Кіріспе

АҚШ/Одақ аумағы (1863–1912)
АҚШ аумағы (1863–1912)

Аризона территориясы, көбінесе Аризона территориясы деп аталатын, 1863 жылдың 24 ақпанынан 1912 жылдың 14 ақпанына дейін, территорияның қалған бөлігі Аризона штаты ретінде Одаққа қабылданғанға дейін АҚШ-тың аумағы болды. Ол Америка Азамат соғысы кезінде Нью-Мексико территориясының батыс жартысынан құрылған.

Тарих

1853 жылы Гадсденді сатып алу нәтижесінде Нью-Мексико аумағының кеңейтілуінен кейін, 1856 жылдан бастап аумақты бөлу және аумақтың оңтүстік жартысында Аризона аумағын жеке ұйымдастыру туралы бірнеше ұсыныстар көтерілді. Бұл ұсыныстар Санта-Федегі аумақтық үкіметтің, жаңадан қосылған оңтүстік бөліктерді тиімді басқару мүмкіндігіне қатысты алаңдаушылықтардан туындады. Алғашқы ұсыныс 1856 жылғы 29 тамызда Тусон қаласында өткен конференцияда жасалды. Конференция АҚШ Конгресіне 256 адам қол қойған петиция жіберіп, аумақты ұйымдастыруды сұрады және Натан П. Кукты аумақтық делегат ретінде сайлады. 1857 жылдың қаңтарында аумақты ұйымдастыру туралы заң жобасы Өкілдер палатасына енгізілді, бірақ ұсынылып отырған аумақтың халқы әлі де аз болғандықтан қабылданбады. Кейіннен Сенатта да ұқсас ұсыныс жеңіліске ұшырады. Аумақты құру туралы ұсыныс, Нью-Мексико аумағының оңтүстік-батысқа құлдықты кеңейтуді қалайтын адамдардың ықпалында болды деген пікірге байланысты, даулы мәселе болды. 1858 жылдың ақпан айында Нью-Мексико аумақтық заң шығарушы органы Аризона аумағын құруды қолдайтын резолюцияны қабылдады, бірақ солтүстік-оңтүстік шекарасы 109-шы меридиан бойынша жүргізілді, сондай-ақ Нью-Мексиконың барлық үндістері солтүстік Аризонаға көшіріледі деген шарт қойылды. 1860 жылдың сәуір айында Конгрестің әрекет етуіне асығысқан 31 делегат Тусон қаласында бас қосып, 34° солтүстік ендігінен оңтүсқарайғы аймақ үшін уақытша аумақтық үкіметтің конституциясын қабылдады. Делегаттар Льюис С. Оуингсті уақытша губернатор етіп сайлады.

Америка Азаматтық соғысы

Азамат соғысы басталғанда, аймақтағы көңіл-күй Конфедерацияны қолдады. 1861 жылғы наурыз айында Месилла және Тусон қалаларында өткен аумақтық бөліну конвенттері бөліну туралы жарлықты қабылдады, Оуингсті губернатор етіп, уақытша Аризона аумағын құрды және Конфедерациялық Конгреске қабылдау туралы өтініш жасады. Конфедерация бұл аумақты Тынық мұхитына қол жеткізуге мүмкіндік беретін маңызды жол деп есептеді, соның ішінде Калифорнияны басып алу ниеті де болды. 1861 жылдың шілдесінде подполковник Джон Р. Бейлордың басқаруымен Техас штатының шағын Конфедерация күштері аумақтың шығыс бөлігіндегі Месилладағы Форт Филлморға шабуыл жасады. Фортты Одақтың гарнизоны тастап кеткеннен кейін, Бейлордың күштері қашқан Одақ әскерлерін тоқтатты және оларды қарсылық көрсетусіз бағынуға мәжбүр етті. 1861 жылдың 1 тамызында Бейлор «Аризона аумағының халқына үндеу» жариялады, аумақты Конфедерация үшін иеленді, Месилланы астана етіп, өзін губернатор ретінде тағайындады, осылайша Конфедерациялық Аризонаны құрды. Бейлордың аймақтағы Одақтың бұрынғы бекіністерін жоюы нәтижесінде ақ қоныс аударушылар апачилердің ықтиярында қалды, олар тез арада аймақты бақылауға алып, көптеген ақ қоныс аударушыларды Тусонға қашуға мәжбүр етті. 28 тамызда Тусон қаласында өткен конвент өткен жылы құрылған аумақтың Конфедерацияның бір бөлігі екенін жариялады. Гранвилл Х. Ори Конфедерациялық Конгреске делегат болып сайланды. Ори Конфедерациялық Аризона аумағын ұйымдастыруға рұқсат беретін заң жобасын жасады. Заң жобасы 1862 жылдың 13 қаңтарында қабылданды және аумақ президент Джефферсон Дэвистің 14 ақпандағы жарлығымен ресми түрде құрылды. Келесі айда, 1862 жылдың наурызында, оңтүстік штаттарының делегаттары жоқ және республикашылдар бақылап отырған АҚШ Өкілдер палатасы 109-шы меридианның солтүстік-оңтүстік шекарасын пайдалана отырып, АҚШ Аризона аумағын құру туралы заң жобасын қабылдады. Шығыс-батыс емес, солтүстік-оңтүстік шекараны қолдану Конфедерациялық Аризона аумағының де-факто бекітілуін болдырмады. Заң жобасында Тусон қаласы астана болып белгіленді. Ақырғы заң жобасы 1863 жылдың ақпан айында Сенатта астана ретінде Тусонды көрсетпестен қабылданды және президент Авраам Линкольн 24 ақпанда, АҚШ Аризона аумағының ресми құрылған күнінде заңға қол қойды.

Капитал

Алғашқы астана 1864 жылы солтүстік одақ бақылауындағы Прескотт қаласында орнатылды. 1868 жылы астана Түсонға көшірілді, ал 1877 жылы қайта Прескоттқа көшірілді. Ақырында, астана 1889 жылдың 4 ақпанында Финикске көшірілді.

Шекарасы

Егер бастапқы аумақтың шекаралары өзгермегенде, бүгінгі Лас-Вегас Аризона штатының құрамына кірер еді. Бірақ 1867 жылы Конгресс Аризона территориясының солтүстік-батыс бөлігін, атап айтқанда Колорадо өзенінің батысындағы көп бөлігін Невада штатына берді. Осының нәтижесінде территория қазіргі көлеміне дейін азайтылды.

Мемлекеттіклік

1912 жылғы 14 ақпанда 48-ші штат ретінде Одаққа қосылды.

Аумақтық жариялау

Аризона халқына үндеу.