Кіріспе

Жаңа Зеландиялық академик және психолог (1924-2015) Брайан Саттон Смит (15 шілде 1924 - 7 наурыз 2015), Брайан Саттон Смит деп жақсы танымал, ойын теоретигі, ол бүкіл өмірін ойынның адам өміріндегі мәдени маңызын ашуға тырысып, ойынның кез келген пайдалы анықтамасы ересектерге де, балаларға да қолданылуы керек деп дәлелдеді. Ол балалардың ойын-сауықта кінәсіз емес екенін, ал ересектердің ойын-сауықта кінәлі екенін көрсетті. Екі жағдайда да ойын олардың Дарвиндік өмір сүру күресін жеңуге көмектеседі. Оның "Ойын эмоционалдық тіршілік ретінде" атты кітабы - "Ойынның екіжақтылығы" (1997, Гарвард университетінің баспасы) атты еңбегінде ойын теориясын қайта құруға жауап. Саттон Смиттің пәнаралық әдісі ойын тарихы мен ойынның мәдени зерттеулерін, сондай-ақ психология, білім беру және фольклор саласындағы зерттеулерді қамтыды. Ол ойынның түсіндіруі оның барлық түрлерін, балалар ойынынан бастап құмар ойындарға, спортқа, мерекелерге, қиялға және ақымақтыққа дейін қамтуы керек деп мәлімдеді.

Өмірбаян

Брайан Саттон Смит 1924 жылы Жаңа Зеландияның Веллингтон қаласында дүниеге келген. Мұғалімдік білімі бар, бакалавр және магистр дәрежесін бітіріп, 1954 жылы Жаңа Зеландияда алғашқы білім беру докторы атанды. Докторлық диссертациясын аяқтағаннан кейін Саттон Смит Фулбрайт бағдарламасының гранты бойынша АҚШ-қа сапар шегеді. Ол жерде балалар ойынына, ересектер ойынына, балалар ойынына, балалар драмасына, фильмдерге және әңгімелерге, сондай-ақ балалар жынысы мен бауырластардың жағдайына назар аударған академиялық мансабын бастады. Саттон Смит 50-ге жуық кітаптың авторы болды, олардың ең соңғысы "Ойынның екіжақтылығы" және 350-ге жуық ғылыми мақалалар. Ол ойынды зерттеуге арналған антропологиялық қауымдастықтың және американдық психологиялық қауымдастықтың g10 бөлімшесінің (психология және өнер) президенті болды. Балалар фольклор қоғамының негізін қалаушы ретінде ол Америка фольклор қоғамынан өмір бойы жеткен жетістіктері үшін сыйлық алды. Ойыншықтар саласындағы зерттеулері үшін ол Швеция мен Данияның BRIO және Lego ойыншық компанияларынан марапаттар алды. Ол Ұлыбритания, Канада және АҚШ-та ойыншықтар мен ойыншықтар туралы теледидар бағдарламаларына қатысты. Ол Капитан Кенгуру, Никколодеон, Мердок балалар теледидары және Филадельфиядағы Please Touch мұражайының консультанты болды. Оның академиялық өмірі 10 жыл Боулинг Грин штатының университеті, Огайо, 10 жыл мұғалімдер колледжінде, Нью-Йорктегі Колумбия университеті және 17 жыл Пенсильвания университетінде болды. Содан кейін ол Флорида штатының Сарасота қаласында зейнеткерлікке шықты. Ол 2015 жылы 7 наурызда Вермонт штатының Уайт-Ривер-Джанкшн қаласында Альцгеймер ауруынан қайтыс болды. Саттон Смит жақында Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Стронгта резидент ғалым ретінде жұмысқа орналасты, ол Брайан Саттон Смит кітапханасы мен ойын мұрағатының үйі болды. Сонымен қатар, Жаңа Зеландияның білім беру саласындағы ғылыми-зерттеулер қауымдастығы Саттон Смит докторлық сыйлығын құрды, ол NZARE мүшесінің үздік докторлық диссертациясы үшін жыл сайын беріледі.

Ойынның түсініксіздігі

"Ойынның екіжақтылығы" атты еңбегінде Саттон Смит ойынның жеті "реторикасын" немесе ойынның белгілі бір түрлерін түсіндіру, ақтау және артықшылықтар беру үшін қолданылған идеологияларды егжей-тегжейлі түсіндіреді. Бұл жеті риторика - прогресс, тағдыр, билік, (қоғамдық) жекелік, қиял, өзімшілдік және еріншек. Олардың үшеуі - тағдыр, билік және жекелік - Саттон Смит ежелгі, бірақ әлі де белсенді деп атайды және көбірек ұжымдық назарға байланысты. Тағы үш жаңалық, қазіргі заманғы жеке тұлғаға назар аударумен байланысты: прогресс, қиял және өзім. Саттон Смит жетінші риторика, жеңілдік, ойынның гегемониялық емес түрлері жиі жеңілдік деп саналады деген мағынада жауап беретін риторика ретінде қызмет етеді деп айтады. Соңында Саттон Смит түрлендірудің ойынның негізгі ерекшеліктерінің бірі екенін атап өтті, бұл биологиялық түрлендіруге маңызды ұқсастықпен байланысты. Саттон Смит ойынның прогресс баяндауының нұсқасын алға жылжытып жатқанын мойындаған кезде, ойын эволюциялық бейімделуде маңызды рөл атқара алады деп санайды.

Көркем шығармалар

Саттон Смит сонымен қатар 1930 жылдары Жаңа Зеландияда өскен ұлдар туралы "Біздің көше", "Смитти балдақ жасайды" және "Кобберлер" атты романдар сериясының авторы. Бастапқыда 1949 жылы Жаңа Зеландияның мектеп журналында сериялық түрде жарияланған бұл әңгімелер ұлттық шатастырды, өйткені Брайан Саттон Смит олардың моральдық жағынан қабылдамас мінез-құлқын қолдады деп күтілуде.