Кіріспе

Американың табиғи тарих мұражайының бөлігі Жер мен ғарыш жөніндегі Роуз орталығы Нью-Йорктегі Американың табиғи тарих мұражайының бір бөлігі болып табылады. Орталықтың толық атауы - Фредерик Финес пен Сандра Прайст Роуз Жер және ғарыш орталығы. Негізгі кіреберіс Манхэттеннің Үсті-Батыс жағында 81 -ші көшеде, Орталық парк батысының маңында орналасқан. 2000 жылы аяқталған бұл ғимаратқа 1935 жылы ашылған және 1997 жылы жабылған жаңа Хейден планетарийы кіреді. Нейл деГрасс Тайсон оның алғашқы және бүгінгі күнге дейін жалғыз режиссері.

Тарих

Орталық бұрынғы Хейден планетарийының ауқымды қайта өңдеуі болып табылады, оның алғашқы проекторы 1935 жылы ашылды, қазіргі жобалаудың 2 жалғастырушысы болды. Негізгі Хейден планетарийы 1933 жылы банк қызметкері және меценаты Чарльз Хейденнің Хайден, Стоун және Ко. 1935 жылы архитекторлар Троубридж және Ливингстон жобалаған Хейден планетарийы ашылды, оның құрылысы Реконструкция Қаржы корпорациясының 650 000 долларлық қарызымен және Чарльз Хейденнің 150 000 долларлық қарызымен қаржыландырылды. Оның мақсаты - "адамдар ғаламның ғажайып ұлылығын және онда күн сайын болып жатқан ғажайып нәрселерді жан-жақты әрі шын жүректен түсінулері керек" болды. 1952 жылы көмекші куратор болып жұмысқа алынған Джозеф М. Чемберлен 1956 жылы планетариумның төрағасы болды. 1960 жылы Zeiss Mark IV проекторы орнатылды, содан кейін Zeiss Mark VI проекторы және 1993 жылы жаңа орындықтар орнатылды. 1997 жылдың қаңтар айында алғашқы Хейден планетарийы жабылды және қиратылды. 1999 жылдың тамызында жаңа Zeiss Mark IX проекторы орнатылды, оған қоса цифрлық күмбездік проекция жүйесі орнатылды. Бұл жүйе Silicon Graphics суперкомпьютерімен нақты уақытта жасалған суреттерге негізделген ғаламның 3D визуализациясын ұсынады. 2000 жылдың 19 ақпанында 210 миллион долларлық Фредерик Финес пен Сандра Прайст Роуз Жер мен ғарыш орталығы, жаңа Хейден планетарийы бар, жұртшылыққа ашылды. Роуз орталығы Роуз отбасының екі мүшесінің есімімен аталған және оны Джеймс Полшек пен Тодд Х. Шлиман Polshek Partnership Architects компаниясының дизайнерлері, ал көрме дизайны Ralph Appelbaum Associates компаниясының жобалауымен жасалған. Музейдің бағын Сиэтлдегі ландшафт архитектурасы фирмасы Густафсон, Гатри, Никол жобалаған. Том Хэнкс 2000 жылы Хейден планетариумында жаңа Rose Center for Earth & Space ашылған кезде алғашқы планетарий шоуының дауысын берді. Содан бері Вюпи Голдберг, Роберт Редфорд, Харрисон Форд, Лиам Нисон және Майя Анжелу сияқты танымал тұлғалар танымал болды.

Дизайн

Польшек пен Тодд Шлиманның жобалауымен салынған ғимарат алты қабатты шыны текшеден тұрады. Ол 87 фут (27 м) жарықтайтын Хейден сферасын қоршап тұрады, ол жүзіп тұрғандай көрінеді, бірақ іс жүзінде ол трасс жұмысымен қолдау табады. Полшек бұл жұмысты "ғарыштық собор" деп атаған. Роза орталығы мен оның іргелес алаңы музейдің солтүстік бетінде орналасқан; Орталық Хайден планетарийынан басқа зерттеу, білім беру және көрме орындарын қамтиды. Сондай-ақ, бұл нысанда Астрофизика кафедрасы орналасқан, бұл музейдегі ең жаңа академиялық зерттеу бөлімі. Бұдан басқа, Полшек Музейдің батыс қасбеті бойындағы "су ақ" шыныдан жасалған 43 фут (13 метр) биіктігі бар мөлдір құрылысты Вестон павильонын жобалады. Бұл құрылым Роза орталығының кішкентай серігі, мұражайға жаңа кіру жолын ұсынады, сондай-ақ астрономиялық байланысты объектілер үшін қосымша көрме кеңістігін ашады. Планетарийдің алғашқы журналы The Sky басқа бір журналмен біріктіріліп, Sky & Telescope журналы болып шығады.

