Кіріспе

Аскептозаврлар тұқымдасы Аскептозаврлар тұқымдасы - аскептозаврлардың жойылған тұқымдасы, Талатозаврлар отрядының теңіз жәндіктері. Аскептозавр қазіргі Италия мен Швейцарияның орта триас дәуіріндегі теңіз қабаттарынан табылған бірнеше жақсы сақталған қазбалардан белгілі.

Ашу тарихы

Аскептозавр және оның жалғыз белгілі түрі Askeptosaurus italicus, 1925 жылы венгр палеонтологы Франц Нопкса фон Фелсе Силвас алғаш рет атады және сипаттады. Оны соңғы рет 2005 жылы доктор Йоханнес Мюллер қайта сипаттады. Аскептозавр Италияның Милан қаласындағы MSNM (Museo Civico di Storia Naturale di Milano) және Швейцарияның Цюрих қаласындағы PIMUZ (Paläontologisches Institut und Museum der Universität Zürich, Paleontological Institute and Musée paléontologique de Zurich of the University of Zurich) музейлерінде сақталған бірнеше буыны бұзылған және буыны бар қаңқалардан белгілі. Бұл даналар Швейцария мен Италия шекарасындағы ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұрасы санатына кіретін Монте-Сан-Джорджоның Гренцбитум-зонасында табылған. Италиядағы Бесано формациясы деп те аталатын Гренцбитумэнзоны Орта триас кезеңіндегі Анисиан Ладиний шекарасынан көптеген жақсы сақталған кәдімгі қалдықтарды шығарды.

Бас сүйегі

Мүйіз ұзын әрі жұқа болса да, бас сүйегі төмен және артқы жағынан біршама кең. Мұрынның жартысына жуығын үлкен премаксиллалар құрайды, олар мұрынның орта сызығы бойымен алдыңғы жағына ұзын үшбұрышты проекция жібереді. Әр премаксиллада 12 өткір және сәл бүктелген тістер бар. Олар плевротекодонт тәрізді имплантацияланады, яғни тіс қатарының тілдік (тілдік) жағында төменгі жиегі бар саңылау бойымен жайғасқан. Премаксилладан кейін төменгі және кішірек максилла, ал екі сүйектің арасындағы шекарада ұзыншақ нарис (мұрынша) болады. Жақсы тістердің 16 тісі бар, олар премаксиллаға ұқсас, бірақ сәл кішірек. Талатозауроидтерден айырмашылығы, тістердің жалпы пішіні бірдей және премаксиллярлық және максиллярлық тіс қатарлары арасында диастема (арақа) жоқ. Басқа талатозаврлар сияқты мұрындықтар да премаксилла мен фронтальдың орта сызығы арқылы бір-бірінен бөлінеді. Мұрынның ұштары мұрынның шекарасына аз ғана үлес қосады, ал әрбір мұрынның өткір артқы ұшы алдыңғы жағына шығады. Алдыңғы жақ сүйектері мен мұрындықтарымен кесілген үшбұрышты ойықтардан басқа, алдыңғы жақтары қарапайым және субтұғынды пішінді. Бұл Endennasaurus басқа талаттазаврларға қарағанда Askeptosaurus-қа жақын туыс екендігі туралы дәлел. Қазіргі таңда монофилетикалық топты Аншунзавр мен Аскептозавр құрайтыны туралы жалпы пікір қалыптасқан. Нақтырақ айтсақ, Аскептозавр Askeptosauridae туысына жатады, бұл Askeptosauroidea субтартымының бір бөлімі. Askeptosauridae-дің ішінде Askeptosaurus Anshunsaurus-тің бауырлас таксоны болып саналады, ол Қытайдың Гуйчжоу қаласында Орта Триас кен орындарынан табылған. Қазіргі уақытта Аскептозавроидтар тек Альпі триасы мен Оңтүстік Қытайда ғана белгілі, ал Аскептозавр бұл кладтың ең көне жазбасын білдіреді.

Палеоэкология

A. italicus Швейцария мен Италияның орта триас кезеңінде табылған, оның көпшілігі Монте-Сан-Джорджодағы жерлерден табылған. Ол көптеген басқа балықтармен және теңіз бауырымен жорғалаушылармен бірге өмір сүрді, оның ішінде тағы екі талатозавр туысы: Кларазия және Хешелерия.