Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Онтарио, Канада, Хьюрон көліндегі арал
Island in Lake Huron, Ontario, Canada
Манитоулин аралы ( /m//æ//n//ə/'/t//uː//l//ᵻ//n/ MANəTOOlin) – Хьюрон көлінде, Канаданың Онтарио провинциясының шекараларында, Лорантия биоаймағында орналасқан арал. 2200 км² ауданымен ол әлемдегі ең үлкен көл аралы, және өзінің ішінде 100-ден астам көлге ие. Аралдағы ежелгі Анишинаабе және еуропалық қоныстарға қоса, Шегуиандадағы археологиялық жаңалыстар б.з.б. 10 000 жылдан б.з.б. 2000 жылға дейінгі Палеоүнді және Архаика мәдениеттерін көрсеткен. Аралдың қазіргі атауы – француз тілі арқылы ағылшын тіліне аударылған Оттава немесе Оджибве тіліндегі Манидоуалинг (ᒪᓂᑝᐙᓕᓐᒃ) атауының нұсқасы, ол "рухтың үңгірі" дегенді білдіреді. Атау су астындағы үңгірден алынған, онда құдіретті рух мекендейді делінеді. 19 ғасырда Одава тайпасы "l" әрпін "n" деп айтқан. Осы сөз жаңа айтылумен Манитоуанинг (19 ғасыр Одава "Manidoowaaning") қаласының атауында қолданылады, ол Манитоулин аралында, аңыз бойынша рух тұратын су асты үңгірінің жанында орналасқан. Қазіргі Одава тайпасы Манитоулин аралын "Рухтар аралы" деген мағына беретін Mnidoo Mnis деп атайды. Манитоулин аралында көптеген көлдер бар. Мөлшері бойынша ең ірі үш көлі – Маниту, Кагавонг және Миндемоя көлдері. Бұл үш көлдің ішінде де аралдар бар, олардың ең үлкені – Миндемоя көлінің қазына аралы, ол Миндемояның орталығында орналасқан. Аралда Шешегванинг алғашқы ұлтының басқару кеңсесі орналасқан.
Manitoulin Island (,/m//æ//n//ə/'/t//uː//l//ᵻ//n/ MANəTOOlin) is an island in Lake Huron, located within the borders of the Canadian province of Ontario, in the bioregion known as Laurentia. With an area of , it is the largest lake island in the world, large enough that it has over 100 lakes itself. In addition to the historic Anishinaabe and European settlement of the island, archaeological discoveries at Sheguiandah have demonstrated Paleo Indian and Archaic cultures dating from 10,000 BC to 2,000 BC. The current name of the island is the English version, via French, of the Ottawa or Ojibwe name Manidoowaaling (ᒪᓂᑝᐙᓕᓐᒃ), which means "cave of the spirit". It was named for an underwater cave where a powerful spirit is said to live. By the 19th century, the Odawa "l" was pronounced as "n". The same word with a newer pronunciation is used for the town Manitowaning (19th century Odawa "Manidoowaaning"), which is located on Manitoulin Island near the underwater cave where legend has it that the spirit dwells. The modern Odawa name for Manitoulin Island is Mnidoo Mnis, meaning "Spirit Island". Manitoulin Island contains a number of lakes of its own. In order of size, its three most prominent lakes are Lake Manitou, Lake Kagawong and Lake Mindemoya. These three lakes in turn have islands within them, the largest of these being Lake Mindemoya's Treasure Island, located in the centre of Mindemoya. The island is the site of the administrative office of the band government of the Sheshegwaning First Nation.
География және геология
Аралдың аумағы – , бұл оны әлемдегі ең үлкен тұщы су аралы, әлемдегі 174-ші және Канаданың 31-ші аралы етеді. Арал оңтүстік және батысындағы Гурон көлінің басым бөлігін шығыстағы Джорджия шығанағынан және солтүстіктегі Солтүстік арнадан бөліп тұрады. Манитоулин аралының өзінде 108 тұщы су көлі бар, олардың кейбіреулерінде өз аралдары бар; ал осы "арал ішіндегі аралдардың" көптегенінің өзінде кішкентай көлдері бар. Маниту көлі – әлемдегі тұщы су аралындағы ең үлкен көл, ал Миндемоя көліндегі Қазына аралы – әлемдегі аралдағы көлдегі аралдың ең үлкені.
The island has an area of , making it the largest freshwater island in the world, the 174th largest island in the world and Canada's 31st largest island. The island separates the larger part of Lake Huron to its south and west from Georgian Bay to its east and the North Channel to the north. Manitoulin Island itself has 108 freshwater lakes, some of which have their own islands; in turn several of these "islands within islands" have their own ponds. Lake Manitou, at , is the largest lake in a freshwater island in the world, and Treasure Island in Lake Mindemoya is the largest island in a lake on an island in a lake in the world.
