Кіріспе

Америка Конфедеративтік Штаттарының аумағы
Аризонаның Конфедеративтік аумағы (1861–1865)

Аризона территориясы, көбінесе Конфедеративтік Аризона деп аталатын, 1861 жылдың 1 тамызынан 1865 жылдың 26 мамырына дейін, генерал Эдмунд Кирби Смит басқаратын Конфедеративтік Штаттар Армиясының Транс-Миссисипи департаменті Луизиана штатының Шривпорт қаласында капитуляция жасағанға дейін сақталды. Алайда, Глориетта асуы шайқасынан кейін конфедераттар аумақтан шығуға мәжбүр болды, ал 1862 жылдың шілдесіне қарай аумаққа Конфедерацияның тиімді бақылауы тоқтатылды. 1861 жылдың наурыз айында сецессиялық конвенция делегаттары Нью-Мексико территориясынан және Одақтан бөлініп, Конфедерацияға қосылуға дауыс берді. Ол Нью-Мексико территориясының 34-ші параллельдің оңтүстігіндегі бөлігінен, қазіргі Нью-Мексико және Аризона штаттарының аймақтарын қамтыды. Астанасы – Месилла, оңтүстік шекарада орналасқан. Бұл аймақ 1863 жылдың ақпанында Одақ үкіметі құрған Аризона территориясымен қабаттасты. Аризона 1861 жылдың 1 тамызында полковник Джон Р. Бейлордың Месилла шайқасындағы жеңісінен кейін Конфедерация территориясы деп жарияланды. Глориетта асуындағы (1862 жылдың 26-28 наурызы) шайқастан кейін оның бұл аймақтағы билігі әлсіреді, бұл Нью-Мексико кампаниясының шешуші шайқасы болды. 1862 жылдың шілдесінде Конфедерацияның аумақтық үкіметі Техас штатының Эль-Пасо қаласына көшті. Одақ әскерлерінің жақындауымен ол Сан-Антониоға көшірілді және азамат соғысының соңына дейін сонда қалды. Аумақ Конфедеративтік Штаттар Конгресінде өкілдік етуді жалғастырды, ал конфедерат әскерлері соғыс аяқталғанға дейін Аризона туы астында күресін жалғастырды. Екі Аризона территориясының саяси географиясы айырмашылықты құрады: Конфедеративтік Аризона тарихи Нью-Мексико территориясының оңтүстік жартысын, ал Одақ анықтаған Аризона территориясы Нью-Мексико территориясының батыс жартысын құрады, бұл қазіргі Аризонаның негізі болды.

Өмірбаян

Соғыс басталғанға дейін, қазіргі Нью-Мексико және Аризона штаттарының жері Нью-Мексико аумағының және Уильям Уокердің Төменгі Калифорния және Сонора республикаларымен қатар жүрген Гадсден сатып алуының бір бөлігі болды. Көктемнің 1856 жылы Санта-Федегі аумақтық үкімет территорияның оңтүстік бөлігін тиімді басқару мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылық білдірді. Бұл бөлік, қалған жерлерден қиын шөлді аймақ – Жорнада-дель-Муэрто арқылы бөлініп жатты. 1858 жылдың ақпан айында Нью-Мексиконың аумақтық заң шығару жиналысы Аризона аумағын құруды қолдайтын қаулы қабылдады. Шекара Вашингтондан батысқа қарай 32-ші меридиан бойынша белгіленуі тиіс еді. Заң шығарушы орган Нью-Мексикодағы барлық үндістерді Аризонаның солтүстігіне көшіруді ұсынды. 1860 жылдың сәуір айында Конгресс әрекет етуін күтпеген аумақ конвент шақырып, Тусон қаласында 31 делегат жиналды. 1860 жылдың шілде айында конвент Нью-Мексико аумағының 34-ші солтүстік параллелінің оңтүстігінен құрылатын "Аризона аумағы" үшін конституция жобасын жасады. Конвент Льюис С. Оуингсті аумақтық губернатор етіп сайлады және Конгресске делегат сайлады. Құлдыққа қарсы болған өкілдер жаңа аумақ құруға қарсы шықты, себебі олардың пікірінше, ол құлдар мемлекетіне айналуы мүмкін. Аймақтағы көптеген адамдар құлдықты жақтады, олардың кейбіреулері оңтүстік штаттармен бизнес байланыстарында болды және солардың арасынан көшіп келгендер де болды. Бұған қоса, бұл жаңа аумақтың барлығы құл және еркін штаттар арасындағы бұрынғы Миссури келісімінің шекара сызығының төмен жағында орналасқан. Тюсон конвентінің шешімдері АҚШ Конгресімен бекітілмегендіктен, Уақытша аумақ заңды тұлға ретінде танылмады. Бірақ ол бір кезге Аризона аумағының де-факто, егер де-юре емес, үкіметі ретінде жұмыс істеді. Уақытша аумақтың губернаторы Льюис С. Оуингс Джеймс Генри Тевисті алғашқы аумақтық милицияны құруға тағайындады. Ол үш ротадан тұратын Аризона рейнджерлерін құрады, олар аумақты апачтар мен қарақшылардан қорғады. Екі рота Пинос-Альтос кен лагерінде, ал тағы біреуі Месиллада құрылды.

