Кіріспе

Сол Штайнның романы Сиқыршы - Сол Штайнның романы. Ол миллионнан астам данада сатылды.

Сюжетке кіріспе

"Солдақ" 1971 жылы жарық көрді және сол кездегі кең ауқымды мәселелерді зерттеу үшін орта мектептегі зорлық-зомбылық оқиғасын қолданады. Бұл Америка тапсыз қоғам деген пікірге қарсы шығады және расизмнің әлі де кең таралған екенін көрсетеді. Бұл сот жүйесіне жасалған қатал сын.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Оссининг қаласында, Нью-Йоркте өтеді. Эд Яфет он алты жаста, ол ақылды, сөйлеу қабілеті бар бала. Оның әкесі Теренс оның мектебінде сабақ береді. Эдтің хоббиі - сиқырлы амалдарды орындау, сондықтан ол "сиқыршы" атағы. Бір күні кешке, Эд мектеп алдындағы балабақша кешінде өнер көрсетеді және мектеп хулиганы Уректі ашуландырады. Урек және оның тобы сол түні Эдті күтеді, өйткені ол әкесі мен қызына үйге барады. Урек Эдке шабуыл жасап, өлтіре жаздады. Уректі ауыр қылмыс жасады деп айыптап, тұтқындайды. Бастапқыда бұл қарапайым жағдай сияқты көрінеді. Бірақ Уректің әкесі Томасси есімді заңгерге ие, ол өмір бойы осы аймақтағы қылмыскерлерді қорғауды және оларды кінәдан арылтуды өз ісі деп біледі. Томасси өзінің болашаққа үміт беретін заңгерлік мансабын бастаған кезде, ол WASP тегі бар фирмаға әдейі қосылды. Олар оны қабылдады, ол олардың ең үздік адвокаты болды. Алайда, аға серіктесі оған армян ретінде ешқашан жоғарылатылмағанын айтты, кем дегенде, ол тірі кезінде. Томасси, күйзеліп, кетіп, қоғамның ең жағымсыз тұлғаларын қорғаудың дау туғызатын жолын таңдады. Ол жыл сайын бұрынғы аға серіктесіне "Сен әлі тірісің бе?" деп, туған күнін атап хат жібереді. Оқиғаның өршуі барысында оқырман оқиғаның заң бойынша қалай түсіндірілетінін түсініп қалады. Эдтің артықшылығы бар сияқты, ол талантты, жақсы отбасы мен қызбен, қорқынышты шабуылға ұшырап, қасқырдың қолынан қаза тапқан. Бірақ Томасси шабуылды азайтуға тырысады: ол куәгерлерді сенімсіз етеді, басқаларды қорқытады және Уректі тек өзін-өзі қорғау үшін әрекет етіп жатыр деп суреттейді. Енді оқырман атаудың "сыйқымы" кім екенін білмейді. Сондай-ақ, бұл іске қызығушылық танытқан неміс-еврей психиатры Кох да қатысады. Оның қатысы оқырманға Уректі тереңірек көруге мүмкіндік береді, өйткені бұрын ол ақылсыз, қатыгез және сөзсіз жәндік ретінде суреттелген. Оның істегенін еш нәрсе де ақтап бере алмайды, бірақ Кох оның не үшін солай істегенін түсіндіреді. Кітап зорлық-зомбылықпен аяқталады. Урек шабуылдан босап, тағы да Эдке шабуыл жасайды, бұл жолы Теренстің машинасына жасырынып, оған қарай секіреді. Жаңа ғана каратэден үйренген Эд енді өзін қатыгез Урекке қарсы қорғай алады, бірақ оның нәтижесі аяныс болады. Теренс Яфет кімге хабарласатынын жақсы біледі. Кітап үшінші тұлғада жазылған, бірақ оқиғаның әр кезеңінде басты кейіпкерлер "өлеңдерді" келтіреді. Олар сөзбе-сөз жазылған, бірақ оқырман олардың кімге арналғанын білмейді.

Негізгі тақырыптар

Бұл мектеп оқушылары туралы әңгіме болса да, ол Американы 60-шы жылдардың соңы мен 70-ші жылдардың басында бейнелейді. Расизм кең тараған көрінеді, мысалы, Томассиге заң фирмасының қарауы, бірақ Томассидің өзі кейіпкердің "бір жерде аздап қара" бар-жоғын бағалауда кінәлі. Уректі сыртқы түрімен славяндық деп сипатталады. Сот барысында Томасси оны "Стенли" деп атайды, ал айыптаушы оны "Станислав" деп атайды, бұл оның славяндық (осылайша, жағымсыз) тегіне баса назар аудару үшін. Теренс Яфет Америка өзін өзі соғыста деп санайды. Кітапта балалар мен ата-аналардың өз құрдастарына деген көзқарастары да баяндалады. Томасси боулинг залында бір көгершін ұстап отыр, өйткені ол жерде гольф клубынан гөрі көбірек қиындықтар болатынын біледі. Ашулы жұмысшы аталары, өздерін жоғары санаған аталардың гараждарын қиратуды жоспарлайды. Американың шағын қалалары зорлық-зомбылықтан қайнап тұр. Бірақ, ең қызықты кейіпкер Томасси болуы мүмкін, ол үмітсіз істі жеңу қажеттілігімен жүреді, қылмыскерлердің ақ орта таптың өмірін бұза беруіне жол береді. Еділ Жапет ата-анасына: "Томассы мен Уректің қайсысы нашар?" деп сұрайды.

Сыни қабылдау

"Нью-Йорк таймс" газетінде бұл роман "соңғылардан жоғары көркем әдебиет, тамаша оқу" деп аталды.