Кіріспе

Мексикалық саясаткер Педро де Гарибай (1729, Алкала-де-Хенарес, Испания 7 шілде, 1815, Мексика қаласы) - испандық әскери офицер және 1808 жылдың 16 қыркүйегінен 1809 жылдың 19 шілдесіне дейін Жаңа Испанияның вице-королі болды.

Әскери мансап

1729 жылы Алькала-де-Энарес қаласында (кейбір дереккөздер 1727 жылы деп айтады) дүниеге келген Педро де Гарибай 1742 жылы әскер қатарына кірді. Кадет және лейтенант ретінде Португалия, Италия және Мароккодағы іс-қимылдарға қатысты. Ол Якеви бекінісіне шабуыл жасағанда батыл соғысты. 1764 жылы ол генерал-лейтенант Хуан де Виллба бастаған экспедицияда майор-сержант ретінде Жаңа Испанияға барды. Жаңа Испанияда ол провинциялық әскерлерді ұйымдастыруға және оқытуға қатысты. Кейіннен ол Мексикадағы полк майоры болып тағайындалды, ол осы лауазымға 23 жыл бойы ие болды. 1783 жылы полковник, ал 1789 жылы бригадир болып тағайындалды. Осы уақытқа дейін қарт және науқас, вице-король Мигель Хосе де Азанза оны зейнеткерлікке шығуды күтіп, фельдмаршалдық қызметке көтерді.

Итурригарайға қарсы төңкеріс

Габриэль Дж. де Ермо бастаған испандық (тәуелсіздікке қарсы) партия 1808 жылы 15 қыркүйекте вице-король Хосе де Итурригарейді тәуелсіздікке қолдау көрсеткені үшін құлатты. Бұл Мексика тарихындағы алғашқы төңкеріс болды. Әдет-ғұрыпқа сәйкес, Мексика Аудиенсиясы колониядағы ең жасы үлкен және ең жоғары әскери офицерді Итурригарейдің орнына тағайындады. Бұл - сегізге келген маршал Педро де Гарибай. Ол үшін ең қолайлы адам - осы қиын кезеңде колонияны басқарушы. Гарибай биік бойлы, батыл, харизматикалық, беделді және зиялы адам еді. Ол вице-король ретінде өзінің қабілеті жеткілікті болатын лауазымға көтерілді. Ол "парианерлерді" (Ермоның ізбасарлары) тыйып тастады. Гарибай Аудиенсия мүшелері оған пайдалы деп санаған барлық құжаттарға қол қойды. Басқасын да тастап кетеді. Олардың алғашқысы - тәуелсіздік қозғалысының қылмыстық басшыларын тұтқындауға арналған бұйрықтар Хуан Франсиско Аскарат и Ледесма, Мехико қаласының үкіметіндегі кеңесші, Франсиско Примо де Вердад и Рамос, сонымен қатар кеңесші, Хосе Беи Циснерос, Гвадалупаның игуаты, канон Беристайн, Лицензиадо Кристо, Итурригарейдің хатшысы және Фрай Мелхор де Таламантес. Вердад и Рамос 1808 жылы 4 қазанда архиепископ түрмесіндегі камерасынан өлі табылды. Өлім себебін анықтауда пікірлер әртүрлі болды. Бес күннен кейін Фрей Таламантес сары қызбадан Сан-Хуан-де-Улуада көз жұмды, оны күзетпен Испанияға көшіріп әкелді. Кристо соғыс кеңсесінің қызметінен босатылды. Азкарат 1811 жылға дейін түрмеде болды, содан кейін босатылды.

Гарибайдың Жаңа Испанияны басқаруы

Гарибай анархистік қозғалысты зерттеу үшін комитет құрды. Ол өзінің алдыңғысы Жалапада (Веракрус) шоғырланған әскерлерді таратып жіберді. Ол мүсінші Мануэль Толсаға 100 пушка құюды және басқа да қару-жарақ жасауды тапсырды. Ол діни иемденулер мен қорлардың табысын үкіметке иеленіп, колониядағы ризасыздықтың елеулі көзі болған Cédula de la Caja de Consolidación-ды тоқтатты. Парианерлер вице-король Гарибайдың өз бақылауында екенін біліп, отанының құтқарушылары ретінде көрінеді. Олар Realistas Fieles (Иманды корольдікке ұмтылушылар) немесе Patriotas de Fernando VII (Фердинанд VII патриоттары) деген атпен әскери түрде ұйымдасты. Олар дүкеншілердің киімдері сияқты көк жакеттерді қабылдады, сондықтан оларды күлдіріп Лос Чакетас (Жактер) деп атады. Вице-патша Гарибай үкіметті тек қана бақылап қоймай, сонымен қатар Парианеролардың олар таңдаған кез келген адамға қарсы қорлық пен қорлық жасауларын болдырмауға тырысты. Бұл құқық бұзушылықтар соншалықты ауыр болды, киелі шаңырақ Гарибай Фернандо VII -нің еріктілерін таратты және сонымен бірге өзінің жеке қолбасшылығына драгундар полкін алды. Жаңа үкімет Испаниядағы Наполеонға қарсы түрлі басқарушы хунталардың ешқайсысын ресми түрде мойындамаса да, іс жүзінде Севилья хунтасының өкілеттігін қабылдады және оның барлық нұсқауларын орындады. Француздарды жеңген кезде Испанияда бақылау бірлікте болуына мүмкіндік берді, Жаңа Испания Аранхуез хунтасын мойындады. Гарибай Аранхуэске соғысқа үлес ретінде 200,000 песолық сыйлық жіберді, бұл тұрақты төлемнің 90,000 песосына қосымша. Аранхуэстің хунтасы әр испан колониясының өз мәжілістеріне қатысу үшін өкілін жіберуін көздеді. Бұл ереже Жаңа Испанияда кері әсерін тигізді. Испаниялық партия бұл ұзақ уақыт бойы қарсы болған отарлау автономиясының басталуы деп қорқытты. Криоллолар бір ғана өкілдің құндылығы үшін өте аз жеңілдік деп есептеді. Жаңа Испанияға АҚШ-тан келгендерге күдікпен қаралатын, өйткені Жозеф Бонапарт өзінің режиміне қарсы көтеріліс жасау үшін колонияларға француз агенттерін жіберген. Фердинанд VII-нің (испан халқы мен испан колониялары король деп таныған) ағасы Францияда тұтқынға алынды, өйткені оның әпкесі Карлота Хоакина Аранхуес хунтасына оның ұлы Педроны Жаңа Испанияның регенті ретінде қабылдауға тырысты. Британиямен одақ Испаниямен сауда-саттыққа мүмкіндік берген соң, Гарибай оны тасымалдау үшін көптеген сауда кемелерін салуды тапсырды.

Қатысушы

Испанияның Жоғарғы Хунтасы он айдан кейін Гарибайды Мексиканың архиепископы Франсиско Хавьер де Лизана и Бомонтпен алмастырды. Гарибай Испанияға қайтуға ниетті, бірақ оның қаржылық жағдайы оған жол бермеді. Ол қоғамдық өмірден зейнеткерлікпен шыққаннан кейін, Ермо берген ай сайынғы 500 песомен өмір сүрді, ол бай жер иесі еді. Кейін патшалық оған Карл III крестін және жыл сайын 10,000 песо зейнетақысын, король мен елге қосқан үлесі үшін генерал-лейтенант дәрежесін берді. Ол 1815 жылы Мехико қаласында қайтыс болды. Педро де Гарибай өмірінің басым бөлігін Мексиканың Мичоакан штатында өткізді. Оның ағасы Мексиканың Халиско штатында тұратын.