Кіріспе

Жойылған бауырымен жорғалаушылар туысы Desmatosuchus (/d/ɛ/z/m/æ/t/oʊ/s/uː/k/ə/s/, грекше δεσμός desmos 'тіркеме' + σοῦχος soûkhos 'крокодил') - Аетозаврлар отрядына жататын архезаврлардың жойылған туысы. Ол триас дәуірінің аяғында өмір сүрген.

Сипаттама

Десматосух - ұзындығы 30 м-ден астам, салмағы шамамен 300 кг болатын төрт аяқты ірі бауырымен жорғалаушы. Бұл архозаврдың ең ерекше анатомиялық ерекшелігі оның кең иықтары болды, олар әдетте "кеуделік тікенектер" деп аталатын үлкен акромиондық процестерге ие болды. Жамбас сүйектері салыстырмалы түрде ұзын және тік, аяқ-қолдары сопақша, сопақша түбіршектерімен үлкен өкшелі болды.

Ашу және жіктеу

Дематосукустың алғашқы ашылуы 19 ғасырдың аяғында Е.Д. Коуп АҚШ-тың Техас штатындағы Докум тобының броньын Episcoposaurus haplocerus жаңа түрі ретінде жіктегенде болды. Кейін Кейс Тековас формациясында табылған ішінара қаңқаны Desmatosuchus spurensis деп жіктеді. Коуп пен Кейстің орналасқан жерлері бір-бірінен бірнеше шақырым ғана қашықтықта болғандықтан, екі таксондар Desmatosuchus haplocerus, тұқымдастың бастапқы типтік түрі ретінде синонимизацияланды. Desmatosuchus chamaensis өзіндік тұқым ретінде танылған, бірақ Heliocanthus немесе Rioarribasuchus атауының қолданылуы туралы даулар бар.

Палеобиология

Десматосукустың сүйектері мен қару-жарағы Докум, Чинл және Пост карьерлерінде көптеп кездеседі, бұл олардың Триас дәуірінің соңында кең таралған және мол болғанын көрсетеді. Дематосухтардың су айдындарында көлдер мен өзендердің көптігіне байланысты және Дематосухтардың саңылаулары су жолдары бойында тамақтанатын басқа да бауырымен жорғалаушылардың бөліктері арасында жиі кездесетіндігіне байланысты, олар су айдындарының маңында жұмсақ саздан азық іздеген деп есептеледі. Десматосухтың бұл екі ерекшелігі де, оның ұзын жамбас сүйегі мен ұзын жамбас сүйегі де бар, бұл оны өз уақытындағы көптеген текодонттарға қарағанда қозғалыс қабілеті жоғары етті. Мысалы, екі топ та қару-жарақпен жабдықталған. Олардың ұзын мұрындары бар, аяғында тістері жоқ. Сонымен қатар, Триас дәуірінің аяғында аралар, құйрықтар мен термиттер болған, яғни Desmatosuchus armadillos аулаған жәндіктерге қол жеткізген. Олардың тістері біршама ұқсас, бірақ армадилолардың тістері көбірек ілмектей. Desmatosuchus және armadillos екеуінде де тістерінде 6 тіс болады. Армадило мен Десматосукстың аяқ сүйектерінде гипертрофиялық процестер бар, бұл үлкен аяқ бұлшық еттерін көрсетеді. Бұл байланыс нашар, өйткені Desmatosuchus-тың артқы аяқтарында қыртысы бар, ал алдыңғы аяқтарында жоқ, яғни олардың алдыңғы аяқтарымен қазу үшін бұлшық еттері болмаған сияқты. Осы ұқсастықтарға қарамастан, жалпы консенсус әлі де Десматосухтың шөпқоректі болуы мүмкін екендігіне байланысты.