Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сатурнның айы
Moon of Saturn
Янус /ˈdʒeɪnəs/ Сатурнның ішкі серігі. Ол Сатурн X деп те белгілі. Ол мифологиялық Янус құдайының есімімен аталған.
Janus '/dʒ//eɪ//n//ə//s/ is an inner satellite of Saturn. It is also known as Saturn X. It is named after the mythological Janus.
Ашылу
Янус 1966 жылдың 15 желтоқсанында Адуэн Доллфус тарапынан анықталды және оған S/1966 S 2 уақытша атауы берілді. Бұрын, Фр 1966 жылдың 29 қазанында Янусты түсірген, бірақ оны байқамаған. 18 желтоқсанда Ричард Уокер Янус орбитасындағы бір нысанды байқады, бірақ оның орны бұрынғы бақылаулармен сәйкес келмеді. Он екі жыл өткен соң, 1978 жылдың қазан айында Стивен М. Ларсон мен Джон В. Фонтейн 1966 жылғы бақылаулардың екі бөлек нысан (Янус және Эпиметей) өте ұқсас орбиталарды бөлісуімен жақсы түсіндірілетінін анықтады. Уокер қазір Эпиметейді ашқандық үшін мойындалды. "Вояджер-1" 1980 жылы осы орбиталық конфигурацияны растады.
Janus was identified by Audouin Dollfus on 15 December 1966 and given the temporary designation S/1966 S 2. Previously, fr had photographed Janus on 29 October 1966 without realising it. On 18 December, Richard Walker observed an object in the same orbit as Janus, but whose position could not be reconciled with the previous observations. Twelve years later, in October 1978, Stephen M. Larson and John W. Fountain realised that the 1966 observations were best explained by two distinct objects (Janus and Epimetheus) sharing very similar orbits, Walker is now credited with the discovery of Epimetheus. Voyager 1 confirmed this orbital configuration in 1980.
Байқау тарихы
Кейінгі кезде Жанус тағы да байқалып, оған әртүрлі уақытша белгілер берілді. "Пионер-11" ғарыш зондының үш энергетикалық бөлшектерді анықтағышы 1979 жылдың 1 қыркүйегінде Сатурн жанынан өтіп бара жатқанда оның "көлеңкесін" тіркеді (S/1979 S 2). Янусты 1980 жылдың 19 ақпанында Дэн Паску (S/1980 S 1), ал содан кейін Джон У. Фонтейн, Стивен М. Ларсон, Гарольд Дж. Рейцема және Брэдфорд А. Смит 1980 жылдың 23 ақпанында байқады (S/1980 S 2).
Janus was observed on subsequent occasions and given different provisional designations. Pioneer 11 three energetic particle detectors detected its "shadow" when the probe flew by Saturn on 1 September 1979 (S/1979 S 2). Janus was observed by Dan Pascu on 19 February 1980 (S/1980 S 1), and then by John W. Fountain, Stephen M. Larson, Harold J. Reitsema and Bradford A. Smith on 23 February 1980 (S/1980 S 2).
Атауы
Янус – екі жүзді рим құдайы Янус атымен аталған. 1966 жылы алғаш рет ашылғаннан кейін бұл атау бейресми түрде ұсынылса да, ол 1983 жылға дейін ресми қабылданбады, сонда Эпиметей де аталды.
Janus is named after the two faced Roman god Janus. Although the name was informally proposed soon after the initial 1966 discovery, it was not officially adopted until 1983, when Epimetheus was also named.
