Кіріспе

Панайотис Данглис (Παναγιώτης Δαγκλής; 29 қараша 1853 [O. S. 17 қараша 1853] 9 наурыз 1924) - Грекия армиясының генералы және саясаткері. Ол, әсіресе, Шнайдер Данглис тау пулеметін ойлап тапқаны, Балқан соғыстарында штаб бастығы қызметі және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уақытша ұлттық қорғаныс үкіметінің триумвиратына қатысуы үшін ерекше атақты.

Туған жері және ерте өмір

Панагиотис Данглис 1853 жылы 17 қарашада Аталантиде дүниеге келді, оның әкесі пехота батальонында қызмет етті. Оның отбасы Souliot шыққан, үйде сөйлеген Soulotic диалектісі албан, және болды ұзақ және ерекше тарихы: Panagiotis есімімен аталды оның бабасы, Giotis Danglis, Souliot басшы, ол бастаған қызмет ету кезінде Наполеон кезінде екінші француздық оккупация Ион аралдары, және болды генерал кезінде грек тәуелсіздік соғысы. Оның ұлы Георгиос Данглис (1809-1896) Корфуда жер аударылып дүниеге келді, 1828 жылы Грекияның Тәуелсіздік соғысының соңғы науқандарында күресу үшін Грекия армиясына кірді және ұзақ мансаптан кейін генерал-майор дәрежесіне дейін көтерілді. Панагиотис Данглис ата-анасының төртінші баласы болды, бірақ тек үлкені, 1843 жылы туған әпкесі Кристина нәресте кезінде аман қалды. Оның екі ағасы ерте қайтыс болды, сондай-ақ оның көптеген кіші інілері, 1858 жылы туған тағы бір әпкесі Поликсениден басқа. Алғашқы жылдары ол әкесімен бірге Орталық Грекиядағы әртүрлі гарнизондық қалаларды аралады. 1857-1860 жылдары отбасы Стилидада тұрды, Данглис алғаш рет мектепке барды. 1860-1862 жылдары отбасы астанаға, Афинаға көшіп барды, онда Данглис жеке мектепке барды. 1862 жылдың басында патша Оттоға қарсы сәтсіз шыққан Нафплион көтерілісін басуға қатысқаннан кейін Данглистің әкесі майор болып тағайындалды және отбасы Агриниоға көшіп барды. Бұл шағын провинциялық қаладан Данглис Оттонның құлдырауының, 1863 жылы король Георгий I-нің келуі, Иония аралдарының Грекиямен бірігуі және 1866-1869 жылдардағы Крит революциясының басталуы сияқты дауыллы оқиғаларды бастан кешірді. 1867 жылдың қыркүйегінде ол Афинаға оралып, атақты Варвакеион орта мектебінің бірінші сыныптарына оқуға түсті. Дэнглис екінші және үшінші сыныпты Миссолонгиде бітіріп, жазды Агриниода отбасымен өткізді. Төртінші сыныпқа жоғарылатылғанымен, 1870 жылы шілдеде Грек әскери академиясына оқуға түсуге шешім қабылдады. Әкесінің келісімімен 23 тамызда Афинаға оралды. Қыркүйек айының басында оқуға түсу емтиханын тапсырған соң, 6 қарашада кадет болып оқуға түсті. Сол жазда Дэнглис "Пенелопа" атты роман жазды, ол 1871 жылы Афинада жарық көрді.

Академияда оқыту

Данглис Армия академиясына шешуші кезеңде оқуға түсті: алдыңғы жылдары оқу орны мүлдем назардан тыс қалған еді, Данглис оқуға түскен кезде оған 13 студент қана қатысып жатты. Оның 31 курсантты құрайтын класы және оқу бағдарламасының реформасы сол кездегі әскери істер министрі лейтенант. Осылайша, ол жаңа өмірге жол ашты. Дэнглис үздік оқушы еді. Ол екінші және үшінші курсты үшінші орынға бітірді (оның класының тек 17-і екінші курсты бітірді) және 1872 жылы бірінші рет капрал дәрежесіне көтерілді. Содан кейін ол барлық келесі емтихандарда сыныпта бірінші орынды иеленді, бірақ бесінші және алтыншы сыныптар арасындағы жалпы теориялық емтихандарда екінші орынды иеленді. 1874 жылы майор-сержант дәрежесіне көтеріліп, ол және оның сыныптастары Афинаның әлеуметтік өмірін ұната бастады. Дэнглис академияны 1877 жылдың тамызында үздік бітіріп, әріптестерінің көпшілігі сияқты артиллерияның матросы болып тағайындалды. Артиллерия, жақында 1877-78 жылдардағы орыс-түрік соғысына Грекияның қатысуы мүмкін болғандықтан кеңейтілді, сол кезде білікті офицерлердің өте аздығына тап болды.

