Кіріспе

Қиыр Шығыс әуе күштері (ҚШӘК) – Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның басында Филиппиндегі АҚШ армиясының әскери авиациялық ұйымы. 16 қараша 1941 жылы құрылған ҚШӘК, АҚШ Армиясының Бесінші әуе күштерінің және АҚШ Әуе күштерінің алдағысы болды. Бастапқыда Қиыр Шығыс әуе күштеріне Филиппин армиясының әуе корпусының ұшақтары мен қызметкерлері де кірді. Жапон әскери-теңіз күштері мен армиясының ұшақтарымен салыстырғанда үш еседен астам күшке ие болғандықтан, ҚШӘК бастапқы жауынгерлік құрамынан қалған 16 Curtiss P-40 және 4 Seversky P-35 истребителімен әуе күштері ретінде таратылып, 24-25 желтоқсанда бөлімдерімен Батаанға көшірілді. ҚШӘК-тің 24-ші истребитель дивизиясының бастапқы 165 ұшқышының 49-ы науқан кезінде эвакуацияланды, бірақ ұшпайтын қызметкерлердің арасында 27 офицердің тек біреуі және 16 жараланған сарбаз Филиппинден қашып үлкерді. Жердегі және ұшақ құрамын қамтитын барлық қызметкерлер Батаанда болған кезде жаяу әскер ретінде жұмыс істеді, олардың көпшілігі 1942 жылдың 9 сәуірінде қарсыластарына берілді. 1942 жылдың қаңтарында АҚШ-тан жеткізілген аман қалған қызметкерлер мен азау сандағы ұшақтар Австралияда қайта ұйымдастырылып, 1942 жылдың 5 ақпанында "5-ші әуе күштері" деп қайта аталды. Ұшақтарының көп бөлігі Явада орналасқандықтан, ҚШӘК жапондықтардың оңтүстікке қарай жылжуын тоқтатуға тырысқанда тағы да дерлік жойылды.

Филиппиндік Департамент Әуе күштері

Филиппиннің Әуе күштері департаменті 1941 жылдың 6 мамырында құрылды, себебі Соғыс департаменті асығыс түрде бағытын өзгертіп, Филиппиндегі әуе қорғанысын күшейтуге тырысты. Филиппин департаментінің басшысы, генерал-майор Джордж Грунерт сұраған бас офицер 4 мамырда бригадалық генерал Генри Б. Клэгетт түрінде келді, ол жақында Нью-Йорктегі Митчелл Филдте үш апталық әуе қорғанысы курсын аяқтаған еді, бұл курс оны Сигнал корпусының радарларын, радиобайланысын және ұрыс күштерін біріктіру ұғымдарымен таныстыруға арналған. Армия штабының бастығы Джордж Маршалл Клэгеттке мамыр айының ортасында Қытайға барып, жапон тактикасын бір ай бойы бақылап, бағалау міндетін тапсырды. PDAF-тың жалғыз ірі бөлімшесі, 4-ші топ, Кларк және Николс екі шөп алаңында орналасқан бес эскадрильядан тұрды. Үшінші әуежай, Нильсон Майдан, жабдықталмаған және негізінен жақын орналасқан Форт МакКинлидің әкімшілік жолағы ретінде пайдаланылды. Батыс жағалаудағы Ибадағы оқшауланған қосалқы алаң артиллериялық жаттығулар үшін қолданылды. PDAF-тың материалдық базасы Николс Филдтегі Филиппин әуе қоймасында орналасқан, оны әуеден оңай нысанаға алуға болады және ол өте жанғыш. Бар болғаны 4 3 дюймдік М1903 зениттік пулеметтерінен тұратын бір батарея және Субик шығанағына кіреберістегі Форт-Винттегі іздеу взводы болды, ол қыркүйек айында ғана шамалы күшейтілді. 1941 жылдың мамыр айындағы ұшақ жағдайы бір жыл бұрынғыдан аздап жақсы болды: 22 P-26 истребитель, 12 "толыққанды ескірген, көне, қарбыз сияқты осал" B-10 бомбалаушылары, Швецияға сатудан қайтарылған 56 P-35A, наурыз айында Гавайи департаментінен келіп, әлі жәшікте жатқан 18 Дуглас B-18 Боло, бірнеше Дуглас C-39 көліктік ұшақтары және аз ғана түрлі бақылау ұшақтары. Оның жалғыз заманауи ұшақтары 20-шы истребитель эскадрильясына бөлінген 31 Curtiss P-40B истребительдері болды. Мамыр айының ортасында жеткізілгенімен, олар антифриз қозғалтқыш салқындатқышының болмауынан жұмыс істемеді. Манила қаласындағы бір шағын жеке компаниядан басқа, Филиппинде оттегі өндіретін зауыттар болмады, бұл барлық ұшақтардың, әсіресе истребительдердің ұшу биіктігін шектеді. Клэгетт дереу қолданыстағы ұйымды әкімшілік тұрғысынан "қайта құруға" кірісті. Ол Филиппин департаментінің әуе офицері полковник Харрисон Х. С. Ричардсты ықпалсыз қалдырды, полковник Лоуренс С. Черчилльді 4-ші топтың басшылығынан босатып (бірақ оны Николс Филд базасының командирі лауазымында қалдырды), жаңа басқару арналарын құрды және білікті штаб офицерлерінің жетіспеушілігіне байланысты, штабтарын толықтыру үшін эскадрильялардан тәжірибелі (бірақ әкімшілік жағынан дайын емес) офицерлерді тартты. Бұл соңғы қадам 17-ші және 20-шы эскадрильялардың тәжірибелі ұшқыштары 4-ші топтың күшін арттыру үшін ауыстырылған кезде туындаған мәселені одан әрі ушықтырды. Басқарудағы біртұтастық пен сенімсіздік соғыс кезінде де жалғасты. Ричардс пен Черчилль екеуі де "қарсылық тактикасын" қолданды, бұл нашар басқару жағдайын одан әрі ушықтырды. Шілде айында P-40 истребительдері ақыры қолданысқа енгізілді, бірақ Николс Филд шығыс-батыс ұшу жолағын бетонмен алмастыру және су өткізбеу кемшіліктерін түзету үшін солтүстік-оңтүстік ұшу жолағын қайта жаңарту үшін жабылды, бұл шаралар мамырдан қазан айына дейінгі жаңбырлы маусымда әуежайды дерлік пайдасыз ететін дренаждық кемшіліктерді түзетуге бағытталған. 2 шілде күні таңертең (иронияға орай, тайфуннан бес күн кешіктірілді), барлық үш истребитель эскадрильясы FEAF-тың 39 P-35 және 20 P-26 ұшақтарын Кларк пен Ибаға көшірді, онда 17-ші истребитель эскадрильясы артиллериялық жаттығуларға көшті. Ауыр бомбалаушыларға қолдау көрсетуге арналған екі жаңа әуежайдың құрылысы, Лингаен жазығындағы Розалес және Кларк әуежайының жанындағы Дель Карменде баяу жүргізілді. 1941 жылдың 26 шілдесінде генерал Дуглас Макартур зейнеткерлікке шыққаннан кейін қайтадан әрекетке шақырылды және Соғыс департаменті Филиппиннің жапондық шабуылына қарсы қорғанысын қайта ұйымдастыру үшін Қиыр Шығыстағы АҚШ армиясының күштерін (USAFFE) құрды. PDAF 1941 жылдың 4 тамызында USAFFE Әуе күштері деп аталды және 1941 жылдың 15 тамызында жаңадан құрылған Филиппин армиясының әуе корпусын қатарына қосты. Оның штаб-пәтері Нильсон Майданға көшірілді, және бұл көшу әуе күштерін кеңейтудің шұғыл қажеттігін арттыру үшін жасалды, бірақ ешқашан өтелмейтін құнды уақыт жоғалды.

