Кіріспе
Сирек кездесетін HH қан тобы немесе Бомбей қан тобы сирек кездесетін қан тобы болып табылады. Бұл қанның фенотипін алғаш рет 1952 жылы Бомбейде доктор Я. М. Бхенде ашқан. Ол көбінесе Үндістан субконтинентінде (Үндістан, Бангладеш, Пәкістан) және Иранда кездеседі.
hh, or the Bombay blood group, is a rare blood type. This blood phenotype was first discovered in Bombay by Dr. Y. M. Bhende in 1952. It is mostly found in the Indian sub continent (India, Bangladesh, Pakistan) and Iran.
Қан құюмен байланысты проблемалар
Бомбей фенотипі бар алғашқы адамның қан тобы басқа қан топтарына бұрын-соңды болмаған реакция жасады. Қан сарысуында АБО-ның қалыпты фенотипті барлық қызыл қан клеткаларына қарсы әрекет ететін антиденелер бар. Қызыл қан жасушаларында АВО қан тобының барлық антигендері жоқ және бұрын белгісіз болған қосымша антиген бар. 2023 жылы бүкіл ел бойынша тіркелген бразилиялықтардың тек үшеуі ғана осы фенотипке ие болды.
Биохимия
H, A және B антигендерінің биосинтезі моносахаридтерді ауыстыратын ферменттер сериясын (гликозил трансферазаларды) қамтиды. Нәтижесінде пайда болатын антигендер - олигосахаридтік тізбектер, олар қызыл қан жасушаларының мембранасына бекітілген липидтер мен ақуыздарға жалғасады. H антигенінің қызметі, ABO қан тобы антигендерінің синтездегі аралық субстрат болудан басқа, белгісіз, бірақ ол жасушалардың жабысуына қатысы болуы мүмкін. H антигені жоқ адамдар зиянды әсерлерге ұшырамайды, ал H жетіспеушілігі тек қан құю қажет болған жағдайда ғана мәселе болып табылады, өйткені оларға H антигені жоқ болса, қан қажет болады. H антигенінің ерекшелігі олигосахаридтердің реттілігімен анықталады. Нақтырақ айтқанда, H антигенділігінің ең төменгі талаптары - фукозаның альфа- ((1 2) байланысы бар терминалды дисахарид фукоза-галактоза. Бұл антигенді молекуланың синтезіндегі соңғы қадамды катализдейтін спецификалық фукозил трансфераза (Галактозид 2 альфа L фукозилтрансфераза 2) өндіреді. Адамның АВО қан тобына байланысты H антигені А антигеніне, В антигеніне немесе екеуіне де айналады. Егер адамның қаны О тобы болса, H антигені өзгермейді. Сондықтан H антигені О қан тобында көбірек, ал АВ қан тобында аз кездеседі. Геномның екі аймағы субстрат ерекшеліктері өте ұқсас екі ферментті кодтайды: H локусы (FUT1) фукозил трансферазаны кодтайды және Se локусы (FUT2) керісінше, трансферазаның ерігіш түрін жанама кодтайды, ол дене секрецияларында кездеседі. Бұл екі ген де 19 хромосоманың q.13.3-орында орналасқан. FUT1 және FUT2 тығыз байланысты, аралары 35 кб ғана. Олар өте гомологты болғандықтан, олар жалпы гендік ата-бабаның гендік дубликациясының нәтижесі болуы мүмкін. H локусында 8 кБ-нан астам геномдық ДНҚ-ны қамтитын төрт экзон бар. Бомбей және пара Бомбей фенотиптері FUT1 геніндегі нүктелік мутациялардың нәтижесі болып табылады. Қызыл қан жасушаларында H антигенін өндіру үшін FUT1 (H/H немесе H/h) кем дегенде бір жұмыс істейтін көшірмесі болуы керек. Егер FUT1 екі көшірмесі де белсенді болмаса (h/h), Бомбей фенотипі пайда болады. Классикалық Бомбей фенотипі FUT1 кодын беретін аймақтағы Tyr316Ter мутациясының салдарынан пайда болады. Мутация тоқтату кодонын енгізеді, бұл C терминалында 50 амин қышқылы жоқ қысқартылған ферментке әкеледі, бұл ферментті белсенді емес етеді. Кавказдықтарда Бомбей фенотипі бірнеше мутациялардың әсерінен пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, пара-Бомбей фенотипіне негізделген бірқатар мутациялар туралы хабарланған. Se локусында секреторлық бездерде экспрессияланатын FUT2 гендері бар. "Секретор" (Se/Se немесе Se/se) болып табылатын жеке организмдерде жұмыс істейтін ферменттің кем дегенде бір көшірмесі болады. Олар сілекей мен басқа да дене сұйықтықтарында кездесетін H антигенінің еріген түрін шығарады. "Секретор емес" (se/se) ерігіш H антигенін шығармайды. FUT2 кодтайтын фермент Льюис қан тобының антигендерінің синтезіне де қатысады.
Генетика
Бомбей фенотипі H генінің екі рецессивті аллелін мұра еткен адамдарда кездеседі (яғни олардың генотипі hh). Бұл адамдар А және В антигендерінің аллельдері бар H көмірсутекті өндірмейді, яғни адамдар А және В аллельдерінің бірін немесе екеуін де оларды білдіре алмай ие бола алады. Бұл қан тобының балаларына берілуі үшін ата-аналардың екеуінде де рецессивті аллель болуы керек болғандықтан, бұл жағдай негізінен Bombay типті балалардың ата-аналарының екеуінің де Bombay типті болуы немесе h аллелі үшін гетерозиготты болуы және Bombay сипаттамасын рецессивті ретінде алып жүру мүмкіндігі бар шағын жабық қоғамдастықтарда кездеседі. Басқа мысалдарға жергілікті генетикалық әртүрлілік емес, әдет-ғұрыпқа байланысты инбридтелген асыл отбасылар кіруі мүмкін.
Жаңа туған нәрестелердің гемолитикалық ауруы
Теориялық тұрғыдан алғанда, ананың жүктілік кезінде анти- H өндіруі ананың Бомбей фенотипіне ие болмаған ұрықта гемолиттік ауруды тудыруы мүмкін. Іс жүзінде осы жолмен пайда болған HDN жағдайлары сипатталмаған. Бұл Бомбей фенотипі сирек кездесетіндіктен, сонымен қатар ананың иммундық жүйесі өндіретін IgM- ге байланысты болуы мүмкін. ИгМ микроскопиялық плаценталық қан тамырлары арқылы тасымалдана алмайтындықтан (ИгГ сияқты) олар ұрықтың қан ағынына жетіп, күтілетін жедел гемолитикалық реакцияны туғыза алмайды.