Кіріспе
Sternotherus odoratus - Kinosternidae тұқымдасына жататын кішігірім торғай. Бұл түр Канаданың оңтүстік-шығысында және АҚШ-тың шығыс бөлігінде таралған. Ол сондай-ақ, әдетте, кәдімгі мускуслы қуыртқа, шығыс мускуслы қуыртқа немесе иісқоймалы қуыртқа деп аталады, өйткені оның қабығының шетіндегі иіс бездерінен жағымсыз мускус иісі шығарады, мүмкін ол жыртқыштарды болдырмау үшін. Бұл торғайлар саздық торғайлар тұқымдасына жатады.
Sternotherus odoratus is a species of small turtle in the family Kinosternidae. The species is native to southeastern Canada and much of the Eastern United States. It is also known commonly as the common musk turtle, eastern musk turtle, or stinkpot turtle due to its ability to release a foul musky odor from scent glands on the edge of its shell, possibly to deter predation. This turtle is grouped in the same family as mud turtles.
Этимология
Sternotherus жалпы атауы грек сөзі sternon - кеуде немесе кеуде, ал theros - жануар деген мағынаны білдіреді. Латын тілінен алынған "odoratus" деген ат, немесе ерекше есім, иіс сезу дегенді білдіреді, бұл қызамықтардың стресс немесе шабуыл кезінде шығаратын иіс бездерінен шығатын мускустың иісін білдіреді.
Таксономия
Қазіргі Sternotherus odoratus деп аталатын түрді алғаш рет 1801 жылы француз таксономигі Пьер Андре Латрейль Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласының маңында жиналған үлгіден сипаттады. Ол кезде барлық дерлік торналар Testudo тұқымдасына жатқызылды, және ол Testudo odorata деген атау берді. 1825 жылы Джон Эдвард Грей мысық тасбақаларының түрлерін қосу үшін Sternotherus тұқымын құрды және ол Sternotherus odoratus болды. Көптеген авторлар бұл түрді бірнеше рет қайта сипаттады, бұл көптеген синонимдерге және оның жіктелуінде кейбір шатастыруларға әкелді. Соңғы уақытта 1990 жылдары Sternotherus туысы жақын туысы Kinosternon туысының синонимиясына енгізілді, алайда бұл тәртіп кеңінен қабылданбады және Sternotherus жалпы алғанда жарамды тұқым ретінде қарастырылады. Екі тұқым Sternotherus (мыскенекүлділер) және Kinosternon (балшықгүлділер) Kinosterninae туысына кіреді.
Сипаттама
Стенкоп - қара, сұр немесе қоңыр түсті, қабықшасы қатты күмбезді, кішкентай торғай. Оның ұзын мойыны мен қысқа аяқтары бар. Мойындағы сары сызықтар жақсы талдағыш болып табылады және көбінесе жүзуші қиялдарында жоғарыдан көрінеді. Еркектерді әйелдерден олардың едәуір ұзын құйрықтары мен құйрығының соңында шығып тұрған тікенегімен ажыратуға болады. Ұрғашыларда құйрықтың төменгі жағындағы анальды шанақ пластроннан тыс созылады. Әйелдер еркектерге қарағанда әдетте үлкен болады. Басы шамалы үшбұрышты, мұрны тік, кеудесі өткір, мұрнының ұшынан мойынға дейін сары-жасыл түсті жолақтар бар. Жақсылық белгілері: Пластрон салыстырмалы түрде кішкентай, аяқтарды аз қорғайды және тек бір көлденең алдыңғы шаршауы бар. Көбінесе олардың қабығында балдырлар өседі. Олардың кішкентай тілдері су астында тыныс алуға мүмкіндік беретін қаптама тәрізді қаптамалармен жабылған. Бұл түр еркін жүзу түрлеріне қарағанда суға сирек ұшып жүреді және өкпе көлемін өзгертіп, суға сирек ұшып жүруге қабілеттілігін реттейді. Олардың кейбір ұқсас түрлерінде суды сақтау арқылы суға ұшып жүруге көмектесетін ішкі қап тәрізді құрылымдар жоқ.
Географиялық таралуы
Шығыс мускуслы қуыс оңтүстік Онтариода, оңтүстік Квебекте және Шығыс АҚШ-та оңтүстік Мэннен солтүстікке, оңтүстікке Флоридаға және батысқа қарай Техастың ортасына дейін, орталық Висконсинде орналасқан.