Соғысқа дейінгі жаңартулар мен кеңейтулер

1941 жылдың шілдесінде Армия Әуе Күштерінің бастығы генерал-майор Генри Х. Арнольд, Қиыр Шығыс Әуе Күштерін болашақта күшейту үшін 340 ауыр бомбалаушы (әлі жасалмаған) және 260 заманауи истребитель ұшағын бөлді. Жылдың екінші жартысында Николстегі жұмыс баяу жүрді, бірақ 17-шы эскадрилья жоспарланған ауыр бомбалаушылардың келуін қамтамасыз ету үшін қайта оралуға мәжбүр болды, соның салдарынан апаттар саны, бұрыннан жоғары болған, одан да артты. 1 қазанға дейін 50 P 40E ұшағы аралдарға жеткізілді, ал 24-ші истребитель эскадрильясы үш истребитель эскадрильясын басқару үшін құрылды. 1941 жылдың 10 ақпаны мен 20 қарашасы аралығында Қиыр Шығыс Әуе Күштері 197 қосымша ұшқышты алды, олардың 141-і истребитель ұшқыштары болды. 28 ұшқыштың басқалары ғана ұшқыштар мектебінен жаңа келген және қосымша жеке оқытуды қажет етті, бұл қажетті бөлімдік тактикалық оқытуды қысқартты. Манила қаласындағы оттегі өндіретін зауытпен, Кавиттегі АҚШ Әскери-теңіз кеме жасаушылығына оттегін жеткізіп тұрған зауытпен келісім жасалды, артық оттегіні истребитель бөлімдеріне сату үшін, бірақ өндіріс соншалықты аз болды, тек Николстегі эскадрилья (17 қазан күні қайта ашылды) және шектеулі көлемде ғана қамтамасыз етілді. 19-шы бомбалаушылық тобына қосылды, ал барлығы 35 B 17 Flying Fortress Қиыр Шығыс Әуе Күштерінің ауыр бомбалау күшін құрады. Арнольд 1941 жылдың 1 желтоқсанында: «Біз барлық B 17 ұшақтарын мүмкіндігінше тезірек Филиппинге жеткізуіміз керек» деп жазды. Соғыс департаменті 1942 жылдың наурызына дейін Филиппинде 165 ауыр бомбалаушы және 240 истребитель ұшағы орналасады деп жоспарлады. Юта штатындағы 7-ші бомбалаушылық тобының B 17 ұшақтары Калифорнияда орналасты, ал оның 88-ші барлау эскадрильясы жапондықтар Перл-Харборға шабуыл жасаған кезде әуеде болды. 35-ші истребитель тобының екі эскадрильясының (21-ші және 34-ші, олардың ұшқыштар тізімі жартылай толық) және 27-ші жеңіл бомбалаушылық тобының үш адамы Луисвилл крейсерімен сүйемелдеген екі көліктік конвоймен қозғалды, бірақ ұшақтарынсыз, және 1941 жылдың 20 қарашасында Манилаға түсті. Истребитель эскадрильялары 24-ші истребитель тобына қосылды және оқу мақсатында басқа эскадрильялардан P 35 ұшақтарын алды. 24 P 40E ұшағы 25 қарашада жүк тасушы кемемен Манилаға келді, бұл 35-ші истребитель тобына арналған 50 ұшақтың біріншісі болды және құрастыру үшін Николс әуе алаңындағы Филиппин Әуе қоймасына жеткізілді. 1941 жылдың мамырында бес эскадрильядан (бір бомбалаушылық, бір барлау және үш истребитель) және 110 операциялық ұшақтан тұратын Филиппин департаменті қазір он үш эскадрилья мен 195 жауынгерлік ұшаққа ие болды. Алайда, он эскадрильяның ғана ұшақтары болды (төрт бомбалаушылық, бес истребитель және бір барлау), және оның жаңа жабдықтарының көпшілігі Армия Әуе Күштерімен бірінші сапты деп есептелсе де, олардың ешқайсысы әуе соғысына қатысқан әуе күштерінің стандарттары бойынша бірінші деңгейде болған жоқ. Сонымен қатар, оның истребитель ұшқыштарының басым көпшілігі мағыналы ұшу тәжірибесінен мүше болды.

