Кіріспе

Аризона территориясындағы үнді агенті (1851-1932) Джон Филип Клум (1 қыркүйек 1851 - 2 мамыр 1932) Аризона территориясындағы Сан-Карлос апачи үнді резервациясының үнді агенті болды. Ол резервацияда өзін-өзі басқарудың шектеулі түрін жүзеге асырды, бұл өте сәтті болды, сондықтан басқа резервациялар жабылып, олардың тұрғындары Сан-Карлосқа көшірілді. Кейіннен Клум 1881 жылы құрылғаннан кейін Аризона территориясының Томбстоун қаласының бірінші мэрі болды. Ол 1880 жылы 1 мамырда әлі күнге дейін жұмыс істеп тұрған "The Tombstone Epitaph" атты кітапхананы құрды. Кейіннен ол АҚШ-тың әртүрлі пошта қызметінде қызмет етті.

Ерте өмір

Джон Клам Нью-Йорк штатының Клаверак қаласына жақын жердегі фермада дүниеге келген. Оның ата-анасы Голландия және Германия ұрпақтарынан шыққан Уильям Генри және Элизабет ван Деусен Клум болды; оның бес ағасы мен үш қарындасы болды: Генри В. Клум, Джейн Е. Клум, Корнелия Клум, Сара Е. Клум, Джордж А. Клум, Роберт А. Клум, Корнелиус Н. Клум және Альфред Клум. 1867 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Клаверак қаласында Хадсон өзенінің институтына (кейіннен Клаверак колледжі деп аталатын) әскери академияға оқуға түседі. Ол голланд реформатор шіркеуінің діни қызметтеріне де қатысқан. 1870 жылы қыркүйекте ол Ратгерс колледжіне оқуға түседі. Ол классикалық білім алып, басқа пәндермен қатар латын, грек, математика (алгебраны қоса алғанда), табиғи тарих (физиологияны қоса алғанда) және риториканы оқыды. Ол Ратгерс университетінің футбол командасының мүшесі болды. Клум командада болғанымен, ол 1869 жылы 6 қарашада Ратгерс пен Принстон арасындағы бірінші колледждер аралық ойында ойнаған жоқ, бірақ 1870 жылдың күзінде екінші ойында ойнады. Клумның ауыр жұмысы мен спорттық жарыстары оны сырқатқа ұшыратты, ал колледждің екінші жылында ол оқу ақысын төлеуге жеткілікті ақша таба алмады. Ол 1871 жылдың жазында әкесі қожалығына оралды. Клум газетте Вашингтондағы Федералды Соғыс Департаменті метеорологиялық қызмет ұйымдастырып отырғанын оқыды. Ол өтініш берді және 14 қыркүйек 1871 жылы АҚШ армиясының Сигнал корпусына бақылаушы сержант дәрежесімен қабылданды. Екі аптадан кейін ол Нью-Мексико штатының Санта-Фе қаласына жіберілді. Джон Клум 1883 жылы 6 ақпанда Колумбия округінде Белл Атвудқа екінші рет үйленді. Клум үшінші және соңғы рет 1914 жылы 24 қазанда Нью-Йоркте Флоренс А. Бейкерге тұрмысқа шықты.

Үнді агенті

Президент Улисс С. Грант 1872 жылы 14 желтоқсанда Сан-Карлос резервациясын құрды. Апачилер оны "Нантан Бетунникие", "Нантан", яғни басшы немесе басшы, "Бетунникахье" деген мағынада биік маңдай немесе "Босс Вэйл Уайл Фронт" деп атады, бұл оның шаштылығына қатысты. Клум оларды бейбітшілікпен шаруашылдықпен айналысуға және мал бағумен айналысуға шақырды. Армия Клумның әрекеттерін ұнатпады, өйткені ол оларды резервация арқылы өткен қаражаттың бір бөлігін алудан сақтады.

Чирикауа тайпасының көшпелілері

1872 жылдың қыркүйегінде Кочиз өз халқы үшін батыстағы Драгун тауларынан шығыстағы Пелонцильо тауларына дейін Чирикауа резервациясын келісті. Ол Чирикауа тауларын қамтып, Мексика шекарасына дейін созылып жатыр. 1872 жылы 14 желтоқсанда президент Улисс Грант Чирикауа резервациясын құру туралы жарлық шығарды. Кейбір тайпа мүшелері Мексиканың Сонора және Чиуауа штаттарына шабуылдауды жалғастырды. Сонораның губернаторы Пескеира рейдтерге қатты наразылық білдірді, ал генерал Крук рейдтерді Сан-Карлос резервациясына көшіруге мәжбүрлеудің жолын іздестірді. Thomas J. Jeffords, резервациядағы үнді агенті, Кочиз 1874 жылы 8 маусымда қайтыс болғанда ықпалын жоғалтты. 1876 жылы Джеффордс өз жауапкершілігінен босатылды және 3 мамырда үкімет Клумға Чирикауаларды Сан-Карлосқа ауыстыруды бұйырды. Көшіп кету үшін әскери күшеюді түкке тұрғысыз күткеннен кейін, Клум маусымның басында тайпаны басқа жерге көшіре бастады. Кочистің ұлдары Таза мен Найче бұл қадамға келісіп, бірнеше Чиркауаны өлтірді, оның ішінде Кочистің сенімді одақтасы Эскиня да, ол соғыс бастауға деген талапқа сай болды. Юх бастаған Неднхи Чирика да көшіруді сұрады. Клум оларға туыстарын жинауға үш күн берді. Олар сол уақытты ат әскерінен қашып, оңтүстікке қарай қашып кету үшін пайдаланды. Джеффордс санақ кезінде санаған 1000-нан астам Чирикауаның 42-і ер адам, 280-і әйелдер мен балалар болды. Джеффордты жұмыстан босату және Аризонаның оңтүстік-шығысындағы Чирикауа резервациясының жойылуы Чирикауаларды Мексикаға немесе Нью-Мексико территориясындағы Охо-Калиенте резервациясына тереңірек әкетті. 1877 жылы сәуірде Ішкі істер департаменті Клумға Охо Калиентедегі топтарды Сан-Карлосқа да көшіруді бұйырды. Викторио мен Чихенне Чирикауалар бастапқыда келісті.