1878 жылғы жарияланбаған соғыс және оның салдары

Данглис өзінің қызметін 1-ші артиллерия полкінде Афинада соғыс дайындықтарының қызу атмосферасында бастады. 26 қазанда ол жаңа Krupp пулеметтерімен жабдықталған 6-шы тау батареясына жіберілді. Қараша айында батарея Афинадан Осман империясының шекарасына жақын Ламияға көшті. Халықтың ынтасы жоғары болды, әсіресе орыс армиясы Плевна қоршауында өсектеген Осман қарсылығын жеңгеннен кейін - Данглис өз жазбаларында қатты бағалады - және Константинопольге қарай алға жылды. Критте және Эпирда революциялық қозғалыстар басталды, ал Александрос Кумундурос басқарған грек үкіметі гректердің аумақтық талаптары мен мүдделерін қорғау үшін соғысқа кіруге бет алды. Данглис Шығыс Грекия армиясында генерал-майор Скарлатос Сутсостың қолбасшылығымен қызмет етті, оның номиналды күші 6800 адамнан тұратын. Данглис олардың санын ең көп дегенде 5500-6000 деп бағалады. Армия 21 қаңтарда Ламиядан жолға шығып, қатты суық пен қатты жаңбырдың басталуына қарамастан, келесі күні шекарадан өтті. Жергілікті Осман гарнизондары Домокосқа кері қайтты, бірақ грек экспедициясы сәтсіз болды: ауа райының нашарлауы, оның ішінде қар, және нашар ұйымдастыру күштердің таралуына әкелді. Ақырында, 25 қаңтарда грек күштері Домокосты қоршап алды, ал Сутсос Осман әскерінің қолбасшысымен оның берілуін келіссөздер бастады. Алайда келесі күні грек үкіметі өз әскерлеріне үйлеріне қайтуға бұйрық берді, өйткені орыстар мен османдықтар 19 қаңтарда қарулы келісімге қол қойды, ал Ұлы державалар Афинаға бейбітшілік орнату үшін қысым жасады. 28 қаңтарда Дэнглис Ламиядағы бөлімшесіне оралды. 1878 жылы 7 ақпанда Данглис армиядағы көптеген ілгерілетулер барысында екінші лейтенант болып тағайындалды. Ламиядан ол Фессалия, Эпир және Криттегі көтерілістердің сәтсіздігін байқады, ал Ұлыбритания Ресейдің жобаларына қарсы дипломатиялық майданда грек мүдделерін қорғады. Саяси жағдай шиеленісіп қалды: Берлин конгресі Грекияға Фессалияны Пинеос өзеніне дейін және Эпирді Тиамис өзеніне дейін беруге шешім қабылдады, бірақ Осман үкіметі аяғын сүйреді. 1879 жылдың басында Превезада және 1879 жылдың қыркүйек-желтоқсанында Константинополде грек-осман келіссөздері бұзылды. 1878 жылы 13 сәуірде әкесі Данглисті 3-ші тау батареясына ауыстырды. Артиллерия 1878 жылдың қазан айында Лефкадаға, ал 1879 жылдың мамыр-шілдесінде Лепенус қаласында жаңадан салынған, бірақ уақытша лагерьге көшірілді. Сол жерден Данглис өз батареясымен тамыз айында Афинаға көшіп барды, қазан айында Нафплиондағы Арсеналға жіберілгенге дейін, онда ол қолөнершілер ротасының командалығын қабылдады. 21 желтоқсанда ол Афинаның күн сайынғы газеті Εφημερίς (εφημερίδα Αθήνας) -де анонимен мақала жариялады. Мақалаға "Омега" деп қол қойып, өзін тек кәсіби офицер ретінде таныстырды. Эпир мен Фессалияны иелену талабы 1878 жылдан бері бейбіт уақыттағы армиядан әлдеқайда үлкен болып, Грекияның әлсіз бюджетіне зиян келтірді. Осылайша 1880 жылы Шарилаос Трикупис үкіметі әскери шығындарды қысқартуды, сарбаздарды демобилизациялауды және әскердің мөлшерін азайтуды шешті. Бұл шешім қысқа өмір сүруді дәлелдеді, өйткені Ұлы державалар 1880 жылы маусымда Берлинде жиналып, 1878 жылғы шешімдерді қайта растады, бұл үкіметті Түркиямен ықтимал қақтығысқа дайындыққа қайтадан кірісуге мәжбүр етті; Еуропада жабдықтарды асығыс сатып алу басталды, ал шілдеде 60 000 күшті дала әскерін құруға бағытталған толық жұмылдыру басталды. Данглис қазан айында Афинадағы 1-ші артиллерия полкіне оралды, 1-ші далалық батареяға тағайындалды. Қазан айының соңында армияның көлемі 45000 адамнан астамға дейін ұлғайғандықтан, 6 желтоқсанда көптеген офицерлер жоғарылатылды. 1881 жылдың наурыз айында грек әскері шекараға жақын жерде жинала бастады. 1 сәуірде Данглис Пирейден Агриниоға кемемен, ал батареясы құрлық арқылы жүрді. Агриниодағы безгекке байланысты оның бөлімшесі Миссолонгиге көшірілді, онда ол 1-ші батареяның командалығын қабылдады. Бұл арада Ұлы державалар мен Осман үкіметі Грекияға берілетін аумақтың көлемін азайтатын келісімге келді: Эпирде Арта айналасындағы аймақ қана берілді. Қуаттардың қысымынан кейін грек үкіметі 2 шілдеде Константинополь конвенциясында мойынсұнды. Арта 24 маусымда басып алынды, бірақ Данглис 20 шілдеге дейін 2-ші тау батареясының командалығын қабылдады. Кейінгі бірнеше айда Данглис өзінің бөлімшесімен Артадан Лефкада, Миссолонги және Агриниоға ауыстырылды. 1881 жылдың желтоқсан айының соңында Данглис 4-ші тау батареясының, с...

