Кіріспе
Елдің халқы негізінен арабтар мен берберлерден (амазигтер) тұрады. Бұл термин марокколық ұлтты, ортақ мәдениет пен бірегейлікті бөлісетін, сондай-ақ марокколық араб немесе Марокконың басқа тілдерінде сөйлейтін кез келген адамдарға кеңінен қолданылады. Мароккода шамамен 37 миллион тұрғындардан басқа, Марокконың үлкен диаспорасы бар. Марокколықтардың едәуір саны Францияда, Испанияда, Бельгияда, Италияда және Нидерландыда кездеседі; басқа араб мемлекеттерінде, сондай-ақ Германияда, Ұлыбританияда, АҚШ-та және Канадада аз шоғырлануы байқалады.
citizens and nationals of Morocco
Moroccans (المغاربة) are the citizens and nationals of the Kingdom of Morocco. The country's population is predominantly composed of Arabs and Berbers (Amazigh). The term also applies more broadly to any people who are of Moroccan nationality, sharing a common culture and identity, as well as those who natively speak Moroccan Arabic or other languages of Morocco. In addition to the approximately 37 million residents of Morocco, there is a large Moroccan diaspora. Considerable Moroccan populations can be found in France, Spain, Belgium, Italy, and the Netherlands; with smaller notable concentrations in other Arab states as well as Germany, the United Kingdom, the United States, and Canada.
Этностық топтар
Марокколықтардың басым көпшілігі араб және бербер тектес, Магриб аймағындағы басқа көршілес елдердегідей. Арабтар Марокко халқының 67% құрайды, ал берберлер 31% және сахаралықтар 2% құрайды. Марокколықтардың екі топқа бөлінуі мүмкін: қалада және ауылда тұратын адамдар. Ауыл тұрғындары арасында жер иелері, шаруалар мен жер жалдаушылар сияқты бірнеше таптар пайда болды. Марокколықтар негізінен Марокконың солтүстік және батыс бөліктерінде тұрады. Алайда олар Жерорта теңізіне жақын жерлердің құнарлы аймақтарында өмір сүруді жөн көреді. Марокконың араб халқы Арабия түбегіндегі көшпелі араб тайпаларының ағыны нәтижесінде 7-ғасырда Магрибті мұсылмандықтар басып алғаннан бері 11-ғасырда үлкен толқынмен пайда болды. Араб тайпаларының аймаққа ірі көшіп-қонуы 11 ғасырда болды, онда Бану Хилал мен Бану Сулейм тайпалары басқалармен бірге Фатимидтер берберлердің бүлінуін жеңіп, Мағрибке қоныстанды. Ибн Халдунның айтуынша, бүкіл тайпалар әйелдермен, балалармен, ата-бабалармен, жануарлармен және лагерьге арналған жабдықтармен жолға шықты. Берберлер халқы негізінен Марокконың таулы аймақтарында тұрады, онда кейбір адамдар бербер мәдениетін сақтайды және үш топқа бөлінеді; Риф тауларында, Анти-Атлас тауларында және Орта Атлас тауларында тұратын рифтіктер, шилалар және заяндар. Берберлер - иберо-маврикийліктердің және капсиандықтардың азшылықтарымен бірігіп, неолит революциясымен байланысты неғұрлым жақындағы кіріп-шығумен араласты. Осы халықтардан палеолиттің соңғы кезеңінде пайда болған бербер