Кіріспе
Авеметатарсалия (ағылш. "құс метатарсальдары") - барлық архезаврлар крокодильдерге қарағанда құстарға жақын туыстықты қамтитын диапсидтік рептилиялар клады. Авеметатарсальдықтардың ең табысты екі тобы - динозаврлар мен птерозаврлар. Динозаврлар мезозой дәуірінің басым бөлігінде ең ірі құрлықтағы жануарлар болды, ал кішкентай қанатты динозаврлардың бір тобы (Aves, яғни құстар) қазіргі күнге дейін сақталған. Птерозаврлар алғашқы ұшатын омыртқалы жануарлар болды және мезозой кезінде өмір сүріп, кейін кредалық палеоген (K Pg) жойылу оқиғасында жойылып кетті. Динозаврлар да, птерозаврлар да триас кезеңінде пайда болды, біраз уақыттан кейін авеметатарсалийлер тұтастай алғанда. Триастың соңында тірі қалған динозаврлар мен птерозаврлар ғана болса да, басқа топтар триас кезінде өркендеді. Ең базальды (ең ерте тармақтану) және плезиоморфты ("алғашқы") авеметатарсалийлер - афанозаврлар. Афанозаврлар өте сирек кездесетін төрт аяқты етқоректілер еді, олар 2017 жылы ғана топ ретінде дұрыс анықталды. Динозаврлар мен птерозаврлар арасы афанозаврлар архезаврлар тұқымдасынан бөлініп кеткеннен кейін ғана бөлінді. Бұл бөліну динозаврлар мен птерозаврлардың соңғы ортақ ата-бабасы және оның барлық ұрпақтары ретінде анықталатын Ornithodira кіші тобына сәйкес келеді. Афанозаврлар табылғанға дейін орнитодира мен авеметатарсалия шамамен бірдей ұғымдар болып саналған. Алайда, бұл жайт жақында талқыланды.
Avemetatarsalia (meaning "bird metatarsals") is a clade of diapsid reptiles containing all archosaurs more closely related to birds than to crocodilians. The two most successful groups of avemetatarsalians were the dinosaurs and pterosaurs. Dinosaurs were the largest terrestrial animals for much of the Mesozoic Era, and one group of small feathered dinosaurs (Aves, i. e. birds) has survived up to the present day. Pterosaurs were the first flying vertebrates and persisted through the Mesozoic before dying out at the Cretaceous Paleogene (K Pg) extinction event. Both dinosaurs and pterosaurs appeared in the Triassic Period, shortly after avemetatarsalians as a whole. Although dinosaurs and pterosaurs were the only avemetatarsalians to survive past the end of the Triassic, other groups flourished during the Triassic. The most basal (earliest branching) and plesiomorphic ("primitive") known avemetatarsalians were the aphanosaurs. Aphanosaurs were rare, four legged carnivores which were only properly distinguished as a group in 2017. The split between dinosaurs and pterosaurs occurred just after aphanosaurs branched off the archosaur family tree. This split corresponds to the subgroup Ornithodira, defined as the last common ancestor of dinosaurs and pterosaurs, and all of its descendants. Until the discovery of aphanosaurs, Ornithodira and Avemetatarsalia were considered roughly equivalent concepts. though this has been more recently debated.
Сипаттама
Негізгі ерекшелігі - үлкен астрагал және кішкентай кальканиймен сипатталатын "жеті мезотарсаль" аяқ-қол. Бұл буынның бағыты бір шаршымен жұмыс істеді, бұл жақсы қозғалыс мүмкіндігін қамтамасыз етті. Мүмкін, осы өзгерістердің нәтижесінде авеметатарсальдардың жалпы ата-бабасы тік, екі аяқты дене қалпында, аяқтары тік созылып, сүтқоректілерге ұқсас болған. Қауырсын және басқа да талшықты құрылымдар авеметатарсальдіктерде, птерозаврлардың қалың пикнолипаларынан бастап, пситтакозаврлар мен тианулонг сияқты орнитосхиан динозаврларда кездесетін қауырсынға ұқсас құрылымдарға дейін, теропод динозаврлары мен олардың ұрпақтары, құстарда кездеседі. Авеметатарсальдықтардың екі клады, птерозаврлар мен құстар, ұшуды өз бетінше дамытты. Птерозаврлар - қозғалтқышты ұшқыштарды дамытқан алғашқы омыртқалы жануарлар. Қанаттарынан тері, бұлшық еттер және басқа да тіндер құралған қаптамалар пайда болады. Құстар ұшуды әлдеқайда кейінірек дамытты. Қанаттары ұзын саусақтары мен қолдарынан құралған, олардың барлығы ұшқыштар қауырсындарымен қапталған. Авеметатарсалийлер, әдетте, крокодил сызығындағы археозаврларға қарағанда жеңіл тұрды. Олардың басы кішірек, остеодермдері мүлдем жоқ.
