Кіріспе

Үндістан ғалымы М. Р. Н. Мурти (Маттур Рамабхадрашастри Нарасимха Мурти) Бангалордағы Үндістан ғылым институтының молекулалық биофизика профессоры болды. Қазіргі уақытта Бенгалурудағы Биоинформатика және қолданбалы биотехнология институтында сабақ береді. Оның негізгі еңбектері рентген кристаллографиясы саласында. 1992 жылы физика ғылымдарына қосқан үлесі үшін "Шанти Сваруп Бхатнагар" сыйлығын алды. Бұл - Үндістан ғалымдарының ең жоғары марапаты.

Өмірбаяндық суреті

М. Р. Н. Мурти Карнатака штатының Шимога ауданындағы Матур деген шағын ауылда дүниеге келген. Мурти бастауыш білімін туған ауылының мемлекеттік мектебінде алған. Ауылда жоғарғы орта мектеп болмағандықтан, ол жақын маңдағы Шимога қаласында жоғары орта білім алды. Мурти жоғары білім алу үшін ауылдан кеткен алғашқы ұрпақтың бірі. Муртидің осы сағаттық тарихынан оның Үндістанның ауыл дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары туралы терең білімі бар екені көрінеді. Университетке дейінгі білімін Шимогада алғаннан кейін Мурти физика мамандығы бойынша Бангалордағы Орталық колледжге оқуға түседі. Осыдан кейін физикадан магистратураны оқуға Мадрастағы (қазіргі Ченнаи) Үндістан технология институтына оқуға түседі. Магистр дәрежесін алғаннан кейін, ол әйгілі Үндістан ғылым институтының органикалық химия кафедрасына докторантураға профессор К. Венкатесанның басшылығымен оқуға түсті. Муртидің докторлық жұмысы пептидтердің конформациясына қатысты. Мёрти кейбір пептидтік құрылымдарды анықтады және олардың конформациялық қасиеттерін түсіну үшін модельдік пептидтерде молекулалық механика есептеулерін жүргізді. Осы зерттеулер Муртидің макромолекулалық кристаллографияға деген қызығушылығын оятты. Сондықтан, Үндістан ғылым институтында докторлық дәрежесін алғаннан кейін, ол АҚШ-тың Индиана штатындағы Вест-Лафайеттегі Пурдью университетіне докторантурадан кейінгі стипендиат ретінде, әлемге әйгілі кристаллограф профессор М. Г. Россманнның басшылығымен глицеральдегид-3 фосфат дегидрогеназасы мен каталазаның құрылымын анықтау бойынша жұмыс істеді. Муртиге 4 жыл бойы білім бергеннен кейін, ол құрылымдық биология бойынша өз зерттеулерін бастауға тәжірибе мен сенім берді. Алғашқы жылы физика кафедрасында жұмыс істегеннен кейін сол институттың молекулалық биофизика бөліміне ауысып, сол жерде қызмет етеді. Ол Үндістанда изометриялық вирустар туралы құрылымдық зерттеулерді бастады, бұл кезде елімізде алғаш рет макромолекулярлық белок кристаллографиясы бойынша зерттеулер басталды. Сол кезде Үндістан Ғылым институтында немесе елде басқа жерде макромолекулалық құрылымдарды зерттеуге арналған тәжірибелік құралдар жоқ еді. Мурти профессор М. Виджаянмен бірге Молекулалық биофизика бөлімінде рентген дифракциялық қондырғысын құрды, ол Үндістанда осындай құрылымдық жұмыстардың алғашқы онжылдығында кристаллографиялық жұмыс үшін ұлттық ядро ретінде қызмет етті. Оның жетістігі вирустың бөлшектерін зерттеуде бірнеше құрылымдық зерттеулерді сәтті аяқтауында көрініс тапты, олар ХХ ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азияда жүргізілген жалғыз зерттеулер. Ол Sesabania Mosaic вирусының құрылымын анықтады. Профессор Мурти - керемет ұстаз және ақылшы. Оның биомолекулалық кристаллография бойынша курсы Үндістанның Ғылым институтының студенттері арасында өте танымал болды. Оның ерекше оқыту әдістемесімен, өз ісінің ғылыми мағынасына деген құштарлығымен бірігіп, ғалымдардың ұрпағын да өзінен-өзі жұқтырып, рухтандырды.