Бөлек болу

Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін Конфедерацияға қолдау Нью-Мексико аумағының оңтүстік бөлігінде күшті болды. Кейбір тұрғындар АҚШ үкіметі тарапынан назарсыз қалғандықтарын сезінді. Олар апачи тайпаларына қарсы күресу үшін жеткілікті әскердің болмауынан қауіптенді. Осы тайпалар ақтардың қоныстарын шауып, дәстүрлі Аризона аймағындағы шаруаларды және кеншілер лагерлерін жойды. 1861 жылдың 3-9 ақпанындағы Баском оқиғасы осы шабуылдарды ашық соғысқа ұшыратып, Кочисті соғысқа қатыстырды. Аризонаның қоныс аударушылары 1861 жылдың наурыз айында Аризона шекаралық елді мекендерін Шығыс және Калифорниямен байланыстырған Баттерфилдтік құрлықтағы почта жолының және оның станцияларының жабылуына да алаңдады. 1861 жылдың наурыз айында Месилья тұрғындары Конфедерацияға қосылу мақсатымен сецессиялық конвент шақырды. 16 наурызда конвент аймақтың Конфедерациямен ортақ мүдделері мен географиялық жағдайы, Оңтүстік сепаратистік қозғалысына деген саяси көзқарасы, «секциялық» партияға, «Қара» республикашылдарға қарсылығы, шекараны қорғау қажеттілігі және АҚШ үкіметі кезіндегі почта байланысының үзілуіне байланысты бөліну себептерін атап, сецессиялық қаулы қабылдады. Қаулыда аумақтың батыс бөліктеріне сецессия мәселесін қою ұсынылды. 28 наурызда қазіргі Тусон қаласында өткен екінші конвент жарлықты ратификациялады. Конвенттер кейіннен Конфедерацияның «Аризона аумағы» үшін уақытша аумақтық үкімет құрды. Оуингс қайтадан уақытша губернатор болып сайланды, ал Гранвилл Хендерсон Оури аумақтың Конфедерацияға қабылдануы үшін петиция тапсыруға делегат ретінде таңдалды.