Жіктеу
1986 жылы Жак Готье орнитосухия (бұрын оны Хуэнь жасаған) атауын барлық археозаврларды қоса алғанда, бұтақтарға қарағанда құстарға жақын кладқа анықтады. Осылайша, бұл Готье орнитодирасынан да үлкен топ болуы мүмкін. 1999 жылы Майкл Бентон Склеромохлус шынымен де Готьедің орнитодира туралы бастапқы тұжырымдамасынан тыс екендігіне тоқталды, сондықтан ол осы мақсат үшін жаңа тармақты клад деп атады: Авеметатарсалия, құстардың (Aves) есімімен аталған, кладтың соңғы тірі қалған мүшелері және топтың типтік сипаты болған метатарсальды буын буыны. Авеметатарсалия - крокодилияларға қарағанда динозаврларға жақын барлық авесухиялар. 2005 жылы Sereno компаниясы Ornithodira пайдалы ұғым емес, ал Avemetatarsalia пайдалы ұғым деп мәлімдеді. 2001 жылы осы кладқа Жаку Готье жасаған "Панавес" (грекше παν + латынша aves) атауы берілді. Ол оны Авес (құстар, Vultur gryphus) құрайтын, бірақ Крокодилия (Crocodylus niloticus) құрамайтын, ең үлкен және ең көп қамтылатын археозаврлар клады деп анықтады. Гаутье Авесті, барлық басқа динозаврларды, барлық птерозаврларды және триас аралықтағы архозаврлардың, соның ішінде Лагосух пен Склеромохлдарды осы топқа жатқызды. 2005 жылы архизаврлар жіктелуін қайта қарау кезінде Фил Сентер осы қарама-қайшылықты терминологияны қашан және қалай алғаш рет анықталғанына байланысты атауларға қатаң басымдық беру арқылы шешуге тырысты. Сентер орнитосухияның крокодилдерге қарағанда құстарға жақын археозаврлардың жалпы тобы үшін қолданылған ең ерте атау, сол топ үшін жарамды атау болуы керектігін және кейіннен бірдей анықтамалармен, мысалы, Авеметатарсалия және Пан Авес сияқты атауларға басымдықты екенін атап өтті. Кейбір зерттеушілер осыған сәйкес келсе, басқалары Авеметатарсалия немесе Орнитодираны қолдануды жалғастырды немесе Сентерді тек еріксіз ұстанды. Мысалы, Майк Тейлор (2007) Сентер орнитосухияның басымдығы бар деп дұрыс айтқанмен, бұл "тілексіз", өйткені ол орнитосухидтер тұқымдасын алып тастайды және оны басқару үшін Филокодты іске асырудан бұрын басымдықты қолданудың пайдалылығына күмән келтірді. Шын мәнінде, Ornithosuchia атауы PhyloCode бойынша "заңсыз" болуы мүмкін, өйткені ол өз анықтамасының бір бөлігі ретінде оның есімімен аталатын таксонын қамтымайды. Cau (2018) клад атауларымен. Камерер және басқалар. (2020) және Ezcurra және басқалар. (2020) лагерпетидтердің өзара байланысына қатысты баламалы гипотезаны қолдады. Олар птерозавр емес птерозаврлар ретінде түсіндірілді. Бұл филогенезия птерозаврлар мен басқа да құстар арасындағы морфологиялық және хронологиялық алшақтықты қысқартады және осы топтың шығу тегін түсіндіреді. Беннетт (2020) Склеромохлус, тарихи түрде орнитодиранның туысы немесе тіпті базальды птерозавроморф деп саналатын тұқым, оның орнына архозавр емес архозавриф (бәлкім, досвеллид) болған деп дәлелдеді. 2023 жылы Nesbitt және басқалар. Мамбахитонды афанозаврлар мен орнитодирандарды қамтитын ең аз қамтылған кладтан тыс, ең ертерек ажырап жатқан авеметатарсальдік ретінде сипаттады. Алдын ала талдаулар бойынша Мамбахитон базальды попозауроид (псевдосухиандардың клады) деп саналған, бірақ кейіннен афанозаврларды базальды авеметатарсалиандар деп тану бұл көзқарасты түзетті. Nesbit және басқалардың филогенетикалық талдауларының нәтижелері. (2023) төмендегі кладограммада көрсетілген: