Кіріспе
Циклин В ақуыздар отбасы циклиндер отбасының мүшесі болып табылады. Циклин В - митоздық циклин. Циклин В (Cdk1- ге байласатын) және циклин В Cdk кешенінің белсенділігі митозға дейін клеткалық цикл арқылы көтеріледі, онда циклин В- нің ыдырауынан (Cdk1 құрауыш түрде болады) олар күрт төмендейді. Cdk және циклин B кешені жетілуді ынталандыратын фактор немесе митозды ынталандыратын фактор (MPF) деп аталады.
Cyclin B is a member of the cyclin family. Cyclin B is a mitotic cyclin. The amount of cyclin B (which binds to Cdk1) and the activity of the cyclin B Cdk complex rise through the cell cycle until mitosis, where they fall abruptly due to degradation of cyclin B (Cdk1 is constitutively present). The complex of Cdk and cyclin B is called maturation promoting factor or mitosis promoting factor (MPF).
Функция
Циклин В клетка циклының М фазасына клеткалардың енуі мен шығу үшін қажет. S фазасының соңында фосфатаза cdc25c тирозинді дефосфорилдейді15 және бұл циклин B/ CDK1 кешенін белсендіреді. Белсенділенгеннен кейін кешен ядроға жеткізіледі, онда митозға кіруді іске қосуға қызмет етеді. Алайда, егер ДНК зақымдануы анықталса, cdc25c ингибиторлық фосфорилирленуіне әкелетін балама ақуыздар белсендіріледі, сондықтан циклинB/ CDK1 белсендірілмейді. Клетканың митоздан шығу үшін циклин В- нің ыдырауы қажет. Циклин B/ CDK1 кешені сонымен қатар клетканың өсуін және митоздың прогрессиясын реттейтін басқа да маңызды белоктар мен жолдармен өзара әрекеттеседі. Осы жолдардың көбісі арасындағы өзара байланыс циклин В деңгейін жанама түрде апоптозды индукциялауға байланыстырады. Циклин B/ CDK1 комплексі тіршілік сигналының экспрессиясында маңызды рөл атқарады. Митоздық тіректің дұрыс құрылуы үшін Survivin қажет, бұл жасушалардың өмір сүруіне қатты әсер етеді, сондықтан циклин B деңгейі бұзылған кезде жасушалар поляризациялану қиындықтарын бастан кешіреді. Тірі қалғандардың деңгейінің төмендеуі және оған байланысты митоздық бұзылулар каспаза 3 арқылы апоптозды тудырады.
Қатерлі ісікке әсері
Циклин В көптеген қатерлі ісіктердің дамуында маңызды рөл атқарады. Гиперплазия (көк жасушалардың бақылаусыз өсуі) - қатерлі ісік ауруының бір белгісі. Циклин В клеткалардың митозға енуі үшін қажет болғандықтан және клетканың бөлінуіне қажет болғандықтан, циклин В деңгейі ісіктерде жиі реттелмейді. Циклин В деңгейі жоғарылаған кезде жасушалар М фазасына ерте кіре алады және жасушалар бөлінуін қатаң бақылаудан айырылып қалады, бұл қатерлі ісік дамуына қолайлы жағдай. Екінші жағынан, циклин В деңгейі төмен болса, циклин В/ CDK1 кешені пайда бола алмайды, жасушалар M фазасына кіре алмайды және жасушалар бөлінуі баяулайды. Кейбір қатерлі ісікке қарсы терапиялар циклин B/ CDK1 кешенінің қатерлі ісік жасушаларында пайда болуын болдырмау үшін, яғни жасушалар бөлінуін тежеу немесе алдын алу үшін жасалған. Бұл әдістердің көпшілігі CDK1 субжүйесін нысанаға алған, бірақ онкология саласында циклин В-ны да нысанаға алу қызығушылығы пайда болды.
Биомаркер ретінде
Циклин деңгейін ісік биопсиясының иммуногистологиялық талдауы арқылы оңай анықтау мүмкін. Циклин В жиі қатерлі ісік жасушаларында реттелмейтіндіктен, циклин В тартымды биомаркер болып табылады. Оғрықтардағы циклин деңгейін тексеру үшін көптеген зерттеулер жүргізілді және циклин В деңгейі көптеген қатерлі ісіктердің прогнозының мықты көрсеткіші болып табылады. Жалпы, циклин В- ның жоғары деңгейі - бұл қатерлі ісік ауруларының анағұрлым агрессивті екенін және оның болжамы нашар екенін көрсетеді. Иммуногистологиялық тұрғыдан бағаланған циклин В деңгейі 1- сатыдағы, түйін- теріс, гормондық рецепторларға оң әсері бар сүт қатерлі ісігі бар әйелдерде адъювантты терапияның пайдасы бар- жоғын анықтай алады. Жалпы алғанда, бұл қатерлі ісікті жұқтырған әйелдердің болжамы өте жақсы, 10 жыл ішінде өлім-жітім 5 пайызды ғана құрайды. Сондықтан онкологтар мұндай жағдайларда адъювантты химиотерапияны сирек ұсынады. Алайда, науқастардың шағын тобында бұл қатерлі ісік күтілмегендей агрессивті болып келеді. Бұл сирек кездесетін науқастарды циклин В деңгейінің жоғарылауы арқылы анықтауға болады. Сонымен қатар циклин В жоғары деңгейі асқазан қатерлі ісіктерінде нашар прогнозды және лимфа түйіндерінің метастаздарын көрсетеді. Алайда циклин В- ні аса экспрессиялайтын барлық қатерлі ісіктер агрессивті емес. 2009 жылғы зерттеуде жұмыртқа безі қатерлі ісігінің циклин B-нің шамадан тыс экспрессиялары қатерлі ісік қатерлі ісік болуы мүмкін емес екенін көрсетеді, ал эпителийлі жасушалардан пайда болған анағұрлым агрессивті жұмыртқа безі қатерлі ісігі циклин B-нің жоғары деңгейін көрсетпейді.
Циклин B және р53
Циклин В мен ісікті басушы геннің р53 реттейтін жолдарының арасында өзара байланыс бар. Жалпы алғанда, р53 және циклин В деңгейлері теріс байланысты. P53 жинақталуы жасуша циклының тоқтауын тудырады, бұл төменгі ағыстағы p21 және WAF1 протеиндерінің деңгейін арттырады, бұл циклинB/ CDK1 кешенінің белсендірілуіне және сондықтан жасуша циклы арқылы прогрессияға жол бермейді. Сонымен қатар, циклин В деңгейінің төмендеуі клеткаларда функционалдық р53 деңгейін арттыратыны байқалады. Сондықтан циклин В үшін siRNAs р53 функциясы тежелген, бірақ ген жойылмаған қатерлі ісіктерге қарсы тиімді емдеу болуы мүмкін. Мұндай жағдайларда циклин В деңгейін төмендету р53 ісікті басу функциясын қалпына келтіреді, сондай- ақ циклин В деңгейінің төмендігі салдарынан қатерлі жасушалардың бөлінуін болдырмайды.