Ұйымдастырылған

МакАртур Жапонияның 1942 жылдың сәуірінен бұрын Филиппинге шабуыл жасамайтынына сенді. Клэгет (бір науқан тарихшысы оны "толық соғысқа шынайы дайындық үшін қажетті ақыл-ой және денелік икемділігінен" айырылған деп сипаттады) 1941 жылдың ортасында екі рет ауруханаға түсті және тіпті осы сценарийдің де талаптарын орындай алмады. Қыркүйек айының басында Арнольд Маршаллмен кездесіп, Филиппин күшін арттыруға қажетті жеделдетуді қамтамасыз ететін Клэгеттің орнын басатын адамды анықтады. Генерал-майор Льюис Х. Бреретон 1941 жылдың 4 қарашасында Филиппинге FEAF құрамасының командирі ретінде келді. 1941 жылдың 16 қарашасында FEAF құрамындағы бомбалаушылар, истребительдер және техникалық қызмет бөлімдері құрылды; Клэгет уақытша 5-ші ұстаушылар командасының басшылығына тағайындалды, ал Черчилль Қиыр Шығыс әуе қызметінің командирі болды. 28 қарашада (Филиппин уақыты бойынша) Маршаллдан соғыс ескертуі келгеннен кейін, FEAF Лусонның солтүстігіндегі теңіз жолдарында барлау үшін күн сайын екі B-17 ұшағын жіберді, бірақ Формозадағы жапон территориясының үстінен ұшуға тыйым салынды. Бөлімдер қорғаныс және таралу шараларын аяқтауға жұмыстанды, ал ұстаушылар қаруланды және дайындық күйге келтірілді. Барлығы "Пенсакола" кемесімен сүйемелдеді. 35-ші топтың қалған бөлігі (ұшқыштар, екі истребитель эскадрильясы және штаб) 6 желтоқсанда USAT "Президент Гарфилд" кемесімен Гонолулуға басқа конвойге қосылу үшін аттанды.