Бельгия, Vosseur миссиясы және Румелия дағдарысы

Дэнглис 1883 жылы капитандыққа көтерілді. Сол жылдың соңында ол Бельгияға оқуға кетті, оның 1000 франк шығындарын әкесі төледі, ол осы мақсатта қарыз алудан тартынбады. 1884 жылдың қаңтарында ол Льеждегі артиллерия полкіне қосылды, онда тамыз айында Грекияға оралғанға дейін қалды. Әкесіне жазған хаттарынан Данглис Бельгиядағы тәжірибесімен қанағаттанбаған, "олар бізден алыс емес, мұнда да "грек нәрселерін" [ωμέϊκα] көп көруге болады" деп сын көзбен қараған. Қайтып оралғаннан кейін ол 1884-1887 жылдардағы француз әскери миссиясының басшысы, бригада генерал-майоры Виктор Воссёрдың көмекшісі болып тағайындалды. Миссияның нәтижелері, Данглис өзі 1898 жылы Әскери істер министрлігі сұраған баяндамада айтқандай, негізінен, миссияның ұсыныстарын грек үкіметтері елемеген немесе өзгерткендіктен, әсіресе 1885-1886 жылдардағы Теодорос Дилиганнис үкіметі, ол Трикупистің қолдаған саясатына қарсы болды. Дегенмен Делиганнис үкіметі Осман империясымен үлкен дипломатиялық және әскери дағдарысқа ұшырады, бұл 1885 жылдың қыркүйегінде Шығыс Румелияны Болгария княздігіне қосылуынан туындады. Делиганнис Осман империясынан Грекияға теңестірілген аумақтық өтемақы талап етті және әскерді жұмылдырып, соғыспен қорқытты. Дэнглис Воссёрдың көмекшісі ретінде оқиғаларды бақылай алатын мәртебелі жағдайға ие болды. Воссёрдың жобасына сәйкес жаңа армияны ұйымдастыруды парламент желтоқсанда мақұлдады, ал 1886 жылдың сәуірінде армия, оның ішінде жандармерия 75 000 адамнан құралды. Алайда Дэнглис атап өткендей, дайындық, жабдық және оқытылған офицерлердің жетіспеушілігіне байланысты тек 50 000 адам ғана шайқасуға қабілетті болды. "Shell" (βίς) деген псевдониммен Данглис 5 және 11 қаңтарда "Акрополис" газетінде әскердің ең жақсы орналасуы туралы пікірін білдіретін екі мақала жариялады. Грекия үкіметі өзін бұрышқа тіреген: өзінің соғыстық риторикасына қарамастан, ол соғыс туралы қатерін жүзеге асыруға асықпай, Ұлы державалардың күшті қысымына ұшырады, оның ішінде 26 сәуірде державалардың флоттары Фалеронды блокадаға салды. Делиганнис отставкаға кетті, ал Димитриос Вальвис бастаған қысқа мерзімді уақытша үкіметтен кейін Трикупис 8 мамырда билікке оралды. Келесі күні Трикупис өзінің үкіметін құрып жатқанда, Грекия мен Түркия әскерлері арасында Фессалия шекарасының бойында қақтығыстар болды. 11 мамырда атыс тоқтағанға дейін соқтығысулар жалғасты, және гректер өздерін ұстап, кейбір жетістіктерге қол жеткізгенімен, Данглис атыс тоқтаған кезде орын алғандығын бақытты деп санады, өйткені Грекияда үш есе көп Осман әскеріне қарсы 40 000 адам орналасты; кез-келген қол жетімді резервтерсіз және үш күндік ұрыстан кейін шаршаған грек майданы сынық еді, ал түріктердің кез-келген прорысы Ларисаға қарай алға жылжуға қарсылық білдірмейтін еді. Бұдан басқа, грек әскерлері екі жерде нашар әрекет етті: Кутрада 5-ші Евзона батальонының 300 адамы түріктерге берілді, ал Пацоста бүкіл жаяу әскер ротасы түрік жасағының әлдеқайда кішігірім жасағының шабуылынан кейін қашып кетті. Котра оқиғасына жауапты екі капитан әскери соттың алдында тұрып, 1887 жылдың тамызында өлім жазасына кесілді, бірақ патша өлім жазасын дереу өзгертті. 1887 жылы 8 тамызда Дэнглис "Шелл" деген псевдониммен "Акрополисте" екі адамды қатты сынға алған мақала жариялады.