Плутонның планета ретінде жоққа шығарылуы

Экспонаттарда адамзаттың ғаламмен байланысы, сондай-ақ ғаламның көлемі мен қасиеттері көрсетілген. Жаңа Роза орталығы 2000 жылы 19 ақпанда Плутонды қоспағанда, сегіз планетаның моделімен ашылды, бірақ ол планета ма, жоқ па деген ғылыми консенсус болмаған кезде, американдықтардың көпшілігі оны тоғызыншы планета деп ойлады. 2001 жылдың 22 қаңтарында, шамамен бір жылдан кейін, "Нью-Йорк Таймс" газетінің бірінші бетіне жарияланды және бұқаралық ақпарат құралдарының көп көңіл бөлуі мен қоғамдық дау-дамайға әкелді.

Артур Росс террасасы

Артур Росс Террасы Жер және Ғарыш үшін Роуз орталығына жанасып, 81-ші көшедегі жаңа көлік тұрағының үстінде салынған. Бұл алаң ағаш үстіне салынған, астрономия мен Жердің табиғи тарихын дәріптейтін сахна ретінде, сонымен қатар музейге келушілер үшін ашық жерде жиналатын орын ретінде жасалған. Атақты ландшафт сәулетшісі Кэтрин Густафсон Ай тұтылуынан көлеңкелер бейнеленген суретті көргеннен кейін Террасаның тұжырымдамасын жасады. Террасаны жабуды Чарльз Моррис Андерсон ландшафт сәулетшісі ретінде жобалаған, ал оның дизайны 2003 жылы Америка ландшафт сәулетшілері қоғамының (ASLA) дизайн сыйлығына ие болды.

Көрме және шоулар

2019 жылға дейін театрда бес қойылымның премьерасы өтті. Бірінші шоу, Ғаламға паспорт, жаңа театрмен ашылды және Том Хэнкс дауысы Жерден байқалатын ғаламның шетіне саяхат жасау үшін нұсқау ретінде қызмет етеді. Өмірді іздеу: біз жалғыз ба? 2002 жылы жарық көрген, Харрисон Фордтың әңгімесімен жер бетінен тыс тіршілік мүмкіндігін сипаттады. 2006 жылы ашылған және Роберт Редфорд баяндаған "Космикалық соқтығыстар" ғаламның қалыптасуында әсерлердің рөлін қарастырады, оның ішінде Жердің магнитосферасы, Айдың пайда болуы және динозаврлар дәуірінің аяқталуына ықпал еткен метеорит әсері. 2009 жылы 4 шілдеде премьерасы өткен "Жұлдыздарға саяхат" романының баяндаушысы - Вупи Голдберг. Онда жер бетіндегі және ғарышқа ұшыраған телескоптардың керемет суреттері мен физикаға негізделген симуляциялардың бұрын-соңды болмаған таңғажайып бейнелері көрсетілген. "Қараңғы ғалам" (Dark Universe) - Нил деГрас Тайсонның баяндауымен 2013 жылдың 2 қарашасында премьерасы болды. Лупита Ньонгоның "Жерден тыс әлемдер" романы, премьерасы 2021 жылдың 24 наурызында өтті. Ол біздің Күн жүйесінде өмір сүру мүмкіндігін қамтамасыз ететін ерекше жағдайларды қамтитын динамикалық әлемдер туралы әңгімелейді. Басқа экспонаттарды сферадан тыс жерлерде де табуға болады. Жер планетасының Готсман залында Жердің геологиялық тарихы мен ауа райының үлгілерін көрсететін көрнекіліктер бар. Cullman Hall of the Universe ғаламшарлардан жұлдыздарға, басқа әлемдегі тіршілікке және қазіргі космологияға дейінгі тақырыптарға назар аударады. Ғаламның масштабтары көрмесінде Хайден сферасының көлемі мен ғаламдағы басқа да нысандардың тиісті салыстырмалы масштабта ұсынылғандығы салыстырылады. Сондай-ақ, Аполлонның Айға қонуы туралы фотосуреттер көрмесі де бар. Суреттер Rose Center-тің бірінші қабатында орналасқан. Британ драматургы Стивен Лаутон қазіргі уақытта резидент жазушы болып табылады.

Танымал мәдениетте

1979: Планетарий Манхэттен фильміндегі көріністердің фон ретінде пайда болады. Вуди Аллен мен Дайан Китон кенеттен жаңбырдан құтылғаннан кейін планетариум ішінде жүретін кейіпкерлерді ойнайды. 2001: Планетарий Кевин Спейси мен Джефф Бриджестің қатысуымен түсірілген K PAX фильмінде қысқаша көрінеді. 2002: Планетарий Томми Ли Джонс пен Уилл Смиттің қатысуымен түсірілген "Қара киім киген ерлер II" фильмінде қысқаша көрінеді. 2003: Планетарий София Васильева мен Джули Эндрюс ойнаған "Элоиза на Плаза" фильмінде қысқаша көрінеді. 2011: Планетарий "Ақ жағалы" эпизодындағы "Кімнің қалауы бар" (S03E02) тергеудің бір бөлігі ретінде пайдаланылады. 2014: Планетарий Бен Стиллер мен Робин Уильямс ойнаған "Музейдегі түн: қабірдің құпиясы" фильмінде қысқаша көрінеді.