Ескерту жүйелері

Филиппин бөлімінің "Ескерту қызметіне" лейтенант-полковник Александр Х. Кэмпбелл басшылық етті, ол 1939 жылдың қазан айында Филиппинге 60-шы жағалау артиллериясының (АА) батальонына басшылық ету үшін ауысқан болатын. Бөлім штаб-пәтерінің Ақпараттық бөлімінің (G 2) кеңсесі ретінде жұмыс істейтін Ескерту қызметі Нильсон Майдан алаңында уақытша "Ақпараттық және Операциялық Орталықты" басқарды. Бұл орталыққа электр жарығымен жарықтандырылған карта кірді, ол хабарламалардың басталуын көрсететін, жыпылықтайтын шамдармен белгіленген бақылаулардың орнын көрсететін. Жұмыс істейтін анықтау жабдықтары мен оқытылған персоналдың болмауына байланысты, Ескерту қызметі 509 бақылау бекетінен тұратын қарапайым жүйені сақтап, 860 азаматтық бақылаушылармен жұмыс істеді. Бұл бақылаушылар ұшақтарды анықтау бойынша оқытылмаған және бес радио, екі телеграф және он телефон желісі арқылы ұшақтардың қозғалысы туралы хабарлайтын. Желілерді АҚШ әскери қызметтерінің барлық үш түлінің, Филиппин армиясы мен констебюлярлық, Филиппин пошта жүйесі және провинциялардағы азаматтық компаниялардың өкілдері пайдаланды. Бақылаушылар қолданған көптеген диалекттерді аудару үшін аудармашылар қажет болды. Хабарларды өңдеу кезінде байқау мен хабарлама уақыты арасында елеулі кешігулер болды. 1941 жылдың 4 мамырында Ескерту қызметі жаңа PDAF-қа "Әуе ескерту қызметі" ретінде ауыстырылды. 1 тамызда 194 адамнан тұратын Сигнал корпусының әуеден ескерту компаниясы Лусонға орналастырылатын екі SCR 271C тұрақты орналасқан әуеді қадағалау радиолокаторларын пайдалану үшін келді, олардың әрқайсысының қашықтығы 150 миль (241 км) болатын. Кэмпбелл дереу Клагеттке 24 сағаттық жұмыс істеу және заманауи ұшақтарды анықтау жабдықтарын, атап айтқанда екі мобильді SCR 270B және тоғыз SCR 271 бірліктерін ұсынатын зерттеу дайындады. Ол сегіз бірлікті Лусонға, ал үшіншісін Минданаоға бөлуді және күшті 915 адамдық батальонға дейін кеңейтуді ұсынды. Сондай-ақ ол болашақта Лубанг, Самар, Палаван, Жоло, Базилан, Таблас, Панай және Негрос аралдарында радар орнатуды ұсынды. Оның нақты ұсынысы Әуе қорғанысы кеңесінің Әскери департаментке келіп түскен 270/7 SCR 271 ұсынысына сәйкес келді және 8 қыркүйекте МакАртур қаржыландыру туралы ұсыныспен мақұлдады. Келесі күні МакАртурға SCR 270 және екі SCR 271 әуедегі ескерту компаниясы үшін Филиппинге кемемен жеткізіліп жатқаны туралы хабарланды, ал қазан айында тағы үш SCR 270 ұшағы келеді. 557-ші әуе ескерту батальоны кеңейтілген ерте ескерту қорғанысын қамтамасыз ету үшін тағайындалды және 6 желтоқсанда Сан-Францискодағы кемеге кіру портында болды. 3 желтоқсанда мобильді бөлімшелері бар үш армия жасағы мен теңіз жасағы жасағы 10 желтоқсанға дейін әрекет ету үшін тапсырмамен далаға жіберілді. Әскер жасақтарының бірі жаулық басталған кезде Лусонның солтүстік-батысындағы Илокос-Норте штатының Бургос қаласына жеткен еді; тағы бірі Тагайтайда, Кавитте, зақымдалған жиынтықпен; ал үшіншісі жаңадан құрылған Паракале қаласында, Камаринс-Норте штатында, оңтүстік-шығыс Лусон, онда калибрлеу сынақтары аяқталды. Екі SCR 271 ұшағы қоймада сақталды. USAFFE сондай-ақ 11 жиынтық SCR 268 әуе шабуылына қарсы радарларын алды, бұл іздеуші бақылау радары, сонымен қатар АА қаруларын қарулау үшін де қолданылуы мүмкін. FEAF операцияларды жалғастыру үшін Батаанға кері шегінуге мәжбүр болғаннан кейін, оның бастапқы өрістері Жапон армиясының Лусондағы ұшақтарынан жиі шабуылға ұшырайды. 200-ші жағалау артиллериясының SCR 268 ұшағы Кэбкабен әуеайлағының үстіндегі төбеде іске қосылды. Батан алаңынан бір шақырым қашықтықтағы орманға жасырылған жалғыз тірі қалған SCR 270B бірлігімен бірге қолданылған ол ерте ескерту жүйесі ретінде қызмет етті және Маривельстегі 5-ші тұтқынға алу командалығының штаб-пәтеріне байланысты болды. Батан далалық ұшу жасағының ұшу-қонулары мен қонулары P 40 ұшақтарын ұшу-қону жолақтарынан жасырын төсемдерге дейін сүйретуді талап етті және олар қару-жарақпен шабуылға ұшырайтын. Бұл жүйе даладағы операцияларды үйлестіруді жеңілдетті, және кемелсіз болғанымен, ұшып көтерілу немесе қону кезінде ешқандай ұшақ жоғалмады.

