Кіріспе
Ми қабығындағы барлық нейрондардың биполярлы пішінді түпкүлiк жасушалары және кейбір глиа Жарықтық глиалдық жасушалар немесе радиалдық глиалдық түпкүлiк жасушалар (РГП) - ми қабығындағы барлық нейрондарды өндіруге жауапты биполярлы пішінді түпкүлiк жасушалар. РГП-лар сондай-ақ астроциттер мен олигодендроциттерді қоса алғанда, белгілі бір глиалық тұқымдарды да өндіреді. Олардың жасушалық денелері (соматалары) эмбриональды қарыншалық аймақта, яғни дамушы қарыншалық жүйемен қатар орналасқан. Даму кезінде жаңа туған нейрондар радиалдық глиаларды іргетастар ретінде пайдаланады, олар соңғы мақсатына жету үшін радиалдық глиалдық талшықтармен жүреді. Радиалдық глиалдық популяцияның әртүрлі ықтимал тағдырына қарамастан, клоникалық талдау арқылы радиалдық глианың көпшілігі шектеулі, унипотентті немесе мультипотентті тағдырларға ие екендігі дәлелденді. Радиалдық глия барлық омыртқалы жануарларда (қазіргі уақытта зерттелген) нейрогендік фаза кезінде кездеседі. "Радиалдық глия" термині бұл жасушалардың алғаш рет байқалған морфологиялық сипаттамаларына қатысты: атап айтқанда, олардың радиалдық процестері және глиалдық жасушалар отбасының тағы бір мүшесі астроциттермен ұқсастығы.
Radial glial cells, or radial glial progenitor cells (RGPs), are bipolar shaped progenitor cells that are responsible for producing all of the neurons in the cerebral cortex. RGPs also produce certain lineages of glia, including astrocytes and oligodendrocytes. Their cell bodies (somata) reside in the embryonic ventricular zone, which lies next to the developing ventricular system. During development, newborn neurons use radial glia as scaffolds, traveling along the radial glial fibers in order to reach their final destinations. Despite the various possible fates of the radial glial population, it has been demonstrated through clonal analysis that most radial glia have restricted, unipotent or multipotent, fates. Radial glia can be found during the neurogenic phase in all vertebrates (studied to date). The term "radial glia" refers to the morphological characteristics of these cells that were first observed: namely, their radial processes and their similarity to astrocytes, another member of the glial cell family.
Мюллер жәндіктері
Мюллер глиялары - дамушы, сондай-ақ ересектердегі желке қабығында кездесетін радиалдық глиальды жасушалар. Мюллер глиясының қабығында сияқты, базальды жасуша қабатынан апикальды қабатына дейін желкөз қабығының бүкіл енін қамтитын ұзақ процестер бар. Алайда, кортикальдық радиалдық глиядан айырмашылығы, Мюллер глиясы неврогенездің алғашқы кезеңдері басталғанға дейін торшада пайда болмайды. Зерттеулер Мюллер глиясы зақымдануға жауап ретінде нейрондық аталықтарды тез бөліп алу үшін ажыратылуы мүмкін екенін көрсетеді. Бергманн глиялары мида сақталып, астроциттерге тән көптеген рөлдерді атқаратындықтан, оларды "арнайы астроциттер" деп те атайды. Бергманн глиальды жасушалары гранульді жасушалардың көшіп-қонуына көмектеседі, шағын нейрондарды сыртқы түйіршікті қабатынан ішкі түйіршікті қабатына дейін олардың кең радиалдық процестері бойынша жетелейді. Мидың ерте дамуындағы рөлінен басқа, Бергманн глиялары синапты кесу үшін де қажет. Пуркинье жасушаларының өліміне байланысты орталық жүйке жүйесінің зақымдануынан кейін Бергманн глиялары жоғалған немесе зақымдалған тіндерді глиоз деп аталатын процесте ауыстыру үшін кең көлемді пролиферациялық өзгерістерге ұшырайды.
Даму
Радиалдық глиальды жасушалар эмбриональды дамудың алғашқы кезеңдерінде нейрогенез кезінде нейропластинканы құрайтын нейроэпителиалды жасушалардың трансформациясынан пайда болады. Бұл процесс эпителиймен байланысты ақуыз экспрессиясын (мысалы, тығыз түйісулер) төмендеуге реттеу және глиалдық ерекшеліктерді жоғары реттеу арқылы жүзеге асырылады, мысалы, гликоген түйіршіктері, астроциттік глютамат-аспартат тасымалдаушысы (GLAST), аралық сүт виментин және кейбір жағдайларда, соның ішінде адамда, глиалдық фибрилляциялық қышқыл ақуыз (GFAP).
