетті екенін олар білді".
ACLU
1968 жылы Ланкастер Оңтүстік Калифорнияның Америка азаматтық бостандықтары одағының жаңа құрылған қор жинау ұйымы – Роджер Болдуин қорының төрағасы болып сайланды. Оның бірлескен төрағалары Франк Синатра мен Ирвинг Л. Лихтенштейн болды. 1968 жылдың қазан айында ол ACLU үшін ақша жинау мақсатында үйінде кеш өткізді, жиналған қаражат 1968 жылғы Демократиялық ұлттық конвенциясында тұтқындалған төрт жүзден астам адамның қорғанысына жұмсалды. Сондай-ақ ол 1988 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Майкл Дукакисті қолдады.
Некелер мен қарым-қатынастар
Ланкастер өзінің жеке өмірін қорғап, жұлдыздығына қарамастан, оны құпия ұстауға тырысты. Ол үш рет үйленген және бес баласы болған. Оның алғашқы әйелі – трапециямен айналысатын Джун Эрнст. Эрнст белгілі әйел-әуе акробатының қызы және өзі де тәжірибелі акробат болған. Олар үйленгеннен кейін, 1930 жылдардың аяғына дейін оның отбасымен және оның өзімен бірге өнер көрсеткен, содан кейін ажырасып кеткен. Ажырасқан мерзімі нақты белгісіз. Заманауи баяндамалар 1940 жылды көрсетсе, кейінгі өмірбаяндар оның екінші әйеліне үйленуін кейінге жылдырып, 1946 жылға дейін соқтырған. Ол екінші әйелі Норма Андерсонмен (1917–1988) Италиядағы әскерлерге арналған USO өндірісінде ауырып қалған актрисаның орнына келген стенографист кездескен. Деректерге сәйкес, Ланкастерді әуежайдан қалаға келе жатқанда көріп, ол бір офицерге бұрылып: «Ол әдемі офицер кім және ол үйленген бе?» – деп сұраған. Офицер сол күні кешке екеуінің танысуын ұйымдастырған. Андерсонмен оның бес баласы болды: Билл (кейін актер және сценарист болды), Джеймс, Сьюзан, Джоанна (фильм продюсері болып жұмыс істеді) және Сигл (айтылуы – «Шейла»). Бұл неке қиындыққа толы болды. 1966 жылы олар бөлек тұрды, ал 1969 жылы ажырасты. 1966 жылы Ланкастер «Профессионалдар» сериалында жұмыс істеген шаштараз Джеки Боунмен ұзаққа созылған қарым-қатынас бастады. Бұл қарым-қатынас қырсықты болды, Боун бірде Сидней Поллак пен Питер Фолкпен бірге кешкі ас ішкенде Ланкастердің басына шарап бөтелкесін сындырған. Олардың ажырасуына Боунның дінге келуі себеп болды, Ланкастер онымен ортақ бола алмайтынына сенді.
Мүмкін болған істер
Достарының айтуынша, ол 1953 жылы "Бұл жерден мәңгілікке" фильмінің түсірілімі кезінде Дебора Керрмен романтикалық қарым-қатынаста болғанын мәлімдеген. Алайда Керр, олардың бір-біріне тартылғанын, бірақ ештеңе болмағанын айтты. Ол Джоан Блонделлмен даулы қарым-қатынаста болған. Шелли Винтерс 1980 жылғы өмірбаянында онымен екі жыл бойы қарым-қатынаста болғанын, сол кезде ол әйелінен ажырасуды ойлап жүргенін жазды. Голливудтағы естеліктерінде досы Фарли Грейнджер Ланкастермен бірге бір түні Винтерс спирттік ішімдік пен ұйқы таблеткаларын шамадан тыс ішіп алып, құтқаруға келгенін еске алды. Ол әйелі үшінші немесе төртінші бала күтіп жатыр деген хабарды естігеннен кейін, "оны әйелімен опасыздық жасағаны үшін" тастап кетті. Ланкастер мен Винтерс 1949 жылы "Қойшылар" радио спектаклінде бірге ойнады. Олар екі фильмде бірге түсті: "Жас жабайылар" және "Скалфунтерлер".
