Кіріспе

Шығыс орманды аймақтарындағы тарихи жергілікті тайпалар Ониасонт атауы 17 ғасырдағы француз карталарында пайда болды. Әуесқой тарихшы Чарльз А. Ханна осы кезеңде Батыс Вирджиния мен Батыс Вирджинияда тіркелген Нахисанның есімі, яғни Тутело, сиу тілінде сөйлейтін халық деп сенді. Басқалар Хонниасонт ирокеялық тіл деп саналған болуы мүмкін деп болжайды.

17 ғасыр

Тутелоның тарихи отаны Батыс Вирджиния мен Кентукки шекарасындағы Үлкен құмды өзен аймағын қамтиды деп айтылады, оны олар "Тоттерой өзені" деп атады. Ирокездер оларды осы аймақтан кейін Бобёр соғыстары кезінде (шамамен 1670 ж.) қуып жіберді, содан кейін ирокездер Огайо алқабын жаулап алу құқығымен өзінің аңшылық жері ретінде құрды. Чарльз Ханна олардың аты, алғаш рет 17-ғасырдағы француз карталарында Ониасонт ретінде пайда болған, сол уақытта Батыс Вирджиния мен Батыс Вирджинияда жазылған тайпаның атауының өзгеруі деп сенді, Нахисан және Монахасаноу, яғни Тутело, сиу тілінде сөйлейтін халық. Бір кездері Тутело халқының Жаңа өзен жағасында қонысы болған. Мұнда жиналған көптеген сынықтар мен шағын үшбұрышты нүктелер 16 ғасырдың ортасы мен аяғына дейін немесе 17 ғасырдың басына дейін болғанын көрсетеді. 1671 және 1701 жылдар аралығында Тутело өздерінің отандарын тастап, Окканехиге қосылды.

18 ғасыр

1701 жылы олар Солтүстік Каролинадағы Ядкин өзенінің бастауында өмір сүргенін атап өтті. 1714 жылдан кейін Сапони мен Тутело, жалпы Нахисан ретінде белгілі, Солтүстік Каролина шекарасына жақын Вирджиния штатының Брансуик округіне қарасты Форт-Кристананың айналасындағы Юнкатапурсе қаласында тұратын. 1730 жылдары тутелолар солтүстікке, Пенсильвания штатының Шамокин қаласына көшіп барды. Олар 1779 жылғы Салливан экспедициясы кезінде Американың төңкерістік соғысы кезінде басқа көптеген ирокез қалаларымен бірге Кореоргонель жойылғанға дейін Каюганың қорғауында өмір сүрді. Бұл британдық ирокездердің американдық бүлікшілерге қарсы шабуылына қарсы әрекет болды. Тутело ирокездермен бірге Канадаға барды, онда британдықтар Гранд-Ривер алғашқы ұлтының алты ұлты деп аталатын жерге қоныстану үшін жер ұсынды. 1785 жылы алты ұлттың қорығында 1200 тұрғындардың арасында 75 тутело өмір сүрді. Олар кейінірек кейугалар арасында өмір сүруді жалғастырды және аралас некелер арқылы олармен араласты. Толығымен тутело тілінде сөйлеген соңғы адам, Никонха немесе Васкитенг ("Ескі маса") 1870 жылы 105 жасында қайтыс болды. Ол тутело тілін сиуан тілі деп растаған ғалым Хорацио Хейлге мол лингвистикалық материал берген. Оның әкесі Онсуова, Нью-Йорк штатында ауыл құрған тутело руының басшысы. 1779 жылы Революциялық соғыс кезінде. Олардың ауылы Нью-Йорктегі алты ұлт құрамасының британдықтарға жақтас элементтерін жою үшін жүргізілген американдық операция - Салливан экспедициясы кезінде шабуылға ұшырады.

19 ғасыр

Джон Кей, сондай-ақ Гостанго ("Тастан төмен") және Настабон ("Бір қадам") деп аталады. 1898 жылы 23 наурызда 78 жасында қайтыс болды. Басшы Джон Бак (Onondaga/Tutelo, ca. 1818-1893) - Онтариодағы алты ұлттың қорығындағы Ошвекен ұзын үйінің от сөндірушісі. Ол америкалық этнологтар Джон Наполеон Бринтон Хьюит пен Фрэнк Спекке Тутело туралы әңгімелер айтып берді.