Жеронимді тұтқындау

Ал Джеронимо болса, қарсылық білдірді. Клум 100 апач полициясын Охо Калиентедегі комиссариат ғимаратына жасырып қойды және 1877 жылы 21 сәуірде олар Джеронимоны таңғалдырып, оның мылтығын тартып алып, оны шынжырмен бұғаулады. Клумның табысы АҚШ армиясына қара көз берді; бұл Джеронимоның екі жақтан да бір рет атып тастамай, қарумен ұсталған жалғыз жолы болды. Жалпы 453 Чирикауа, 100 -і Джеронимоның тобынан, ал қалғандары Викториодан май айының соңында Сан-Карлосқа жетті. Бастапқыда олар басқа апачилермен ұрыс-керіс жасады.

Клам қызметінен кетеді

Клумның әскерилермен аралары бұзылады. Оның әдістерімен келіспейтін жоғары лауазымды қызметкерлерге, қамқорлықсыз Үндістан бюросының әкімшілігіне және Армияның үнемі қысымға ұшырауына тап болған Клумның көңілі қалады. Ол өзінің Индия агенті лауазымын 1877 жылдың 1 шілдесінде түскі уақытта, ол келгеннен кейін үш жылға жуық уақыттан кейін қалдырды. 1877 жылы Томбстонда күміс табылғаннан кейін Клум Томбстоунға көшіп келіп, 1880 жылы 1 мамырда "Томбстоун эпитафи" журналын шығара бастады. Ол "Қытайға қарсы лига" және "Басқару комитеті" ұйымдастырды. Бұл топпен байланысы оны 1881 жылғы жаңа қалалық жарғыға сәйкес Томбстоунның бірінші мэрі етіп сайлауға көмектесті. Ол қала әкімі болған кезде Уайт Эрппен өмір бойы дос болып, оның ең үлкен қолдаушыларының бірі болды. 1880 жылы желтоқсанда оның әйелі Мэридің қызы Елизавета болды, оны Бесси деп атады, бірақ Мэри көп ұзамай 1880 жылы 18 желтоқсанда қайтыс болды. Елизавета ауырлап, келесі жылы жаз айында қайтыс болды. 1881 жылы 26 қазанда фотограф Камилус С. Флайдың үйі мен студиясына жақын бос жерде болған атыс-шабуылдан кейін Айк Клэнтон кісі өлтіру туралы айып тақты және бір айлық алдын ала тыңдаудан кейін Бейбітшілік судьясы Уэллс Спайсер ер адамдар заң аясында әрекет етті деп шешті. Кейін Клум айтыстың әділдігі туралы көп айтылғанын байқады. Бірақ Ерптер заңның қызметкерлері еді және мен офицердің өзін ашу үшін екі-үш рет оқ атуды күтуіне себеп көре алмадым. Уайт Ерп маған Айк Клэнтонды өлтірген болуы мүмкін екенін айтты. Айк, Уайт деді, кері шегінді және ол оған жоқ еді белгісі. Ол Айкке қоңырау шалыпты. 'Бұл, Айк, немесе шығыңыз!' Айк босап шықты". Жүргізуші Джимми Харрингтон шабуылшылардан қаша алды, бірақ ол көп ұзамай өлтіріліп, қан кетуден қалған жетекші атты алып тастау үшін тоқтады. Клум оны өлтіруге тырысу үшін тонаудың қалқаны екеніне сенімді болды, сондықтан ол қайтадан сахнаға шықпады, бірақ ол бере алатын жылқыны тапқанша жүрді. Ол Бенсонға келесі күні барып, кейін Томбстоунға оралды. Клум, Wells Fargo агенті Маршалл Уильямс, Бейбітшілік судьясы Уэллс Спайсер, кен орнының иесі Э. Б. Гейдж, адвокат Том Фич, Ориентал салонының иесі Лу Риккабоу және Эрптер де қауіпке ұшырады. Қаңтар айында Виржил Ерпті өлтіруге тырысқанда, ал наурыз айында Морган өлтірілді. 1882 жылдың 1 мамырында, "Томбстоун эпитафи" атты кітапты шығарғаннан кейін екі жыл өткен соң, ол оны сатып, "Томбстоун" қаласын тастап кетеді. 1900 жылдың жазында Аляскадағы Ном қаласында Клум өзінің ескі достары Уайт Эрп пен Джордж У. Парсонспен кездесті. Ол кезде Ерп Декстер салонын басқарып жүрді. Кейіннен Клум Аляскадағы Фэрбанкс қаласының пошта бастығы болып тағайындалды. Каро, Аляска оның қызы Кароның есімімен аталған.