Бейбіт уақыттағы қызмет және жеке өмір

Осы арада 1886 жылы қаңтарда зейнеткер полковниктің араласқандығы арқылы Данглис әскери архитектордың 16 жасар қызы София Мострамен танысып, оған қосылады. Олардың үйлену тойы 1886 жылы 20 сәуірде өтті. Жаңадан үйленген жұп бастапқыда Вуакурестиу көшесі, 9-үйдегі Мострас отбасылық резиденциясында тұрды. 1886 жылы Бастилия күні мерекесі кезінде Данглис француз үкіметінен Құрмет легионының рыцарь медалін алды. 1886 жылдың шілде мен тамызында Данглис әйелімен Константинополь мен оның маңайына барды. Данглис сәлемде күн сайынғы егжей-тегжейлі жазбаларын кішкентай дәптерде сақтады. Афина гарнизонының мүшесі ретінде Данглис желтоқсан айында мұрагер ханзаданың, болашақ Константин І-нің кәмелетке толуын атап өту үшін мерекелерге қатысты. Осы орайда 1 желтоқсанда ол Құтқарушы орденінің күміс крестін алды. 1887 жылы 6 тамызда таңертең Данглистің тұңғыш қызы дүниеге келді. 1887 жылдың желтоқсанында француз әскери миссиясының кетуімен Данглис 1-ші артиллерия полкіне оралып, 10 желтоқсанда 3-ші дала батареясының командалығын қабылдады. 1888 жылы ақпанда швейцариялық полковник Хьюго Хунгербюлердің 1885 жылғы серб-болгар соғысы туралы трактатының (La mission militaire suisse sur le théâtre de la guerre serbo bulgare) Дэнглис аудармасы 1000 данада басылды. 1892 жылы майор болып тағайындалды, ал келесі жылы Шнайдер Дэнглис тау пулеметін ойлап тапты. 1897 жылғы грек-түрік соғысы кезінде ол Эпир армиясының I бригадасының штаб бастығы болып қызмет етті және Грибово шайқасында шайқасты.

Бас штабта

1902 жылдан бері подполковник болған ол 1904 жылы жаңадан құрылған Бас штаб корпусына ауыстырылды. 1907 жылы полковник болып тағайындалған ол 1908 жылы Македония күресінің соңғы кезеңдеріне қатысты, Салоника аймағындағы "Македониялық комитет" операцияларын Парменионның әскери атауымен бақылады. 1909 жылғы Гуди төңкерісінен кейін Бас штаб корпусы таратылды және Данглис Артиллерияға оралды, ол Армия академиясының (1910), 1-ші жаяу әскер дивизиясының, грек жандармериясының және 2-ші жаяу әскер дивизиясының (1911) қолбасшысы болды. 1911 жылы Данглис генерал-майор болып тағайындалды, 1912 жылдың тамызында армияның бас штабының бастығы болды, ал екі айдан кейін Бірінші Балқан соғысы басталғанда ол 1912 жылдың қарашасына дейін Константиннің Фессалия армиясының штаб бастығы болды, ол Лондон бейбітшілік конференциясында грек делегациясының мүшесі болды.

