Кіріспе

Испанияның әскери офицері және Мексиканың Тәуелсіздік соғысы кезінде отаршылдық өкілі Феликс Мария Кальеха дель Рей и де ла Гандара, пермьер конде де Кальдерон (1 қараша 1753 ж., Медина-дель-Кампо, Испания 24 шілде 1828 ж., Валенсия, Испания) - Испанияның әскери офицері және Мексиканың Тәуелсіздік соғысы кезінде 1813 жылдың 4 наурызынан 1816 жылдың 20 қыркүйегіне дейін Жаңа Испанияның вице-королі. Жаңа Испаниядағы қызметі үшін Кальея Кальдерон граф атағын алды.

1810 жылғы көтерілістен бұрын

Капитан Кальеха дель Рей 1789 жылы Ревильягигедо графын Жаңа Испанияға ертіп барды, онда Ревильягигедо вице-король лауазымына ие болды. Кальея Сан-Луис-Потоси интендантлығында жаяу әскер бригадасының командирі болды. Вице-король Мигель Хосе де Азанзаның үкіметі кезінде ол сол аймақтағы үндістерді бағындыру үшін қаталдықпен және қатыгездікпен күресті. Ол сондай-ақ, Техастың испан аумағына басып кірген ағылшын-американдық филибюстерлерге қарсы шайқасты. Оның қол астындағы офицерлердің арасында кейіннен Мексика тәуелсіздігінің батыры болған Игнасио Альенде болды. Кальея 1811 және 1813 жылдардағы ең үлкен көтерілістерді аяқтағаны үшін әйгілі. Ол осы көтерілістердің үш әйгілі басшыларын - Идальго, Альенде және Морелостарды өлтіруге қол жеткізді. Кальея Франсиска де ла Гандараға тұрмысқа шықты, ол өте бай криолла және Бледос фермасының иесі болды.

Роялистік әскердің генералы

Кейбір тарихшылар Кальеханы Мексикада соғысқан ең ұлы әскери қолбасшылардың бірі деп санайды, өйткені оның айлакер, бірақ кейде варварлық әдістері бар. 1810 жылы 16 қыркүйекте Мигель Идальгоның "Грито де Долорес" дауысымен Жаңа Испанияның көптеген жерлерінде тәуелсіздікті жақтағандар көтерілді. Бір айдың ішінде елдің орталық бөлігіндегі көптеген ірі қалалар көтерілісшілердің қолына түсті. Олардың арасында Селая (21 қыркүйек), Гуанахуато (28 қыркүйек), Закатекас (7 қазан), Вальядолид (17 қазан) және Гвадалахара (11 қараша) бар. 1810 жылы 30 қазанда Мексика қаласының қақпаларындағы Монте-де-лас-Круседе Идальго мен Игнасио Альенде бастаған 80 000 көтерілісші роялистерді жеңді. Мексика қаласында үрей туып тұрды. Алайда, шешілмейтін күйде, Идальго ата Вальядолидке қарай шегінуді бұйырды. Мұның себебі ешқашан толық түсіндірілмеген. Көтерілісшілер шегінгеннен кейін вице-король Франсиско Хавьер Венегас Каллеяға, қазір кавалерия дивизиясының бригадиріне, Сан-Луис-Потосиден астанаға көмекке аттануға бұйрық берді. Кверетаро мен Мехико қалалары арасындағы жүріс барысында Кальеха көтерілісшілерді Сан-Жеронимо Акулько жазығында кездестірді, онда ол оларды 1810 жылы 7 қарашада жойды. Содан кейін 25 қарашада Гуанахуатоны және 21 қаңтарда Гуадалахараны қайтадан басып алды. Кальея 1811 жылы 17 қаңтарда Кальдерон көпірінің шайқасында көтерілісшілерді тағы да жеңілді. Көтерілісшілер жеңіске жетуде еді, бірақ граната олардың лагеріндегі оқ-дәрі вагонын өртеп, алауыздық туғызды. Патшалық жақтастары бұл мүмкіндікті пайдаланып, көтерілісшілерді талқандады. Көтерілісшілердің қалдығы, оның ішінде Хидальго мен басқа да басшылар, АҚШ-қа қарай шегінуді бастады. Басшыларды монархтар тұтқындап, өлтірді. Каллеханың 4000 жасағы Хидальго, Игнасио Лопес Район және Хосе Мария Морелос әкесін ұрысқан Орталықтың корольдік армиясының негізіне айналды. Кальеха 72 күн бойы Куатладағы Морелосқа қарсы сәтсіз қоршаудан кейін Мексика қаласына қайтты. Мексикадағы үйінде ол вице-король Венегастың көтерілісті басу қабілетсіздігіне наразы болған роялистерді қабылдады. Аудиенсия және басқа да лауазымды адамдар Кадис қаласындағы Регенцияға вице-король туралы шағымдануды шешті.