Күтпеген жерден шабуыл жасау

Жапондық әуе операциялары Лусондағы FEAF әуеайлақтарына қарсы 8 желтоқсанда таңғы сағат 1:30-да Формозадағы базаларынан ұшып кетуі жоспарланған, ал шабуылдар таң атқаннан кейін 21 минуттан (және Гавайидегі шабуыл операциялары басталғаннан кейін шамамен төрт сағаттан соң) таңғы сағат 6:30-да басталуы тиіс болды. Алайда, Формоза мен Лусон арасындағы ауа райының жағдайын тексеруге жіберілген барлау рейстері ұшыру уақыты жақындағанда қайтып келмеді және хабарлама бермеді, ал Формозаның оңтүстігіндегі қалың тұман кестеге 90 минутқа ықпал етті. Жапондық бөлімшелердің командирлері американдық радио байланысын бақылау кезінде, қараңғылыққа қарамастан, ауа райының рейстері анықталғанын және Ибадағы P-40 ұшақтары оларды тосқауылға алуға тырысқанын көрді. Барлық тосқауыл әрекеттері сәтсіз аяқталса да, жаңа тосқауыл қаупіне қарсы тұру үшін Иба полигоны Николс орнына нысана ретінде ауыстырылды (онда екі эскадрилья B-17 таратылған деп болжалды). Радио арқылы бақылау барысында жапондықтарға АҚШ Азия флотының Перл-Харборға шабуыл туралы ескертілгені және олар таңғы сағат 7:00-ден кейін өз базаларына B-17 шабуылдарын күтіп отырғаны белгілі болды. FEAF әуе қорғанысының әлсіздіктері жапондықтардың да әлсіздіктерін көрсетті, олар тек шабуылға дайын болды, бірақ таңғы сағат 7:50-де соңғы түзетілген жоспар шығарылғанға дейін шабуыл басталған жоқ, ол жапондық құрлықтағы ұшақтардың негізгі шабуыл күшін 9:15-те ұшыруға және 12:30-да шабуыл жасауға бұйырды. Бреретон Гавайидегі оқиғалар туралы хабар Манилаға жеткеннен кейін көп ұзамай Формозаға шабуыл жасауға рұқсат алуға тырысты, бірақ Сазерленд МакАртурмен сөйлесуге екі рет кедергі жасады. Рұқсат берілмеді, бұл «алғашқы ашық әрекет» жасамау туралы тұрақты бұйрықтарды қате түсіндіру болды. Кларк, Иба және Николс қалаларындағы P-40 эскадрильялары таңғы сағат 6-да ұшып көтерілу позициясына көшті, өйткені соғыс туралы жаңалықтар бірліктер арасында тарады. Ұшақтардың үлкен күші оңтүстікке қарай Лусонға ұшып бара жатқаны байқалды, бұл Кларктағы 19 B-17-дің 15-інің таңғы сағат 8:30-да ұшып кетуіне, оларға басқару мұнарасының байланыс қашықтығында қарауылдауды бұйырды, ал 24-ші іздену тобы өзінің үш P-40 эскадрильясын және P-35 эскадрильясын орталық Лусонды бақылау үшін ұшырды. Таңғы сағат 8:50-де және 10:00-де USAFFE штаб-пәтерінен B-17 шабуылына рұқсат алуға жасалған телефондық әрекеттер Сазерленд тарапынан да қабылданбады. Алайда, 10:15-те МакАртур өзі Бреретонға қоңырау шалып, бомбалаушы күшін өз қалауынша пайдалануға босатты. Бреретон дереу екі бомбалаушыға барлау рейстерін жүргізуге бұйрық берді және қалғандарын кешкі бомбалау миссиясына дайындалуға шақырды. Отын тапшылығынан қаза тапқан B-17 және ұшақтар таңғы сағат 11-ге дейін қонуға үлкерді, түстен кейінгі операцияларға дайындалды. Жапондық теңіз бомбалаушылары мен ұшақтары түзетілген кестеге сәйкес ұшып, екі бөлек күшпен Лусонға жақындады, екеуі де Иба радарлық бөлімі таңғы сағат 11:30-дан сәл бұрын анықтады. Бір сағаттық ескертуге қарамастан, Ибадағы P-40 эскадрильясы ғана ұшып кетті, ал ол 24-ші PG-нің жапондық ниеттерді талдаудың өзгеруінен туындаған түсініксіз нұсқауларына жауап ретінде отын аз болды. Жапондықтар шабуыл жасағанда Иба P-40 ұшақтары қону жолында болды. Кларк пен Ибадағы ұшақтар соғыс басталғанда 12:35-те жерде ұсталды. Екі тең күшке бөлінген екі моторлы 107 бомбалаушы әуеайлақтарды бомбалады, содан кейін 90 Zero истребительдері сағат 13:25-ке дейін шабуыл жасады (Ибаны шабуылдаушылар сағат 13:05-те аяқтады, содан кейін олар Кларкқа ұшып барып, шабуылдарды қайтадан бастады). Кларктегі B-17 күшінің барлығы дерлік, АҚШ ұшақтарының үштен бірі және оның жалғыз операциялық радарлық бөлімшесі жойылды. Жапония ұрыста жеті ұшағы мен бір бомбалаушысын жоғалтты. 8 желтоқсанда нысанаға алынбаған Николс және Дель Кармен алаңдарына шабуылдар екі күннен кейін жалғасып, Тынық мұхитындағы жапондықтарға қарсы ААФ-тың шабуылдық және қорғаныс қарсылығын толыққанды жойды. Сол күні кешке тірі қалған ұшақтарды тікелей ұрыстан аулақ болып, барлау мақсатында пайдалану туралы шешім қабылданды. Жапондық десанттық күштеріне екі күндік кішігірім және сәтсіз шабуылдан кейін, аман қалған он төрт B-17 17 желтоқсанның 17-20 аралығында техникалық қызмет көрсету үшін Австралияның Батчелор полигонына көшірілді. Олар 22 желтоқсаннан бастап 25 желтоқсанға дейін жалғасқан филиппиндік жапондық кемелерге қарсы Австралиядан бомбалауды жалғастырды. 1942 жылдың 1 қаңтарында қалған он операциялық бомбалаушы Жаваға алға жылжыды. Бреретон 24 желтоқсанда FEAF штаб-пәтерін Дарвинге, Солтүстік Территорияға Голландтың Шығыс Индиясы арқылы эвакуациялады, Филиппиндегі бөлімдерге 5-ші тосқауыл командасының жаңа басшысы, полковник Гарольд Х. Джордж (1942 жылдың 25 қаңтарында бригадалық генералға дейін көтерілген) басшылық етті. Бір эскадрилья көлеміндегі күшке дейін қысқартылған оның тосқауыл ұшақтары барлау міндеттері үшін сақталып, Батаан түбегінде асығыс салынған алаңдарға эвакуациялауға мәжбүр болғанша ұрысқа түсуге тыйым салынды, онда USAFFE және FEAF 24 желтоқсанда шығарылған бұйрық бойынша шығарылды, соңғы ұшақ 1942 жылдың 2 қаңтарында келді.