Дін
Протестанттық ортада тәрбиеленгеніне қарамастан, Ланкастер өмірінің кейінгі кезеңінде атеист екенін мәлімдеді.
Денсаулыққа қатысты проблемалар
Ланкастер 60 жасқа толғанда жүрек-қан тамырлары ауруының әсеріне түсті. 1980 жылдың қаңтарында ол өт қабына жасалған қарапайым операциядан кейін асқынуларға ұшырады (оны мүжілдеп құтқарып қалды). 1983 жылы екі еңсер жүрек ұстамасынан кейін, оған шұғыл түрде төрт тамырлы коронарлық айналып өту операциясы жасалды. Дегенмен ол актерлік қызметін жалғастырды және қоғамдық белсенділікке қатысты. 1988 жылы ол Вашингтон қаласындағы Конгресс тыңдауына қатысып, Джеймс Стюарт және Джинджер Роджерс сияқты бұрынғы әріптестерімен бірге медиа магнаты Тед Тернердің 1930 және 1940 жылдардағы бірқатар қара-ақ фильмдерді түстілендіру жоспарына қарсылық білдірді. 1990 жылдың 30 қарашасында 77 жасқа толғанда инсульт салдарынан жартылай паралич болып, көбінесе сөйлей алмады, осылайша актерлік карьерасы аяқталды.
Өлім
Ланкастер 1994 жылғы 20 қазанда сағат 4:50-де үшінші рет жүрек талмасынан Лос-Анджелестегі Century City-дегі пәтерінде қайтыс болды. Оның денесі кремацияланды, күлі Калифорния штатының Вествуд ауылында орналасқан Вествуд мемориалдық паркіндегі үлкен емен ағашының астына шашылды. Бірнеше тақташалардың арасында "Берт Ланкастер 1913–1994" деп жазылған кішкентай, шаршы жер тақтасы оның орнын көрсетеді. Оның тілегі бойынша, оған ескерткіш немесе қоштасу рәсімі өткізілмеді.
Мұра
Ланкастердің туғанына 100 жыл толуы 2013 жылдың мамыр айында Нью-Йорк қаласындағы Линкольн орталығының Кино қоғамында актердің ең белгілі 12 фильмінің көрсетілуімен атап өтілді, олар "Қойғыштар" фильмінен бастап "Атлантик-Сити" дейін болды. Ланкастердің Голливуд Даңқы аллеясында, 6801 Голливуд бульвары мекенжайында жұлдызы бар.
Фильмографиясы мен марапаттары
Ланкастер 1954 жылы "Осы жерден мәңгілікке" фильмі үшін, 1961 жылы "Эльмер Гантри" үшін, 1964 жылы "Алькатраздың құс адамы" үшін және 1982 жылы "Атлантик-Сити" үшін ең үздік актер рөлі номинациясында "Оскар" сыйлығына ұсынылды және 1961 жылы осы сыйлықты жеңіп алды. Ланкастердің 1963 жылы Лучино Висконтинің "Леопард" фильміндегі басты рөлі, маңызды еуропалық көркем фильмдердің режиссерлерімен жұмыс істеудің бірнеше рөлдерін бастады, олардың ішінде Бернардо Бертолуччидің "1900" және Луи Мальдің "Атлантик-Сити" фильмдері, сондай-ақ Висконтинің "Әңгіме" фильмі бар.
Басқа медиада
1986 жылы испандық Hombres G тобы La cagaste, Burt Lancaster (Берт Ланкастер, қатесің кетті) атты альбомын шығарды. Томас Харт Бентон "Кентуккиян" фильмінің маркетингтік бөлігі ретінде фильмнен бір көріністі суреттеді. Ланкастер осы картинаға поза берді, ол "Кентуккиян" деген атпен де белгілі.