Кіріспе

Чарльз Флетчер Луммис (1 наурыз 1859 жылы Линн қаласында, Массачусетс штаты, 25 қараша 1928 жылы Лос-Анджелес қаласында, Калифорния штаты) - Америка Құрама Штаттарының журналисі және америкалық түпкүллілердің құқықтары мен тарихи мұраларды сақтау жөніндегі белсенді. Американың оңтүстік-батысында саяхаттап, Лос-Анджелеске қоныстанды, ол сонымен қатар тарихшы, фотограф, этнограф, археолог, ақын және кітапханашы ретінде танымал болды. Луммис Американың оңтүстік-батысындағы Үнді мұражайын құрды.

Ерте өмір және мансап

Чарльз Флетчер Луммис 1859 жылы Массачусетс штатының Линн қаласында дүниеге келген. Анасынан 2 жасында айырылған ол мектеп мұғалімі және методист дін қызметкері болған әкесінің үйінде оқыды. Луммис Гарвард колледжіне оқуға түсіп, Теодор Рузвельттің сыныптасы болды, бірақ соңғы жылы оқуын тастады. Гарвардта жүргенде ол жаз бойы баспагер болып жұмыс істеді және өзінің алғашқы еңбегін, "Бирч Барк Поэмалары" атты еңбегін жариялады. Бұл кішкентай том қайыңның жіңішке табақтарына басылып шығарылды; ол "Life" журналының мақтауына және сол кездегі кейбір жетекші ақындардың танымалдылығына ие болды. Ол кітаптарды абоненттік төлем арқылы сатып, ақшасын колледжге төлеген. Бұл шығармадан шыққан "Менің темекім" атты өлеңінде оның өміріндегі ең үлкен құмарлықтарының бірі темекі екені айтылған. 1880 жылы 21 жасында Луммис Огайо штатының Цинциннати қаласынан Доротея Роудсқа үйленді.

Трансматериктік серуендеу

1884 жылы Луммис Цинциннатидегі газетте жұмыс істеп жүрді және оған Лос-Анджелес Таймс газетінде жұмыс ұсынылды. Сол кезде Лос-Анджелесте 12000 адам ғана тұратын. Луммис Синциннатиден Лос-Анджелеске дейін 143 күндік жолды жаяу жүруді шешті, бұл сапар туралы газетке апта сайын хабарлар жіберіп отырды. Оның бір жедел хабарында әйгілі заңсыз Фрэнк Джеймспен кездесуі мен сұхбаты жазылған. Сапар қыркүйекте басталып, қыста жалғасты. Луммис қолын сындырып, Нью-Мексиконың қалың қарлы қысында күресті. Ол Американың оңтүстік-батысына, оның испан және америкалық тұрғындарға ғашық болды. Бірнеше жылдан кейін ол бұл саяхат туралы баяндамасын A Tramp Across the Continent (1892) атты еңбегінде жариялады.

"Лос-Анджелес таймс" газетінің редакторы

Келгеннен кейін Луммиске Лос-Анджелес Таймс газетінің бірінші қалалық редакторы қызметі ұсынылды. Ол жаңа және өсіп келе жатқан қауымдастық туралы көптеген қызықты оқиғаларды баяндады. Баспагер Харрисон Грей Отис орнатып қойған қарқынмен жұмыс өте қиын және талапшыл болды. Луммис сол жағын сал қалдырған инсульт алғанға дейін бақытты өмір кешті.

Жаңа Мексика

1888 жылы Луммис параличтен сауығу үшін Нью-Мексико штатының Сан-Матео қаласына көшіп барды. Ол жазық жерлерге мінген, бір қолымен мылтық ұстап, қоян-қоянға ат салды. Мұнда ол Оңтүстік-Батыс және Түпкүллі Америка мәдениеттері туралы ерекше нәрселер туралы жазып, еркін жазушы ретінде жаңа мансабын бастады. Сан-Матеодағы қылмыскерлерді жойып жіберген жемқор босстар туралы мақалалары оның өміріне қауіп төндірді, сондықтан ол Рио-Гранде өзенінің бойындағы Нью-Мексико штатының Ислета деген Пуэбло үнді ауылындағы жаңа жерге көшіп барды.