Жаңа Испанияның вице-королі

Кальеха 1813 жылы 28 қаңтарда Венегастың орнын алмастырушы болып тағайындалды, бірақ 4 наурызға дейін бұл лауазымға кіріспеді. Оның жағдайды бастапқы бағалауы жігерлендірмейтін болды. Үкімет қазынасы бос, ал мемлекет үлкен қарызмен жүреді. Әскерлерге екі миллионнан астам песо төленген. Бүкіл бөлімшелерде лайықты киім мен аяқ киім жоқ еді. Қару-жарақтар нашар күйде, ал жылқылар аз болды. Өзінің ерекше энергиясымен ол жағдайды түзетуге тырысты. Ол 1812 жылғы испан конституциясымен жойылған инквизицияның мүлкін тәркіледі. Ол коммерциялық сектордан екі миллион песо қарыз алды. Ол салық жинауды жақсарту үшін алкабала (сату салығы) өсірді. Ол мемлекеттік қазынаны қайта ұйымдастырып, вице-корольдіктің кірісі мен шығыстарын қатаң есепке алуды талап етті. Ол көтерілісшілермен соғысқа байланысты тоқтаған сауда мен пошта қызметін қалпына келтірді. Ол жинаған ақшаға жақсы жабдықталған, жақсы төленген, қаруланған және тәртіпті күшті әскер құрды. 1813 жылдың соңында он мыңдаған адам қызба індетінен қайтыс болды. Морелос 1813 жылы 20 сәуірде Акапульконы басып алды. 1813 жылы 6 қарашада Чильпансингода жиналған анауактардың көтерілісші конгрессі Мексиканың тәуелсіздігін жариялады. 1814 жылы 22 қазанда Апатзиганның бүлікшіл конгрессі конституцияны жариялады. Сол кезде Испанияда Фердинанд VII таққа қайта оралды. Ол 1814 жылы 14 мамырда Испания Конституциясын жойды және 1808 жылғыдай мемлекеттік мекемелерді қайта құрды. 1814 жылдың 21 шілдесінде ол Инквизицияны қайта құру туралы жарлық шығарды. 1816 жылы 19 мамырда ол XVIII ғасырдың аяғында қуылған иезуиттерді Мексикаға қайтаруға рұқсат берді. Кальея көптеген бүлікшілерді Кубаға жер аударып отырды, енді оларды Филиппинге жер аударуды бастады. 1815 жылы 22 желтоқсанда Морелос тұтқындалып, жазаға тартылғаннан кейін, көтеріліс тағы да аяқталды. Бірақ көп ұзамай оңтүстікте Висенте Геррероның көтерілісімен қайтадан басталды. Каллеяның билігі бұрынғыдан да диктаторлық болды. Каллея - өз қолбасшыларының көптеген жаман қылықтарына төзімділік танытқан, қатал, арсыз билеуші еді. Ол тіпті либералды роялистердің кейбіреулері де қорқып, жек көрді. Олар оның қатыгез әдістерін Морелос қайтыс болғаннан кейін көтеріліске себепші деп айыптады. Олардың оның диктаторлық әдістеріне қарсы шағымдары Испанияның сотына келіп түсті және 1816 жылы 20 қыркүйекте ол лауазымынан босатылды.

Испанияға оралу

Ол Испанияға оралып, оған Конде де Кальдерон атағы берілді және Католик Исабелдің және Сан-Эрменгильдоның үлкен айқыштары берілді. Ол Андалусиядағы әскери қолбасшы және Кадис губернаторы болып тағайындалды. Ол Америкаға экспедициялық армияны ұйымдастырумен айналысты. Ол 1820 жылы Фердинанд VII-ге қарсы көтерілісі басталған Либералды қалпына келтіруді бастаған Рафаэль Риего тұтқындады және көтерілістің құлдырауына дейін Майоркада тұтқында қалды, содан кейін ол босатылып, бұрынғы дәрежесі мен лауазымына қайта оралды. 1828 жылы қайтыс болған кезде Валенсияда қолбасшы болды.