Мінез-құлық
Шығыс мускуслы қуысы көбінесе су жануарлары болып табылады, уақытының басым бөлігін жай қозғалатын сағалардың немесе тоғандардың терең емес, өсімдіктермен молынан суларында өткізеді. Ол әдетте тек аналық жұмыртқа салғанда, ыстыққа ұмтылып, кейде азық іздеген кезде ғана құрлыққа шығады. Ол көлбеу, ішінара су астында қалған ағаш діңдеріне немесе бұтақтарына су бетінен жоғары көтеріле алады және астынан өтіп бара жатқан қайықтар мен каноэлерге түсіп кететіні белгілі. Оның қорғаныс механизмі - оның төменгі жағындағы кішкентай безінен мюск иісі шығарады, сондықтан мюск торнайы деп аталады. Бұл жыртқыш аңдар мен табиғи жауларды қорқытып жіберуге арналған. Егер аңшыны біреу қыспақтайтын болса, ол еш тартынбай, шауып алады. Оның мойыны артқы аяғына дейін жетуі мүмкін, сондықтан оны ұстағанда абай болу керек.
Тіршілік ету ортасы
S. odoratus тасбақасы әр түрлі ылғалды мекендер мен жағалау аймақтарында, әсіресе баяу ағысы бар және саздықты түбіндегі терең емес су арналарында кездеседі. Барлық басқа да қуырқасын сияқты, иіскейді, ол құрлықта ұя салуы керек, ал жағалаудағы жылжымайтын мүлік құрылысын дамыту зиянды. S. odoratus көбінесе ұя салатын мезгілде жолдарда кездеседі, әсіресе қатты жаңбырдан кейін жолдардағы өлім-жітімге ұшырайды. Миссуридің S. odoratus популяциялары зерттеліп, ай сайынғы, маусымдық және жыныстық айырмашылықтар диеталық артықшылықтарда, ішінара жыныстық айырмашылықтар белсенділігі мен репродуктивтік жағдайларында. Зерттеу S. odoratus тек қана тамақтанудың жалпы түріне жатады деген ойды жоққа шығарды және азық-түліктің қол жетімділігі, тығыздығы, маусымдық ауытқулары және өсімдіктердің көбею жағдайы олардың тамақтануына әсер етеді. Флоридадағы тағы бір зерттеуде басқа балдырлар арасында бәсекелестік және сый-сияпатсыздық та тамақтануға әсер етуі мүмкін екені анықталды. Мичигандық зерттеулер бұл түрдің қоқыс жеу әдеті тым жоғары бағаланған болуы мүмкін екенін және мұскүс тасбақалары жаңа өлген материалмен тамақтанады, бірақ жануарлардың емі нашарлау кезеңінде бас тартады деп болжайды. Асқазан-тамырдан қалған барлық балықтар өлік, негізінен балықшылар жарақаттанған балықтар және балықшылар тастаған өлі немесе өліп бара жатқан жем "миноу" болды.
Көбею
Шығыстағы мускуслы қуыстың көбеюі көктемде болады, ал әйелдер көбінесе 2 мен 9 эллипстік, қатты қабықты жұмыртқаны жасыл ордада немесе жағалаудағы қалдықтардың астында салады. Бірде бір ағаштың астында 16 ұя пайда болды. Осы зерттеуде әйелдің жамбас аралығы ең үлкен жұмыртқаның енінен әрқашан кең екені анықталды және жұмыртқаның басқаларына қарағанда артық болатын оптималдық өлшемі табылмады. Көптеген торғайлар сияқты жұмыртқаны жеу - өлімнің басты себебі. Пенсильвания штатының бір қорабында ұядан шыққанда, олардың табысы 15 пайызды ғана құрады, ал жыртқыш аңдар 32 ұяның 25-ін жойды. Айова штатында бұл түрді құрт-құрттың қатерлі түрлерінің тізіміне енгізді. Ол Канадада қауіп төндіретін түр ретінде саналады және қауіп төндіретін түрлер туралы федералды заңмен қорғалады. Сонымен қатар, ол Онтарионың жойылып бара жатқан түрлер туралы заңына сәйкес қорғалады. Бұл аймақта тек адам әсері аз ылғалды жерлерде ғана тіршілік етеді. Асыл тұқымды аналықтардың жол апатынан өлуі адам дамуына байланысты проблемалардың бірі болуы мүмкін.