Эпирдегі қолбасшы

Салоникада Георгий патшаны өлтіргеннен кейін, Константин Иоанинаны тастап кетуі керек болды. Ол Данглисті 2-ші, 3-ші, 8-ші және 13-ші дивизияларды құрайтын Эпирдегі әскердің қолбасшысы етіп тағайындады. Операциялар негізінен аяқталды, сондықтан оның басты міндеті Солтүстік Эпирді басып алуды аяқтау, жергілікті халықты тыныштыққа келтіру және Италия даулаған аймақтағы грек талаптарын нығайту болды. Алайда Данглис бұл қадамды оны әскери жоғарғы қолбасшылықтан кетіру үшін Бас штабтағы бәсекелестері - Досманидің махинацияларының нәтижесі деп қарастырды. Константин өзінің бұрынғы штаб басшысына қолдау көрсетуді жалғастырды, оны 8 наурызда корольдің генерал-адъютанты (Дусманиспен бірге) деген құрметті лауазымға тағайындады және 21 мамырда оған Құтқарушы орденінің Ұлы қолбасшысының айқасын берді, бірақ Данглистің Афинаға оралып, өзінің тиісті лауазымын қайта алу туралы өтініші жауапсыз қалды; оның тағайындалуы бастапқыда "уақытша" деп аталса да, ол екі жылдан астам уақыт бойы Эпирдегі әскерге, кейіннен қысқа уақытқа III әскер корпусына және ақырында V әскер корпусына басшылық етуді жалғастырды. Екінші Балқан соғысы аяқталғаннан кейін 1913 жылы 9-18 тамызда Данглис Салоникиге барды, онда ол дивизия командирлерінің кеңесін (ол кезде армиядағы ең жоғары офицерлер) басқарды. 19 тамызда ол пойызбен Айкс-ле-Бенге кетті, онда оның отбасы демалыс өткізді, 25 тамызда ол жерге келді. Алайда, алдыңғы күні король Константин Германияда сөйлеген сөзінде ірі дипломатиялық оқиғаға себепші болды: Кайзерден неміс генерал-фельдмаршалы атағын алғаннан кейін Константин Балқан соғыстарындағы гректердің табыстарын Германияда алған жаттығуларына байланысты деп есептеген. Бұл сөздің жаңалығы Францияда дүрбелең тудырып, Грекиямен дипломатиялық дағдарысқа әкелді. Нәтижесінде 29 тамызда Данглиске - сол кезде генерал-лейтенант болып тағайындалған - демалысын тоқтатып, Грекияның ресми өкілі ретінде басталған жылдың француздық үлкен далалық маневрлеріне қатысуға бұйрық берілді. Оның сол жердегі қатысуы, "Францияның шынайы досы" деген беделі, сондай-ақ француз әскери миссиясының үлесіне құрмет көрсеткен Le Temps-те ақылды және мұқият жазылған сұхбат жағдайды тез тыныштандырып, франко-грек қарым-қатынасын қалпына келтіруге көмектесті. Содан кейін ол 13 қыркүйекте Грекияға Венизелос шақырғаннан кейін ғана Экске оралды.

Саясат, Бірінші дүниежүзілік соғыс және ұлттық шина

1914 жылдың соңында ол армиядан кетіп, саясатқа түсті, 1915 жылы Элефтериос Венизелостың либералды партиясына қосылды және Иоаннинаны білдіретін Эпирдің депутаты болып сайланды. Ол 1915 жылы Венизелос кабинетінде (10 тамыз - 24 қыркүйек) әскери істер министрі болып қызмет етті және 1915-16 жылдары король Константинге қарсы күрес кезінде Венизелосты қолдады. 1916 жылдың тамызында Венизелос пен адмирал Павлос Кунтуриотиспен бірге Салоникадағы жеке үкімет "Ұлттық қорғаныс уақытша үкіметінің" жетекші триумвиратын құрды. 1917 жылы Грекия Бірінші дүниежүзілік соғыста Антанта державасына ресми түрде қосылды. Данглис Грекия армиясының номиналды бас қолбасшысы болып тағайындалды, ол соғыс аяқталып, парламенттік кеңсесіне оралғанға дейін осы лауазымда болды. 1920 жылы 7 қазанда әскерден шығарылды. 1921 жылы Данглис өзін-өзі қуған Венизелостан кейін Либералды партияның президенті болды. 1924 жылы 9 наурызда Афинада қайтыс болды.