Түп аталары
Қазіргі кезде радиалдық жіңішке жасушалар дамушы жүйке жүйесінің негізгі бас жасушалары ретінде танылған. Нейрогенездің соңғы кезеңдерінде радиалдық глиальды жасушалар қарыншалық аймақта асимметриялық бөлініп, жаңа радиалдық глиальды жасуша, сондай-ақ постмитоздық нейрон немесе аралық аталық (IPC) қыз жасушасын жасайды. Аралық түпкүлгі жасушалар субвентрикулярлық аймақта симметриялық түрде бөлініп, нейрондарды түзеді. Радиалдық глиальды жасушаларда кальцийдің жоғары деңгейлі уақытша белсенділігі байқалады, ол қарыншалық аймақтағы RGC-тер арасында және радиалдық талшықтар бойымен екі бағыттағы кортикальді пластинкаға / одан беріледі. Кальцийдің белсенділігі RGC көбеюін ынталандырады деп есептеледі және мида синапстар пайда болғанға дейін радиалды байланысқа қатысы болуы мүмкін. Сонымен қатар, соңғы дәлелдер сыртқы сезімдік ортадан келетін белгілер радиалдық глияның көбеюіне және нейрондық дифференциациясына әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. Кортикальды дамудың соңында, көпшілік радиалдық глиялар қарыншаларға қосылуын жоғалтады және қабықтың бетіне қарай көшіп кетеді, онда сүтқоректілерде глиогенез процесінде көпшілігі астроциттерге айналады. Жақында тек қана жоғарғы қабаттағы қабық нейрондарын құрайтын радиалдық глиялар да табылды.
Көші-қон үлгісі
Радиалдық глияның ең жақсы сипатталған және алғашқы кеңінен қабылданған қызметі - олардың ми және мишақша қабықтарындағы нейрондық көші-қонға арналған эшафолдтар рөлі. Бұл рөлді электронды микроскоп немесе жоғары ажыратылатын уақыт аралығындағы микроскопия арқылы оңай көруге болады, ол арқылы нейрондарды радиалдық глияның айналасына тығыз оралған күйінде көк қабық арқылы жоғары қарай қозғалған кезде көруге болады.
Клиникалық маңызы
Радиалдық глиа мидағы негізгі нейро және глиалдық ата-бабалар ретінде қызмет етеді, сонымен қатар дұрыс нейрондық көші-қон үшін маңызды, радиалдық глиалдық функциядағы ақаулар жүйке жүйесінің дамуына терең әсер етуі мүмкін. Лис1 немесе Нде1 -дегі мутациялар, радиалдық глиальдық дифференциация мен тұрақтандыру үшін қажетті ақуыздар, байланысты нейрологиялық даму ауруларын тудырады. Лисценцефалия және микролисценцефалия (сөзбе-сөз "жұмсақ ми" деп аударылады). Бұл аурулар бар науқастарда қабық қабықтардың (солкалар мен гири) болмауы және ми көлемінің төмендеуі байқалады. Лиссенцефалияның өте ауыр түрлері туғаннан кейін бірнеше ай өткен соң өлімге әкеледі, ал оның жеңіл түрлеріне шалдыққан науқастар ақыл-ой қабілетінің нашарлауы, тепе-теңдікті сақтау, қозғалыс және сөйлеу қабілетінің нашарлауы, эпилепсияға ұшырауы мүмкін. Эпидемиологиялық деректерге сүйенсек, жүктіліктің алғашқы екі триместрінде эмбрионның инфекциясы ұрықтың туа біткен кемшіліктері мен микроцефалияға әкелуі мүмкін, мүмкін, бұл - аталық жасушалардың өліміне байланысты. Сонымен қатар, WDR62 сияқты белоктарды кодтайтын микроцефалиямен байланысты гендердегі мутациялар ми дамуы кезінде радиалдық глиальды кемуге әкелуі мүмкін, бұл ақыр соңында мидың кішірейуіне және ақыл-ой қабілеттерінің бұзылуына әкеледі.
Тарих
Камильо Гольги өзінің күміс бояу әдісін (кейіннен Гольги әдісі деп саналады) пайдаланып, 1885 жылы орталық каналдан эмбрионалды балапанның омыртқа миының сыртқы бетіне дейін радиалды бағыттағы жасушаларды алғаш рет сипаттады. Гольги әдісін қолдана отырып, Джузеппе Магни 1888 жылы сүтқоректілердің ұрық ми қабығын зерттеді, қабықта ұзын радиалдық жасушалардың ұқсас болуын растады (одан бұрын ғана Кёлликер сипаттаған) және радиалдық талшықтарда "түрлі варикоздықтар немесе ісіктер" байқалады. Магини қызығушылық танытып, бұл варикоздардың мөлшері мен саны дамудың кейінгі кезеңдерінде өсіп, ересектердің жүйке жүйесінде жоқ екенін байқады. Осы зерттеулерге сүйене отырып, Маджини бұл варикоздар неврондардың дамуы болуы мүмкін деген болжамға келді. Голги мен гематоксилиннің біріктірілген бояу әдісін қолдана отырып, Магини бұл варикоздарды жасушалар ретінде анықтай алды, олардың кейбіреулері радиалдық талшықтармен тығыз байланысты. Радиалдық глианың сәйкестігі мен қызметін түсіндіруде маңызды болған қосымша ерте жұмыстар Рамон и Кахалмен аяқталды, ол радиалдық жасушалар астроциттерге ұқсастығы арқылы глианың бір түрі екенін алғаш ұсынды; және Вильгельм Гис, ол да аксондардың өсуі кезінде радиалдық жасушаларды бағдарлау және бағыт-бағдар үшін пайдалана алады деген идеяны ұсынды. Радиалдық глиаға қызығушылықтың бастапқы кезеңіне қарамастан, шамамен 60 жылдан кейін электронды микроскоп пен иммуногистохимия пайда болғанға дейін бұл жасушалар туралы қосымша ақпарат аз болды.