Батаанды қорғау

Жауынгерлік қимылдар мен апаттар P 40 санының азаюына себеп болды, бірақ оларды толығымен жойған жоқ. "Батан далалық ұшу отряды" деп аталған ұшқыштар тобы науқанның соңғы күніне дейін миссияларды орындауды жалғастырды, негізінен 30 фунттық сынық бомбалар мен пулемет атысын қолданды. 8 қаңтарда Дель Монтеге жіберілген алты P 40-тың төртеуі екі аптадан кейін Батаанға қайтарылды, бірақ үшеуі ғана жетті, нәтижесінде отрядта әлі де жеті P 40E және екі P 40B болды. Кішкентай отряд біртіндеп азайып, бірнеше маңызды жетістіктерге қол жеткізді: 1942 жылдың 26 қаңтарында таңғы миссиялар Батанның батыс жағалауындағы USAFFE шебінің артында жапондық десантты күшейтуге тырысқан қайықтарды атқылады және десантты қолдауға тырысқан үш Mitsubishi Ki 30 (Армияның 97-ші түрі) "Энн" шомылу бомбалаушыларын атып түсірді. Сол түні отряд Нильсон алаңындағы жапондық ұшақтарға сәтті шабуыл жасады, содан кейін Манила шығанағының солтүстік жағалауындағы жүк көлігін атқылады. 1942 жылдың 1-2 ақпанында төрт P 40 ұшағынан құралған түнгі шабуыл екі рет ұшып, жапондық жағажайларға 700 сарбаз жеткізуге тырысқан 13 баржадан тұратын конвойды бомбалады және атқылады, тоғызын жойды және кемедегі әскерлердің шамамен жартысын өлтірді, бұл факті кейін жапондық құжаттармен расталды. 1942 жылдың 2 наурызында Субик шығанағындағы кемелерге және Гранде аралындағы жабдықтау қоймаларына күні бойы шабуыл жасалып, 12 шабуыл орындалды. Жапондықтардың боеприпас кемесі толығымен жойылды, бірақ жапондық деректерде тек бір эскорт кемесінің батқаны расталды. Дегенмен, кем дегенде төрт ірі кемеге айтарлықтай зиян келтірілді. Шабуылдарда қалған бес P 40-тың төртеуі қолданылды, біреуі атып түсіріліп, ұшқышы қаза тапты, ал тағы екеуі Маривельдегі апаттарда жойылды. Батан алаңында бір ғана ұшуға жарамды P 40E қалды, бірақ 5 наурызға қарай механиктер Cabcaben-де P 40E бөлшектерін пайдаланып зақымдалған P 40B-ні жөндеп, осы жиынтықты әзілде "P 40 бірдеңе" деп атады. Келесі айда екі ұшақ жеке-жеке барлау рейстерін жасады. Бригадный генерал Джордж 11 наурызда PT қайығымен эвакуацияланды, бұл отрядтың тиімділігін тоқтатты, оның ұшқыштары аштық пен аурудан қатты әлсіреп қалды. Черчилль 12 күн бұрын берілгенге дейін номиналды түрде басшылыққа ие болды, бірақ эвакуациялана алмады және соғыс тұтқынына айналды. Апаттар нәтижесінде 9 ақпанға дейін Минданаодағы үш P 40 қызметтен шығып, Батааннан қашып кеткен екі P 35 қалды. Пропеллерді ауыстыру екі күннен кейін P 40-ты қайтадан іске қосты, ал Батаандағы апаттардан алынған бөлшектерді субмаринамен Себуға жөнелту наурыздың ортасында тағы біреуін іске қосты, бірақ ол жерде өртке түсті. Үш жаңа P 40E, әлі жәшіктерінде, Брисбеннен, Австралиядан 22 ақпанда блокаданы бұзып өткен кемемен жеткізілді, бірақ 9 наурызда Бохол мен Лейте арасындағы рифте жағаға отырды. Мұқият жасырылған және түнде баржамен тасымалданған жәшіктер 26 наурызда Минданаого жетті, онда Буэнависта әуеайлағында 19-шы бомбалау тобы мен 440-шы ординарлық компанияның механиктерімен уақытша әуе қоймасы құрылды. 2 сәуірде барлық үш P 40 жиналып, ұшу сынағынан өтті, бұл Минданаодағы P 40 күшін Батандағыдан екі есе үлкен етті. Батандағы екі P 40 8 сәуірде ұшып кетті, P 40E Панайдағы Илоило қаласына, онда ол дөңгелектерін түсірді, ал P 40B Себуға ұшты. Минданаодағы екі P 35 4 сәуірде Батан аланына ұшып барып, үш қуғыншы ұшқышты жүк бөлімдерінде эвакуациялады. 20-шы қуғын-сүргін эскадрильясы Маривельс шығанағынан алған және 24 наурызда қайтадан қызметке енгізген Grumman J2F Duck әскери-теңіз флотынан бес офицерді эвакуациялады. Батан келесі күні таңертең берілді. P 40B Минданаого жетті, бірақ 14 сәуірде қатты жаңбыр кезінде Далиригке қонуға тырысқанда апатқа ұшырады. FEAF енді командалық ретінде болмаса да, Минданаодағы оның P 40 және қызметтік әскерлері науқанның соңғы шабуылдық әуе операцияларын қолдады. 11 сәуірдің таңертеңінде 3-ші бомбалау тобының он B 25 Митчелл орта бомбардирі және 40-шы барлау эскадрильясының үш B 17E-і Батчелор алаңынан ұшып, сол күні кешке Дель Монтеге келді. Майор-генерал Ральф Ройс басқарған шағын жұмыс тобы бастапқыда Жапонияның Лусонды блокадалауын бұзуды жоспарлаған болатын. Алайда, оның берілуі бұл міндетті болдырмады және оның орнына ұшақтар 12 және 13 сәуірде Себу қаласы мен Давао қалаларындағы десант күштеріне қарсы екі күндік шабуылдар жасады. Үш жаңа P 40E және жалғыз қалған P 35 3 мамырға дейін Марамаг алаңында жұмыс істеді. P 35 Филиппин армиясының әуе корпусына берілді, ал екі тірі қалған P 40E 12 мамырда жапон армиясымен тұтқындалды. Барлық себептерге байланысты 108 P 40 және 25 P 35 (25 әуе шайқасында) жойылды, USAF тарихи зерттеуі № 85, USAF жау ұшақтарын жою бойынша есептері, Екінші дүниежүзілік соғыс, 8 желтоқсан 1941 жыл мен 12 сәуір 1942 жыл аралығында 35 әуе жеңісіне ие болды. Науқанда 33 қуғыншы ұшқыш қаза тапты және 83 тұтқынға алынды, халықтың 95% тұтқынға алынды, ал олардың 61% қайта оралудан бұрын қайтыс болды.