тайпалары пайда болды. Арабтардың арабияланған берберлері халықтың төрттен бір бөлігін құрайды. Олар негізінен араб көшпелілерінің ағыны нәтижесінде арабияланған берберлер болып табылады. Олар араб мәдениеті мен араб тілін өз ана тілі ретінде қабылдады, әсіресе бедуиндердің қорғанысына ие болды. Бұл араб және бербер емес тектес тұрақсыз ауыл шаруашылығы, олар оңтүстік және шығыс оазистерде тұрады және бербер немесе араб тілінде сөйлейді. Халықтың кейбір бөлігі - 15 ғасырда Реконкистадан кейін Испаниядан қашып келген босқындардың ұрпақтары. Транссахарлық құл саудасы Сахарадан оңтүстікке қарай Африканың тұрғындарын Мароккоға әкелді. 1948 жылы Израиль құрылғаннан кейін және араб-израильдік қақтығыстың басталуынан кейін көптеген еврейлер, әсіресе Оуджадағы еврейлерге қарсы тәртіпсіздіктерден кейін, Мароккодан кетуге мәжбүр болды. Көптеген еврейлер Израильге, Еуропаға және Солтүстік Америкаға қашты. 1967 жылы 250 мың еврей Мароккодан кетті. Омавилер өздерінің тілдерін, үкімет жүйесін және исламды Мароккоға әкелді және көптеген берберлер исламға көшті. Қазіргі Марокко аймағындағы алғашқы тәуелсіз мемлекет - Некор әмірлігі, Марокконың солтүстігіндегі араб әмірлігі, Омейяд халифатының клиенті ретінде билік жүргізді. Оны 710 жылы гимьяриттік ұрпағы Салих ибн Мансур құрған. 786 жылы Фахх шайқасынан кейін, өзінің ата-бабаларын Әли ибн Әби Талибке дейін іздеген Идрис ибн Абдалла Арабия түбегінен Мароккоға қашып кетті. Ол 788 жылы Араб Идрисидтер әулетін құрып, Марокконың көп бөлігін билегенге дейін Валилиге барады. Идрисидтер Фесті өздерінің астанасы етіп құрды, ал Марокко мұсылман білімінің орталығы және ірі өңірлік державаға айналды. Идрисидтер 927 жылы Фатимид халифаты мен олардың Микнаса одақтастарымен құлатылды. 932 жылы Микнаса Фатимидтермен қарым-қатынасын үзгеннен кейін, оларды 980 жылы Сиджилмасаның Магравасы биліктен алып тастады. 973 жылы Омейядтар қол астындағы Кордоба халифаты Марокконың кейбір жерлерін басып алды.
Бербер әулеттері (10531549)
11 ғасырдан бастап берберлік әулеттер пайда болды. Алморавидтер мен алмохадтар династиясы Магриб аймағын, қазіргі Испания мен Португалияның көп бөлігін және Батыс Жерорта теңізінің өңірін билеп отырды. 13 - 14 ғасырларда Меринидтер Мароккода билік құрып, Алмохадтардың табыстарын Алжир мен Ибериядағы әскери науқандармен қайталауға тырысты. Олардан кейін Ваттасидтер келді. 15 ғасырда Реконкиста орталық және оңтүстік Ибериядағы мұсылман билігін тоқтатты және көптеген мұсылмандар мен яһудилер Мароккоға қашты. Португалияның Атлантика жағалауын басқаруға тырысуы 15-ші ғасырда Марокконың ішкі аймағына көп әсер етпеді. Элизабет Ало Исикэйдің айтуынша, "1520 жылы Мароккода аштық болды, сондықтан басқа оқиғалар ұзақ уақыт бойы онымен даталанды. Марокко халқының саны 5 миллионнан 3 миллионға дейін төмендеді деп болжанады.