Мәдениет
Аралда екі біріктірілген қала (Солтүстік-шығыс Манитулин және Аралдар мен Гор шығанағы), сегіз аудан (Ассигинак, Биллингс, Бурпи мен Миллс, Орталық Манитулин, Доусон, Гордон/Барри аралы, Робинсон және Текумма) және алты Анишинайб резерваты (М’Чигеенг, Шегианда, Шешегванинг, Аундек Омни Канинг, Вииквамконг және Жиибахаасинг) бар. Жаз айларында аралдағы тұрғындар саны (12 600 тұрақты тұрғын) қайықпен және табиғи әсемдіктерде демалуға келген туристердің арқасында төрттен бір бөліктен астамға өседі. Арал, сондай-ақ бірнеше кіші көрші аралдар, Онтарио провинциясының Манитулин ауданының халық санау бөлімін құрайды. Манитулин аралының топырағы салыстырмалы түрде сілтілі, бұл мүк сияқты Солтүстік Онтарио флорасының өсуіне мүмкіндік бермейді, бірақ аралдың айрықша белгісі – қайың жемісінің өсуіне жағдай жасайды. Бұл жемістер соншалықты ерекше, аралда туған адамдарды "хаутерлер" деп атайды. Жыл сайын тамыз айының соңғы демалыс күндері аралда Хаутер фестивалі өтеді. Фестиваль көптеген туристерді тартады, оның бағдарламасына шерулер, оттықтар, қолөнер көрмелері және жылқы тарту сияқты ауылдық жарыстар кіреді.
The island has two incorporated towns (Northeastern Manitoulin and the Islands and Gore Bay), eight townships (Assiginack, Billings, Burpee and Mills, Central Manitoulin, Dawson, Gordon/Barrie Island, Robinson and Tehkummah) and six Anishinaabe reserves (M'Chigeeng, Sheguiandah, Sheshegwaning, Aundeck Omni Kaning, Wiikwemkoong and Zhiibaahaasing). During the summer, the population (12,600 permanent residents) on the island grows by more than a quarter due to tourists coming for boating and other activities in scenic surroundings. The island, along with several smaller neighbouring islands, constitutes the Manitoulin District census division of Ontario. Manitoulin Island's soil is relatively alkaline, which precludes the growth of common Northern Ontario flora such as blueberries, but allows for the island's trademark hawberries. These berries are so distinctive that people born on the island are referred to as "Haweaters". Each year on the August long weekend, the island hosts the Haweater Festival. The festival attracts numerous tourists; it features parades, firework shows, craft shows, and rural competitions such as horse pulls.
Көлік
Жыл бойы аралға автокөлікпен кіру бір жолақты Кішкентай Ағымдағы айналмалы көпір арқылы мүмкін, ол Солтүстік арнаны Кішкентай Ағымдағыдан кесіп өтеді. Мамыр айының соңынан қазан айының басына дейін күн сайын жолаушылар көлігі паром (оджибве тілінде "Үлкен каноэ" деген мағынаны білдіреді) Брюс түбегіндегі Тобермори мен Оңтүстік Беймут арасында қатынайды. Қысқы мұз осы маусымда паром қызметіне кедеріс келтіреді. Аралда екі әуежай бар: Гор-Бей Манитулин әуежайы және 1988 жылы ашылған Манитулин шығыс муниципалды әуежайы. Екеуі де шағын ұшақтардың аралға кіруіне және шекаралық бақылаудан өтуіне мүмкіндік береді.
Year round motor vehicle access to the island is available via the one lane Little Current Swing Bridge, which crosses the North Channel at Little Current. From late May to early October, a daily passenger vehicle ferry, the (Ojibwe for "Big Canoe"), travels between Tobermory on the tip of the Bruce Peninsula and South Baymouth. Winter ice prevents ferry service during that season. There are two airports on the island. Gore Bay Manitoulin Airport, and Manitoulin East Municipal Airport, which opened in 1988. Both allow small planes access to the island and Border Patrol clearance.