АЕАҚ-ты қайта құру

1941 жылдың 29 желтоқсанында Бреретон және оның штабы Дарвинге келді және FEAF штаб-пәтерін қайта құрды. Оның жалғыз жауынгерлік күштері – Дель-Монтеден оңтүстікке жіберілген 19-шы бомбалау тобының 14 B-17 ұшағы еді. 1942 жылдың 1 қаңтарына қарай он бомбалаушы Жавадағы Сингосари әуежайына солтүстік-батысқа ауыстырылды, одан 19-шы топ 4 қаңтарда Давао қаласы маңындағы жапондық кемелерге қарсы келесі жауынгерлік миссиясын ұшырды, Борнеодағы Самаринда әуежайын база ретінде пайдаланды. 11 қаңтарда 7-ші бомбалау тобының алғашқы ұшағы Үндістан арқылы келді және сол күннен бастап FEAF өзінің операцияларын тек Голландия Шығыс Индиясын қорғауға арнады. FEAF Америка-Британ-Голланд-Австралиялық Командасының (ABDA) құрамына кірді. 18 қаңтарда FEAF штабы Бандунгке көшті. Филиппинге арналған Пенсакола конвойы 13 желтоқсанда Брисбенге ауыстырылды, онда 23 желтоқсанда Әуе корпусының қызметкерлерін және A-24 секіруші бомбалаушыларын түсірді, содан кейін 29 желтоқсанда далалық артиллерия күштерін Дарвинге жеткізді. Архерфилд және Амберли әуежайларында ұшақтарды құрастыру жұмыстары жүргізілген кезде ұшқыштарды іздеу және жартылай даярлау басталды. Желтоқсанның соңғы екі аптасында 27-ші бомбалау тобының 21 ұшқышы және 24-ші қуғын-сүргін тобының 17 ұшқышы құрастырылған ұшақтарды тасымалдау үшін Австралияға ұшты, бірақ ұшақтармен бірге қозғалтқыш салқындатқышы жіберілмеді және секіруші бомбалаушылардың қаруларында негізгі электрлік және монтаждау бөліктері болмады, бұл FEAF-ті нығайтуды ғана емес, жаңа ұшқыштардың ұшу дайындығын да шектеді. Президент Гарфилд, Гонолулуға бара жатқан теңізде 500 миль жерде, ал Президент Полк 7-ші бомбалау тобының екі эскадрильясының (Жогжакартада орналасқан) құрлықтағы эшелондарын алып, ауыр крейсер USS Houston ертіп, Яваға қарай жалғасты, 28 қаңтарда Сурабаяға жетті. Қаңтардың ортасына қарай жапондықтардың оңтүстікке қарай жылжуы Филиппинге ұшақтарды жеткізудің күтілген бағыттарын қиындатты және күшейту енді мүмкін емес болды. Оның орнына, ұшақтарды құрастыру аяқталған кезде пайдаланып және қолдағы қызметкерлерді тағайындап, Брисбенде Корольдік Нидерланд Индиясы Әуе күштеріне (ML KNIL) НЭИ-ді қорғауда көмектесу үшін уақытша қуғын-сүргін эскадрильялары құрылды. 14 қаңтарда 17-ші қуғын-сүргін эскадрильясы (Уақытша) құрылды, оның 17 ұшқышының 13-і бұрын 24-ші топта болған. 17 P-40 ұшағы Пенсакола конвойымен жеткізілді (бөліктердің жетіспеуіне байланысты 18-ін құрастыру аяқталмады), ол 16-25 қаңтар аралығында Брисбеннен Дарвинге дейін, содан кейін Жаваға дейін, Коэпангтегі Пенфои әуежайы арқылы және Балидегі Ден Пасар алаңы арқылы ұшты. Тек 12 "Вархок" Нгоро алаңындағы FEAF қуғын-сүргін базасына жетті, қалғандары апаттардан, ұрыстардан және ұшқыштардың ауруынан жоғалды. 20-шы қуғын-сүргін эскадрильясы (Уақытша), 35-ші топтың ұшқыштарын біріктіріп, 2 ақпанда Дарвиннен 25 P-40 ұшағымен ұшып кетті, бірақ тек 17-сі Яваға жетті, қалғандары Балиде атып түсірілді немесе әуе шабуылдарынан зақымдалды. Сол сияқты, 3-ші қуғын-сүргін эскадрильясының 25 P-40 (Уақытша) Брисбеннен кетті, бірақ жаңадан ұшқан ұшқыштар қатысқан апаттардан кейін, 8 ақпанда Дарвинге 18-і ғана жетті. Соңында тек тоғыз адам Нгороны нығайтты; оның LB-30 навигациялық ұшағы Көпеңді табуға тырысқан дауылда жоғалып кеткеннен кейін отын біткен кезде сегіз адамнан тұратын бүкіл эскадрилья жоғалды. 3-ші және 20-шы уақытша эскадрильялардың аман қалғандары 17-ші эскадрильяға біріктірілді. 33-ші қуғын-сүргін эскадрильясы (Уақытша) 19 ақпанда Яваға бара жатқанда Дарвиндегі жапондық әуе шабуылынан жоғалып кетті. Брисбеннен ұшып келген 83 P-40 ұшағының тек 37-сі Нгоро аланына келді, ал 15 ақпанға дейін 20-дан аз ғана операцияға дайын болды. 91-ші бомбардировкалық эскадрилья Брисбенде 27-ші топтың ұшқыштарымен толықтырылды және 11 ақпанда Яваға он бір A-24 ұшағын жіберді, бірақ Тиморға жапондық қауіп 27-ші топтың басқа екі эскадрильясының ілесуіне кедергі жасады. Маланг маңындағы жаңа әуежайдағы жеткіліксіз жабдықтар секіруші бомбалаушыларды күтіп-ұстауды кешіктірді және оларды 19 ақпанға дейін пайдалануға мүмкіндік бермеді. 32 жиналған P-40 ұшағы Перт қаласына жақын Майлендс әуежайында жиналды, 19-20 ақпан түнінде Фримантелге сүйретілді және USS Langley гидроұшақ тендерінің ұшу палубасына жүктелді. 23 ақпанда сағат 12-де "Лэнгли" конвойымен Бірмаға жөнелтілді, бірақ дереу Яваға бағытталды, сонымен қатар "Морской ведьма" жүк кемесі де Қытайдағы 51-ші қуғын-сүргін тобына арналған 27 құрастырылмаған P-40 ұшағын тасымалдап, жақын уақытта Яваға бағытталды. "Лэнгли" кемесіндегі барлық ұшақтар 27 ақпанда батып кеткен кезде жоғалды. 13-ші және 33-ші қуғын-сүргін эскадрильяларының (Уақытша) 33 ұшқышының 31-і шабуылда қаза тапты. "Морской ведьма" кемесі келесі күні Тжилатжап портына жетті, бірақ жапондықтарға P-40 ұшақтарын қолға түсірмеу үшін жүгін жойды.