Пуэбло - Ислета халқы

Параличтен біршама сауыққан Луммис өзінің ашық және жомарт табиғатымен Тива халқының, Isleta Pueblo сенімін жеңе алды. Бірақ Сан-Матеодан келген мердігер Ислетаға жіберілді, ол Луммисті атып өлтірді, бірақ өлтіре алмады. Ислетада Луммис алғашқы әйелімен ажырасып, ауылда тұратын және ағылшын саудагерінің қайын қарындасы болған Ева Дугласқа үйленді. Ол Еваны ажырасуды шешкенше Лос-Анджелесте Доротеямен бірге тұруға көндірді. Осы аралықта Луммис АҚШ үкіметінің агенттерімен Америка тума халқының білім алуына қатысты жанжалға түседі. Бұл кезеңде үкімет ассимиляцияны алға тартып, америкалықтар интернат-мектептерін құрды. Ол өз агенттеріне мектептерге америкалық балаларды жалдауға тапсырма берді, онда олар әдетте дәстүрлі киім мен шашты тастауға мәжбүр болды және өз тілдерінде сөйлеуге немесе өз әдет-ғұрыптарын қолдануға тыйым салды. Олар демалыс кезінде үйлеріне қайтуға тыйым салынады немесе олардың отбасылары осындай саяхатқа өте кедей болды. Луммис үкіметке Альбукеркедегі 36 балаға үйлеріне оралуға рұқсат берді. Ислетада болған кезінде ол Францияда тұратын Антон Дошер деген дін қызметкерімен дос болды. Екеуі де Адольф Бандельермен дос болды. Ислетада тұрған кезде Луммис Хуан Рей Абеитаның үйінде отырды. 1890 жылы ол Банделиермен бірге сол аймақтың жергілікті халқын зерттеуге сапар шегеді.

Табиғатты қорғаушы

Оңтүстік Калифорнияның Landmarks Club (көпшілік еріктілер, Калифорнияның испан миссионерлерін сақтауға арналған жеке қаржыландырылатын топ) президенті ретінде Луммис тарихи құрылыстардың "жаман жылдамдықпен қирағанын, олардың төбелері бұзылған немесе жоғалғандығын, қыстың жаңбырымен балшықтан жасалған қабырғалары ерігенін" атап өтті. 1895 жылы Луммис былай деп жазды: "Егер біздің ақыл-ойымыз бірден оянбаса, он жылдан кейін осы асыл үйінділерден бірнеше белгісіз балшық үйінділерінен басқа ештеңе қалмайды. Егер біз абыройлы мақсаттарымыздың жүзеге аспауына жол берсек, барлық ақылға қонымды адамдардың жек көруіне лайық боламыз".

Журнал редакторы

1892 жылы Луммис өзінің ашып алған жерлері мен көрікті жерлерін баяндап, "Біздің елдің кейбір таңғажайып бұрыштары" атты кітап шығарды. 1893 және 1894 жылдар аралығында ол 10 ай бойы Перуде Бандельермен бірге саяхаттады. Ер адамдар оралғаннан кейін, Луммис пен Ева бір жастағы қызы Турбеспен Лос-Анджелеске оралды. Жұмыссыз қалған Луммис "Күн шамы" атты аймақтық журналдың редакторы болып тағайындалды. Журнал 1901 жылы "Аут Вест" деп аталды. Ол Джек Лондон мен Джон Мьюр сияқты танымал авторлардың шығармаларын жариялады. 11 жыл редактор болған Луммис журналға 500-ден астам мақала жазды, сондай-ақ "Арыстан ордасында" деп аталатын ай сайынғы танымал түсініктеме жазды.

Американың түпкүлдіктер құқығын қорғаушы

Луммис сонымен қатар 19-ғасырдың басында Чероки тілі үшін жазу жүйесін жасаған Чероки көшбасшысы Секуаның есімімен "Секуа Лигасы" деп аталатын жаңа Америка тума халқының құқықтарын қорғау тобын құрды. Луммис АҚШ-тың Үнді істер бюросына қарсы күресті және өзінің сыныптасы президент Тедди Рузвельтті олардың жұмыс істеу тәсілін өзгертуге көмектесуге шақырды. Ол Калифорния штатының Палм-Спрингс ауданындағы жерінен қуылған америкалықтар тобының шағын тобына үй тапты. Секуоя лигасы үнді агенті Чарльз Бертонға қарсы соғыс бастады, оны Орайбидегі Хопи пуэблосына "террор билігін" енгізді деп айыптап, Хопи ер адамдарынан ұзақ шаштарын кесуді талап етті. Бұл олардың рухани мағынасы бар дәстүрі еді. Луммис Бертонға қарсы істі асыра айтып, Ақ үйдегі қарсылығын жоғалтты. (Бірақ, кейіннен Бартонға әлеуметтік қысым жасалуы оның шашты кесу саясатын өзгертуге әкелді.)