Араб әулеттері (1549 - қазіргі)
Араб тайпаларының аймаққа ірі көшіп-қонуы 11 ғасырда болды, онда Бану Хилал мен Бану Сулейм тайпалары басқалармен бірге Фатимидтер берберлердің бүлінуін жеңіп, Мағрибке қоныстанды. Бұл тайпалар Мароккоға дейін үлкен көлемде алға басып, аймақтағы этностық, генетикалық, мәдени және тілдік арабизацияға ықпал етті. Макильдің араб тайпалары бір ғасырдан кейін Магрибке көшіп келді, тіпті Мавританияға оңтүстікке көшіп барды. 1549 жылдан бастап бірнеше араб әулеттері пайда болды. Алдымен 1549 жылдан 1659 жылға дейін билік жүргізген Саади әулеті, содан кейін 17-ші ғасырдан бері билікте тұрған 'Алави әулеті. Екі дәуір де Шарифтіктер. Саади әулеті тұсында ел Османдықтардың шабуылына қарсы тұрып, 1578 жылы Ксар-эль-Кебир шайқасында португалдықтардың басып кіруіне қарсы тұрды. Ахмад әл-Мансур билігі Султандыққа жаңа байлық пен бедел әкелді, ал Батыс Африкаға үлкен экспедиция 1591 жылы Сонгхай империясын қатты жеңілдетті. Алайда Сахараның арғы жағындағы аумақтарды басқару тым қиын болды. Әл-Мансур қайтыс болғаннан кейін ел оның ұлдарына бөлінді. Марокко 1777 жылы Америка Құрама Штаттарын тәуелсіз мемлекет ретінде мойындаған алғашқы ел болды. Америка революциясының басында Атлант мұхитындағы американдық сауда кемелері Барбарийлік қарақшылардың шабуылына ұшырады. 1777 жылы 20 желтоқсанда Марокконың сұлтаны Мұхаммед III американдық сауда кемелері сұлтанат қорғауында болатынын және осылайша қауіпсіз өту мүмкіндігіне ие болатынын мәлімдеді. 1786 жылы қол қойылған Марокко-американдық достық туралы келісім АҚШ-тың ең көне достық туралы келісім ретінде қалады.
Генетикалық құрамы
Халықтың тілі n E G I J1 L N R1 T АнықтамаМароккоAA (семит) 5173204Onofri et al. 2008 Арабтар (Марокко) АА (семит) 8752.826.4Fadhlaoui Zid және басқалар. 2013Арабтар (Марокко) АА (семит) 2814.33.660.717.8Underhill және басқалар. 2000Арабтар (Марокко) АА (семит) 49 72,7 0,0 20,4 0 Семино және т.б. 2004 Берберлер (Солтүстік Марокко) АА (Бербер) 638711.1Bosch et al. 2001 Берберлер (Ортаңғы атлас) АА (Бербер) 69 87.1 5.8 Cruciani et al. 2004 Берберлер (Оңтүстік Марокко) АА (Бербер) 62 98,5 0 10.0 0 0 0 Bosch et al. 2001 Берберлер (Орталық Марокко) АА (Бербер) 40 93,8 0 11.1 0 0 0 Bosch et al. 2001Сахаралық (Марокко) АА (семит) 8959.520.2Fregel et al. 2009Жұрт (Марокко) АА (семит) 1921,126.331,510,5Francalacci және басқалар. 2008 жыл
Мәдениет
Марокконың мәдениеті араб, бербер, яһуди және Батыс Еуропа мәдениеттерінің араласқан түрі. Марокко тарихында елдің көптеген мәдени ықпалдары болды (Еуропа, Таяу Шығыс және Сахарадан оңтүстікке қарай Африка). Марокконың мәдениеті көршілес елдердің, әсіресе Алжир мен Тунистің және белгілі бір дәрежеде Испанияның мәдениетімен ұқсас. Әр өңірдің өзіндік ерекшелігі бар, олар ұлттық мәдениетке өз үлестерін қосуда. Марокко өзінің әртүрлілігін қорғауды және мәдени мұрасын сақтауды басты басымдықтарының бірі етіп белгіледі. Ерлер мен әйелдердің дәстүрлі киімі джеллаба (جلابة) деп аталады. Еркектер арнайы жағдайларда қызыл шапқышты киеді, оны көбірек фез деп атайды. Әйелдер әшекейленген қафтандар киеді. Барлық ерлер мен әйелдердің