Java-дағы операциялар

3 ақпанда жапондықтар Явадағы ABDA базаларына әуе шабуылын бастады, ал 19-шы авиатөбе (BG) қайтадан жерде ұсталды, Сингосариге жасалған шабуылда бес B-17 бомбалаушысын жоғалтты, олардың төртеуі жерде болды. 20 ақпанда Балидегі басып кіруші күштерді бомбалау миссиясынан оралғаннан кейін, 19-шы авиатөбеден жеті B-17 бомбалаушысы Оңтүстік-Шығыс Явадағы Пасириан аэродромында қарулану кезінде Zero истребительдерінің шабуылына түсіп, тағы бесеуі жойылды. FEAF-тің ауыр бомбалау топтарын 38 B-17E «Ұшу бекінісі» және оншақты LB-30 «Liberator» бомбалаушысы бірте-бірте күшейткенмен, шығындар ауыр болды және күшейтудің баяу қарқыны қадамын ұстай алмады. Қашықтыққа тарату және күрделі камуфляжға қарамастан, әуе шабуылына қарсы артиллерияның жетіспеушілігі және нашар ескерту/байланыс жүйелері салдарынан тек жерде ғана 65 FEAF ұшағы жойылды. Жавадан қызметкерлердің эвакуациясы және ресурстарды Үндістан мен Австралияға аудару 20 ақпанда басталды. 24 ақпанға дейін жапондық күштерге қарсы ұшуға жарамды тек он ауыр бомбалаушы, төрт A-24 шомылушы бомбалаушы және 13 P-40 истребитель қалды. ABDA бас қолбасшылығы келесі күні ресми түрде таратылды. Екі ауыр бомбалау тобының жердегі эшелондары 25 ақпанда теңіз арқылы эвакуациялауды бастады, ал әрқайсысы 20 жолаушыны тасымалдайтын бомбалаушылар күн сайын алты сағаттық рейстермен Брумге (Батыс Австралия), Явадан қашып бара жатқан барлық ұшақтардың аралық эвакуациялық пунктіне ұшып өтті. Маланг/Сингосари 28 ақпанда, ал Жокьякарта келесі күні бомбалаушылардың соңғы ұшуларынан кейін жабылды. 17-ші истребитель эскадрильясының қалдықтарын қоса алған 260 адам бес B-17 және үш LB-30 бомбалаушысымен эвакуацияланды. 35 жолаушы 2 наурызда таңғы сағат 12:30-да ұшып кеткен соңғы LB-30-ға сығысып кірді. 3 наурызда тоғыз жапондық истребитель Брумға шабуыл жасап, эвакуацияланған екі B-17 бомбалаушысын жойды. Жавадағы 61 ауыр бомбалаушыдан тек 23-і ғана құтылды: 17 B-17E, үш LB-30 және 19-шы авиатөбесінің бастапқы үш B-17D бомбалаушысы. Тек алтысы әуе шайқасында жойылды, бірақ кем дегенде 20-сы жапондық шабуылдардан жерде жойылды. Ауыр бомбалаушылар 60-тан астам миссияны және кем дегенде 300 бомбалаушы ұшуын орындады, бірақ бомбалаушылардың 40%-ы кері қайтты немесе нысандарын таба алмады. 1942 жылдың 23 ақпанында Бреретонның Үндістанға эвакуациясы 5 ақпанда «5-ші әуе күштері» деп қайта аталған Қиыр Шығыс әуе күштерінің өмір сүруіне нүке салды. Оның бас штабы 1942 жылдың 18 қыркүйегінде Австралияда бесінші әуе күштері болып тағайындалғанға дейін қайта құрылған жоқ. Бесінші әуе күштері Орталық Тынық мұхитындағы Он үшінші әуе күштерімен және Гавайидегі Жетінші әуе күштерімен бірге 1944 жылдың 3 тамызында жоғары эшелонға бағындырылды, жаңадан құрылған АҚШ Қиыр Шығыс әуе күштері, сондай-ақ FEAF аббревиатурасымен де белгіленді. Бұл FEAF АҚШ Армиясының Қиыр Шығыс күштеріне бағынышты болды және Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас әуе күштерінің бас штабы ретінде қызмет етті.