Кейінгі өмірі

1905 жылы Луммис Лос-Анджелес мемлекеттік кітапханасының қалалық кітапханашысы лауазымына орналасты. Лумис Мэри Джонсты қалалық кітапханашы ретінде алмастырды, бірақ ол бұрын кітапханалық дайындықты алмады. Ол кітапхананы басқаратындығы үшін сынға ұшырады және үйдегі жұмыстардың көпшілігін орындауға бағынды. Ол 1911 жылы осы жалғыз табыс көзінен бас тартты және әйелі Евамен қайғылы және көпшілік алдында ажырасып жатқан кезде Оңтүстік-Батыс мұражайын құруға жұмыс істеді. Сол жылы Луммис соқыр болды, ол Гватемалада Киригуаның майя қираған жерлерін зерттеген кезде жұққан "жунгли қызуынан" деп түсіндірді. Бір жылдан астам уақыт бойы көзі көрмей, жұрт алдында көзін пердемен жауып немесе қара қоңыр түсті көзілдірік киіп жүргенде, ол көретін болды. Кейбір жеке күмәнданатын Луммилер тіпті соқыр болып қалды. Олардың арасында Джон Мьюр бар еді, ол оған хат жазып, көбірек демалуға шақырды. 1915 жылы Луммис үшінші әйелі Гертрудаға Эль-Алисалда үйленді. 1918 жылы ол жоқшылықта қалды. 1923 жылы Оңтүстік-Батыс мұражайының кеңесі оны құрылтайшы атанды және оған шағын стипендия берді. 1925 жылы Луммис сонымен қатар ұлғайтып, қайта қарастыруды және қайта жариялауды шешті Біздің еліміздің кейбір таңғажайып бұрыштары Меса, Каньон және Пуэбло. Сонымен қатар ол Пуэбло индеецтері үшін азаматтық құқықтар жорығын қайтадан бастады.

Өлім

Луммис 1928 жылы 25 қарашада қайтыс болды. Оның мәйіті өртеліп, күлі Ел Алисалдың қабырғасындағы қорғанға қойылды. Қолдаушылар оның үйін сатып алды Эль Алисал, ол 2015 жылға дейін Оңтүстік Калифорнияның тарихи қоғамының бас кеңсесі ретінде пайдаланылды.

Мұра мен құрмет

Луммилердің мәдени ықпалы бүгінгі күнге дейін сақталған, оның ішінде Лос-Анджелестің Маунт-Вашингтон ауданында тұрақты із қалдырған. Ол салған үй, Луммис үйі және ол құрған мұражай, Оңтүстік-Батыс мұражайы, бір-бірінен 0,7 миль қашықтықта орналасқан және демалыс күндері шектеулі уақытқа жұртшылыққа ашық.

Ел Алисал (Луммис үйі)

Лумис 1895 жылы 3 акр жер учаскесін сатып алып, 13 жыл бойы 4000 шаршы метрлік тас үйді көрме залымен бірге салып, оны Эль Алисал деп атады. Ол әртүрлі жазушылар, суретшілер және басқа да көрнекті тұлғалардың "шуы" деп аталатын қонақ үйлерін жиі өткізген. Бұл тойлар әдетте өзінің жеке трубадуры орындаған би мен музыкамен бірге сәнді испан кешкі аспен қамтылатын. Бұл экстравагансалар әйелдердің көмегін немесе "хатшыларын" олардың жұмысына жұмылдырды.

Луммис күні мерекесі

2006 жылдан бастап жыл сайынғы Луммис күні фестивалін Луммис күні қоғамдық қоры құрды. Лумистің құрметіне маусымның бірінші жексенбісінде фестиваль өткізіледі, ол адамдарды поэзия оқулары, өнер көрмелері, музыка, би қойылымдары және отбасылық іс-шаралар үшін Эль Алисал және Мерейлі алаң мұражайына тартады. Бұл қоғам белсенділері мен өнер ұйымдарының жетекшілерінің коммерциялық емес ұйымы.

Мұрағаттық жинақтар

"Шарльз Луммистің суреттерін зерттеу". Арнайы жинақтар, Клермонт колледжінің кітапханасы, Клермонт, Калифорния.