көпшілігі балаға (بلغة) киеді. Бұл - тұяғы жоқ жұмсақ былғары өткектер, көбінесе сары түске боялған. Әйелдер де жиі күміс немесе алтын шапанмен қапталған биік үккелі сандал киеді. Марокко стилі - бұл сәндік сәндегі жаңа үрдіс, оның тамыры мавр архитектурасынан басталады. Бұл Маракештегі риадты жаңарту модасымен танымал болды. Дар - бұл Мароккодағы үй құрылыстарының ең кең таралған түрлерінің бірі; бұл мединада немесе қаланың қабырғалы қалалық аймағында орналасқан үй. Қараңғы сыртқы бөлмелер әдетте әшекейлер мен терезелерден, кейде екінші реттік бөлмелердегі кішкентай ашылулардан, мысалы баспалдақтар мен қызмет көрсету аймақтарынан басқа. Бұл пирсингтер жарық пен желдетуді қамтамасыз етеді. Марокколық тағам негізінен араб, бербер және андалусиялық әсерлердің қоспасынан тұрады. Ол басқаларымен қатар кускус және пастилья сияқты тағамдармен танымал. Марокколық тағамдарда да дәмдеуіштер, мысалы, корица қолданылады. Халва сияқты тәттілер де, басқа да кондитерлік өнімдер де кең тараған. Көршілес аймақтардан келген тағамдар да елдің аспаздық дәстүріне әсер етті. Сонымен қатар, Марокконың қолөнерінде зергерлік бұйымдар жасау, қыш құмыра жасау, былғарыдан және ағаштан жұмыс істеу дәстүрі бай. Марокко музыкасы елдің әр түрлі аймақтарына байланысты әр түрлі. Марокко музыкасының әр түрлі стилі бар, күрделі күрделі оркестрлік музыкадан бастап жай музыкаға дейін тек дауыс пен домбыраны қамтиды. Халық музыкасының үш түрі бар: ауыл және салт-дәстүрлік музыка, кәсіби музыканттар орындайтын музыка. Шааби (الشعبي) - марокколық халық музыкасының көптеген түрлерінен шыққан көптеген түрлерден тұратын музыка. Шааби бастапқыда базарларда орындалған, бірақ қазір кез-келген мереке немесе кездесуде кездеседі. Гнава - музыканың мистикалық түрі. Оны Гнавалар Мароккоға біртіндеп әкеліп, кейіннен Марокко дәстүрінің бөлігіне айналды. Мароккода суфилік бауырластар (тарикалар) кең таралған, ал музыка олардың рухани дәстүрінің ажырамас бөлігі болып табылады. Бұл музыка - мистикалық экстазды қозғайтын транс күйіне жетудің әрекеті.
Тілдер
Марокконың ресми тілдері - қазіргі стандартты араб және бербер тілдері. Халықтың басым бөлігі марокколық араб тілінде сөйлейді, бұл халық санының 92,2% -ы, 37,3 миллион адам. 8,8 миллион марокколықтар араб тілінде сөйлейді, олар Марокко халқының 26% құрайды, бірінші тіл ретінде немесе араб тілімен екі тілде. Бербер тілінде үш түрлі диалект бар: Тариф, көбінесе Риф тауларында 1,27 миллион адам сөйлейді, Шилха, көбінесе Анти-Атлас тауларында 3 - 4,5 миллион адам сөйлейді және Орта Атлас тамазы, көбінесе Орта Атласта 2,3 миллион адам сөйлейді. Марокко жақында 2011 жылғы шілдедегі реформалардың бір бөлігі ретінде Хасанияны қорғауға конституцияға кірді. Француз тілі жалпыға бірдей оқытылады және әлі күнге дейін Марокконың сауда және экономиканың негізгі тілі болып табылады; ол сондай-ақ білім беру, ғылым, үкімет және білім беру салаларында қолданылады. Испан тілі елдің солтүстік және оңтүстік бөліктерінде француз тілінен кейін екінші шет тілі ретінде қолданылады. Сонымен қатар, ағылшын тілі білімділер арасында, әсіресе ғылым саласында кеңінен таралуда.