Демография
2016 жылы халық саны 13 255 адамды құрады. Табылған заттарға деген қызығушылық осыншалықты жоғары болғандықтан, 1953 жылы Онтарио археологиялық ескерткіштерін қорғау үшін заң қабылдауына себеп болды. 1990 жылдардың басындағы зерттеулер тобы ботаника және басқа да ғылыми салалардан алынған жаңа талдау әдістерін қолданып, қайта қазба жұмыстарын жүргізді. Олардың қорытындысы бойынша, бұл орын кем дегенде 9500 жылдық екендігі анықталды, бұл оны Онтариодағы ең маңызды орындардың біріне айналдырды. Манитулин атауы анишинаабемвин (оджибве) тілінде «рух аралы» деген мағынаны білдіреді. Аралды туған жергілікті анишинаабе халқы қасиетті санайды және өздерін «Үш Отының Адамдары» деп атайды. Бұл біріккен тайпалар оджибве, одава және потаватоми тайпаларынан тұрады. Солтүстік канал француз отаршылдары мен «курер де буа» саяхатшыларының Супериор көліне жету жолының бір бөлігі болды. Аралға алғашқы еуропалық қоныстанған адам – 1648 жылы Уиквемкунг маңында миссия құрған француз иезуиті әйгілі Жозеф Понсе болды. Иезуиттер бұл аралды «Сент-Мари аралы» деп атады. Сонымен қатар, Ирокездердің бес тайпасы француздермен тері саудасын бақылауға тырысып, аралға және аймаққа шабуыл жасады. «Бобер соғыстары» деп аталған соғыстың бір бөлігі ретінде ирокездер 1650 жылға дейін анишинаабе халқын аралдан қуды. Анишинаабе ауызша дәстүріне сәйкес, аралды аурулардан тазарту үшін, халқы қоныстарын тастап кетер алдында өртеп жіберді. Содан кейін арал шамамен 150 жыл бойы көбінесе адамсыз болды. 1812 жылғы Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы соғыстан кейін жергілікті халықтар (одава, оджибве, потаватоми) аралға қайта орала бастады. Олар 1836 жылы аралды британдық тәжге өткізді, ал үкімет бұл жерді жергілікті тұрғындарға арналған паналау орны ретінде бөліп берді. 1838 жылы Жан Батист Прулкс католик миссиясын қайта жаңғыртты. 1845 жылы иезуиттер миссияны өз басқаруына алды. 1862 жылы үкімет Манитулин аралы шарты арқылы аралды жергілікті емес адамдардың қоныстануына ашты. Виквемиконг басшысы бұл шартты қабылдамағандықтан, оның халқының жері даму үшін ұсынылған жоқ. Бұл резерват әлі де берілмеген болып саналады. 1975 жылдың 7 тамызында Виквемиконг берілмеген үнді резерваты Манитулин аралының шығыс жағындағы аралдарға қатысты өз егемендігін қайта бекітіп, «Виквемиконг тайпасының резервациялық жерлері мен оны қоршаған суларға юрисдикциясы бар» деп мәлімдеді. Провинция Манитулин шарттарының Онтарио тарихындағы рөлін еске алу үшін Ассигинак мұражайының аумағында Онтарио тарихи тақтасын орнатты.
as of 2016, the population was 13,255. Popular interest in the finds was so high that it contributed to Ontario's passing legislation in 1953 to protect its archaeological sites. A team performed excavations again in the early 1990s, applying new methods of analysis from botany and other scientific disciplines. They concluded the site was at least 9500 years old, making it one of the most significant in Ontario. Manitoulin means spirit island in Anishinaabemowin (Ojibwe language). The island is considered sacred by the Native Anishinaabe people, who identify as the "People of the Three Fires." This loose confederation is made up of the Ojibwe, Odawa and Potawatomi tribes. The North Channel was part of the route used by the French colonial voyageurs and coureurs des bois to reach Lake Superior. The first known European to settle on the island was Father Joseph Poncet, a French Jesuit, who set up a mission near Wiikwemkoong in 1648. The Jesuits called the island "Isle de Ste Marie". In addition, the Five Nations of the Iroquois began raiding the island and area to try to control the fur trade with the French. As part of what was called the Beaver Wars, the Iroquois drove the Anishinaabe people from the island by 1650. According to Anishinaabe oral tradition, to purify the island from disease, the people burned their settlements as they left. The island was mostly uninhabited for nearly 150 years. Native people (Odawa, Ojibwe, Potawatomi) began to return to the island following the War of 1812 between Britain and the United States. They ceded the island to the British Crown in 1836; the government set aside the land as a refuge for Natives. In 1838 Jean Baptiste Proulx re established a Roman Catholic mission. The Jesuits took over the mission in 1845. In 1862, the government opened up the island to settlement by non Native people by the Manitoulin Island treaty. As the Wikwemikong chief did not accept this treaty, his people's reserve was held back from being offered for development. That reserve remains unceded. On August 7, 1975, the Wikwemikong Unceded Indian Reserve reasserted their claim to sovereignty over the islands off the east end of Manitoulin Island, declaring, "Wikwemikong Band has jurisdiction over its reservation lands and surrounding waters." The province erected an Ontario Historical Plaque on the grounds of the Assiginack Museum to commemorate the Manitoulin Treaties' role in Ontario's history.