Орбиталық
Янустың орбитасы Эпиметей орбитасымен қоса орбиталық болып табылады. 2006 жылғы мәліметтерге сәйкес, Янустың Сатурннан орташа орбиталық радиусы Эпиметейдікінен бар болғаны 50 км-ге аз болды, бұл арақашықтық екі айдың орташа радиусынан да кішкентай. Кеплердің планеталар қозғалысы заңдарына сәйкес, жақын орбита тезірек тоқтатылады. Айырмашылық шамалы болғандықтан, ол шамамен 30 секундқа тезірек тоқтатылады. Әр күні ішкі ай Сатурн айналысында сыртқы айдан 0,25°-қа артық қозғалады. Ішкі ай сыртқы айға жеткенде, олардың өзара тартылыс күші ішкі айдың импульсін арттырып, сыртқы айдың импульсін азайтады. Бұл қосымша импульс ішкі айдың Сатурннан қашықтығы мен орбиталық периодының ұлғаюын, ал сыртқы айдың азаюын білдіреді. Импульс алмасудың уақыты мен шамасы айлардың орбиталарын тиімді түрде алмастырады, олар ешқашан шамамен 10 000 км-ден жақын келмейді. Әр кездесуде Янустың орбиталық радиусы ~20 км-ге, ал Эпиметейдікі ~80 км-ге өзгереді: Янустың орбитасы Эпиметейге қарағанда төрт есе массивті болғандықтан, оған аз әсер етеді. Алмасу шамамен төрт жылда бір рет жүзеге асады; соңғы жақын кездесулер 2006 жылдың қаңтарында, 2010, 2014, 2018 және 2022 жылдары болды, ал келесісі 2026 жылы күтілуде. Бұл Күн жүйесіндегі осындай орбиталық конфигурацияның жалғыз белгілі мысалы. Янус пен Эпиметей арасындағы орбиталық қатынасты шеңберлік шектеулі үш дене проблемасы тұрғысынан қарастыруға болады, онда екі ай (үшінші дене Сатурн) бір-біріне шамамен бірдей мөлшерде жақын.
Janus's orbit is co orbital with that of Epimetheus. Janus's mean orbital radius from Saturn was, as of 2006, only 50 km less than that of Epimetheus, a distance smaller than either moon's mean radius. In accordance with Kepler's laws of planetary motion, the closer orbit is completed more quickly. Because of the small difference, it is completed in only about 30 seconds less. Each day, the inner moon is an additional 0.25° farther around Saturn than the outer moon. As the inner moon catches up to the outer moon, their mutual gravitational attraction increases the inner moon's momentum and decreases that of the outer moon. This added momentum means that the inner moon's distance from Saturn and orbital period are increased, and in exchange the outer moon's are decreased. The timing and magnitude of the momentum exchange is such that the moons effectively swap orbits, never approaching closer than about 10,000 km. At each encounter Janus's orbital radius changes by ~20 km and Epimetheus's by ~80 km: Janus's orbit is less affected because it is four times as massive as Epimetheus. The exchange takes place close to every four years; the last close approaches occurred in January 2006, 2010, 2014, 2018, and 2022 and the next in 2026. This is the only such orbital configuration known in the Solar System. The orbital relationship between Janus and Epimetheus can be understood in terms of the circular restricted three body problem, as a case in which the two moons (the third body being Saturn) are similar in size to each other.
Физикалық сипаттамалары
Янус 30 км-ден үлкен бірнеше кратерлермен кеңінен кратерленген, сонымен қатар сызықтық белгілері сирек. Янус беті Прометей бетінен ескірек, бірақ Пандора бетінен жас көрінеді. Янус өте төмен тығыздыққа және салыстырмалы түрде жоғары альбедоға ие, демек оның құрамы мұздан тұрған және құрылысы қираған үйінді сияқты болуы мүмкін.
Janus is extensively cratered with several craters larger than 30 km and has few linear features. Janus's surface appears to be older than Prometheus's but younger than Pandora's. Janus has a very low density and relatively high albedo, meaning that it is likely icy in composition and structurally a rubble pile object.
Сақиналармен өзара әсерлесуі
2006 жылы Кассини ғарыш аппараты алға шашыраған жарықпен түсірген суреттерде көрсетілгендей, Янус пен Эпиметей орбиталары орналасқан аймақтың айналасында әлсіз шаң сақинасы байқалады. Сақинаның радиалды кеңдігі шамамен 5000 км құрайды. Оның пайда болуына метеориттердің соқтығысуынан беттерінен шашыраған бөлшектер себеп, олар орбиталық жолдарының бойында жұқа сақинаны құрайды. Эпиметеймен бірге Янус та қойшы ай қызметін атқарады, А сақинасының өткір сыртқы жиегін 7:6 орбиталық резонанста сақтайды. Бұл әсер, егер Янус резонанстық (ішкі) орбитада болса, одан да анық көрінеді.
A faint dust ring is present around the region occupied by the orbits of Janus and Epimetheus, as revealed by images taken in forward scattered light by the Cassini spacecraft in 2006. The ring has a radial extent of about 5000 km. Its source is particles blasted off their surfaces by meteoroid impacts, which then form a diffuse ring around their orbital paths. Along with Epimetheus, Janus acts as a shepherd moon, maintaining the sharp outer edge of the A Ring in a 7:6 orbital resonance. The effect is more obvious when the more massive Janus is on the resonant (inner) orbit.