Үлкен науқандар

Аризона Нью-Мексико территориясының Америка Азамат соғысындағы рөлі үшін маңызды деп есептелді, себебі ол Конфедерацияның Калифорнияға қол жеткізуіне мүмкіндік беретін еді. Осы себепті, ол соғыстың Транс-Миссисипи театрындағы бірнеше маңызды шайқастардың ортасы болды. 1861 жылдың шілдесінде Джон Р. Бейлордың басқаруындағы күштер Техас штатының Эль-Пасо қаласына, Месилладан шекара арқылы келді. Месилланың тәуелсіздік жақтастарының қолдауымен Бейлордың 2-ші Техас атқыштар полкі аумаққа кіріп, 25 шілдеде қалада орналасты. Жақын маңдағы Форт-Филлмордағы майор Айзек Линдтің басқаруындағы Одақ әскерлері Бейлорға шабуыл жасауға дайындалды. 25 шілдеде екі армия қала сыртында Месилла шайқасында кездесіп, Одақ әскерлері жеңіліске ұшырады. Содан кейін майор Линд Форт-Филлморды тастап, солтүстікке қарай полковник Эдвард Р. С. Канбидің әскерлерімен Форт-Крейгте қосылуға бағыт алды. Бірақ, оның кері шегінісі қатал ыстыққа тап болды және Бейлордың күштері оны қуып жете алды. Линд Орган тауларындағы Сан-Августин-Спрингс қаласында бірде-бір оқ атпастан, өз әскерін Бейлорға тапсырды. 1861 жылдың 1 тамызында жеңіске жеткен Бейлор Конфедерациялық Аризона территориясының құрылғанын жариялады, ол өткен жылы Тусон конвенциясында белгіленген аумақты қамтыды. Ол өзін штаттың тұрақты губернаторы етіп тағайындады. Оның кабинетінде аумақтық бас прокурор қызметін атқарған Месилла адвокаты Маркус Х. Маквилли де болды. Келесі айда Бейлордың Бетхел Купвуд басқаруындағы атты әскерлері Робледо лагерінен солтүстікке қарай Рио-Гранде бойымен жүріп, Рио-Гранденің батысындағы Канада-Аломоса ауылында Жаңа Мексика ополченнясының Одақ әскерлеріне күтпеген шабуыл жасады, нәтижесінде тағы бір Конфедерация жеңісіне қол жеткізіліп, олардың 25 сарбазы, командирлері қоса тұтқынға алынды. Купвуд тұтқынға алынған жаңа мексикалық сарбаздарды қарусыздандырып, босатқаннан кейін, екі тұтқынға алынған Одақ офицері мен бір сержантты алып, өзеннің батыс жағалауымен Форт-Торннан солтүстікке қарай 15 шақырым жердегі лагерьге қайтып келді. Онда Нью-Мексика ополченнясын қолдау үшін жіберілген Одақ атты әскерлері Купвудты қуып жетіп, оқ-дәрілері біткенше конфедераттармен бірнеше сағат шайқасты, нәтижесінде атты әскерлер Форт-Крейгтегі базаларына кері шегінуге мәжбүр болды. Аризонаның Конфедерациялық территориясын құру туралы ұсыныс 1862 жылдың басында Конфедерациялық Конгресс тарапынан қабылданды және 1862 жылдың 14 ақпанында президент Джефферсон Дэвис тарапынан жарияланды. Қызықтай, Аризона штатының құрылуы да дәл елу жыл өткен соң, 1912 жылдың 14 ақпанында бекітілді. Конфедерацияның аймақты бақылауға алуға жасаған әрекеттері Нью-Мексико кампаниясына әкелді. Бейлор А ротасын, Аризона рейнджерлерін Тусонға апачтардан халықты қорғау және Юма фортынан Одақ әскерлерінің ілгерілеуін тежеу үшін жіберді. 1862 жылы президент Дэвис Бейлорды территорияның губернаторы лауазымынан шеттетуге мәжбүр болды, ал Глориетта асуы шайқасында Конфедерацияның жеңіліске ұшырауы Конфедерацияны аумақтан кері шегінуге мәжбүр етті. 30 наурызда Одақ әскерлері А компаниясының бөлімшесімен, Аризона рейнджерлерімен, Гила өзенінде Калифорния колоннасының ілгерілеу бағытындағы жабдықтау қоймаларын жойған Конфедерация күштеріне қарсы шағын шайқасқа түсті. Бұл шайқас Стэнвикс стансасы шайқасы деп аталды, ол Азамат соғысындағы тұрақты күштердің батыс жақтағы соңғы шайқасы болды және Калифорния күштерінің ілгерілеуін сәтті тежеді. Келесі айда Тюсонның солтүстігіндегі Рейнджерлердің шағын қарауыл тобы Калифорния колоннасынан келген шағын Одақ атты әскерінің қарауылдарымен Пикачо асуы шайқасында соғысып, Калифорния колоннасының Тюсонға қарай ілгерілеуін тағы да тежеді. 1862 жылдың шілдесінде Калифорния колоннасының Одақ күштері батыстан Месилланың аумақтық астанасына жақындады, бірақ Рио-Гранде өзенінің су тасуы олардың жолын тосқауылдады және олар солтүстікке Форт-Торн мен Сан-Диего өткеліне бұрылуға мәжбүр болды, су деңгейі төмендеп, өтуге мүмкіндік туғанша екі апта күтті. Канби Рио-Гранденің шығыс жағалауымен ілгерілегенімен және Месилланың екінші шайқасынан кейін ауылды Нью-Мексико партизандарымен бақылаудан айырғаннан кейін, Конфедерация Месилланы тастап, Техас штатының Франклин қаласына кері шегінді. 1862 жылы Стэнвикс стансасында және Пикачо асуында шайқасқан Калифорния колоннасының еріктілері 500 апачка қарсы Апачи асуы шайқасында шайқасты. Бұл шайқас Азамат соғысының бір бөлігі деп есептеледі. Апачтар мен Конфедерация арасында да бірнеше шайқастар болды. Драгун Спрингс шайқасы Аризонаның қазіргі шекараларындағы Конфедерацияның соңғы қаза тауып, өлгендерінің жалғыз белгілі шайқасы болып табылады. Басқа шайқастарға Тубак қоршауы, Кукс Каньоны шайқасы, Флорида таулары шайқасы, Пинос Алтос шайқасы және көптеген ұсақ шайқастар мен қырғындар кіреді. Аумақтық үкімет Франклинге көшіріліп, Конфедерацияның әскери бөлімдерімен бірге Сан-Антониоға шегінді, Батыс Техасты тастап кетті. Соғыстың қалған бөлігінде Калифорния колоннасының әскерлері Конфедерациялық Аризонаның барлық аймағын, Франклин мен Батыс Техастағы Форт-Квитманды бақылады. Үкімет Техаста соғыс аяқталғанға дейін эмиграцияда қалды, бірақ Маквилли Конфедерациялық Штаттардың Бірінші және Екінші Конгресінде аумақтың өкілі болып қызметін жалғастырды. Аризонадағы шағын қарсылықтар партизандық деңгейде жалғасты, ал Аризонаның туы астындағы Конфедерация әскерлері 1865 жылдың мамырында соғыс аяқталғанға дейін күресті.