Кіріспе

Proteaceae тұқымдасына жататын бұта немесе ағаш Батыс Австралияның оңтүстік-батысында кең таралған Banksia sphaerocarpa, көбінесе түлкі banksia немесе дөңгелек жеміс banksia деп аталады, Banksia тұқымдасына жататын бұта немесе ағаш түрі (Proteaceae тұқымдасы). Ол әдетте биік бұта ретінде кездеседі және әдетте оның солтүстігінде кішірек болады. Бұл түрдің жапырақтары тар жасыл, ал гүлдері қоңыр, қызғылт сары немесе сары түсті, оларды қаңтардан шілдеге дейін көруге болады. Ол Батыс Австралияның оңтүстік-батысында кең таралған, тек құмды топырақта өседі. Ол әдетте бұталы немесе төменгі орманды жерлерде өсетін өсімдік. Ол құстар, сүтқоректілер мен жәндіктермен тозаңданады және олардың азық көзі болып табылады. 1810 жылы ботаник Роберт Браун алғаш рет сипаттаған, B. sphaerocarpa күрделі таксономиялық тарихқа ие, және бірнеше таксондар бір кезде кеңінен анықталған B. sphaerocarpa бөлігі ретінде жіктеліп, содан бері өздерінің түрлері ретінде аталды. Қазіргі уақытта көптеген органдар бес сортты таниды; ең ірі сорт, B. sphaerocarpa var. dolichostyla (ironcap banksia), кейде B. dolichostyla түріне жатады. B. sphaerocarpa Батыс Австралияның жабайы табиғатты қорғау туралы заңына сәйкес қауіп төнбеген деп саналады, бірақ екі сорт сирек және басым флора тізіміне енгізілген. latifolia - екінші басымдыққа ие Ешбір танымал емес таксон және var. Долихостила сирек кездесетін өсімдіктер деп жарияланды. Бұл сорттардың ешқайсысы да өсірілімде жиі кездеспейді.

Сипаттама

Banksia sphaerocarpa - өсімдіктің, гүлдің және жапырақтың көлемі бойынша әр түрлі түрлердің түрленуі. Түрлілігі соншалықты айқын, бес сорт танылады. Бұл түр әдетте биік бұта болып келеді. Өсімдіктер диапазонының солтүстік бөлігінде кішірек, ал оңтүстік-шығысында үлкен болады. Долихостил және сирек кездеседі. биіктігі жететін цезия. Барлық сорттарда лигнотубер, яғни өркендеп, құрамында крахмал бар тамырдың тажы болады. Жаңа сабақтары ұсақ түкті, бірақ жетілген сайын тегіс болады. Жапырақтары қатты, тар және сызықты, ұзындығы ұзын, ұзын. Көптеген сорттардың жапырақтары ені кең, ұшы тік. Жапырақтары жасыл, немесе цезия мен долихостила жағдайында көк түсті сұр түсті. Гүлжапырақтары, әдетте, шар тәрізді және диаметрі бойынша өлшенеді, бірақ үлкен формалары бар, мысалы, var. Долихостилдар, формасы бойынша көбірек овал. Қаңтар мен шілде аралығында гүлдейді, гүлдері сары, қызғылт сары немесе қоңыр түсті. Бұтақ гүлдері қоңыр, сұр түске айналып, гүлдің тікенегімен ілінеді. Шарық тікенектерінде 60-қа жуық фолликул пайда болады. Фолликулдар бастапқыда ұсақ түстес болады, содан кейін тегіс және алтын қоңыр түске ие болады, ұзындығы, биіктігі және ені. Фолликулдар жазық, "қамшықтары" айқын көрінеді, қима бойынша төртбұрышты болып келеді. Бұл кітаптың авторы ағылшын ботаник Роберт Браун, бірақ бұл жайында нақты болғаны мүмкін емес, өйткені Браун экспедиция мүшелерінің жинақтарын өз гербариясына жатқызбайды. Браун да, экспедициядағы бағбан Питер Гуд да бұл коллекцияны күнделігінде атаған жоқ. Браун өзінің 1810 жылы жазған "Jussieu's Proteaceae" еңбегінде түрдің ресми сипаттамасы мен атауын жариялады. Ол түрдің типтік үлгісін (түрдің өкілі болуы керек үлгі) белгілеген жоқ, бірақ оның коллекциясындағы бір үлгі түрдің лектотипі деп ресми түрде жарияланды. Ол сондай-ақ белгілі бір эпитеттің этимологиясын айтпады, бірақ бұл атау оның жемістіліктерінің пішініне байланысты ежелгі грек тіліндегі sphaera ("түсті") және carpos ("жеміс") сөзінен шыққан деп қабылданады. Браунның тұқымдасты орналастыруы бойынша B. sphaerocarpa B. pulchella және B. nutans арасында таксономиялық реттілікте орналастырылған; яғни, бір-бірімен байланысты таксондарды орналастыратын тәртіп. Бір ерекше түрді өзіне тән кіші тұқымға бөлуден басқа, тұқымның бөлінісі берілмеген. Мейснер сонымен қатар B. sphaerocarpa var деген сортты жариялады. glabrescens, Джеймс Драммонд жинаған үлгілердің негізінде; бұл қазір B. incana-ның синонимі болып саналады. Бентамның құрылымынан кейін көптеген жылдар бойы B. sphaerocarpa-ның шекарасы кеңінен қабылданбайды деп танылды. Уильям Блэколл екі сортты ресми түрде жариялаған, var. қайың және вар. violacea (қате Banksia violacea) өзінің 1954 жылғы "Батыс Австралияның жабайы гүлдерін қалай білу керек"; ал 1966 жылы питомник Фред Луллфиц түрлер ішінде сегіз таксоны болғанын болжады. Олардың бірнешеуі Джорджтың 1981 жылғы "Банксия L. f. (Proteaceae) туысының" қайта қарауында танылды: B. micrantha, B. grossa, B. lanata, B. scabrella, B. telmatiaea, B. leptophylla және B. incana. Джордж B. sphaerocarpa гүлді тікенегі үшін Banksia субгеніне, Oncostylis бөліміне, өйткені оның стильдері ілмекті, және қайта тірілген Abietinae сериясына орналастырды, ол тек дөңгелек жемісті түрлерді ғана қамтиды. Ол латифолия сорттарын сфаэрокарпа сорттарымен синонимияға дейін қысқартты, бірақ түрлерді одан әрі қарау қажет екенін мойындады. Джорджтың аранжировкасы 1996 жылға дейін, Кевин Тиле мен Паулин Ладигес морфологиялық сипаттамалардың кладистік талдауымен ақпараттандырылған аранжировка жариялағанға дейін қолданыста болды. Олар Джорджның субжанрларын және көптеген серияларын сақтады, бірақ оның бөлімдерін тастады. Банксия сер. Абитиналардың монофилеттікке жақын екендігі анықталды, сондықтан олар сақталды. Ол одан әрі төрт субкладқа бөлінді, сондықтан Тиле мен Ладигес оны төрт субсерияға бөлді. Banksia sphaerocarpa осылардың екіншісінде пайда болды, бастапқыда оның ең базалық мүшесі үшін " grossa clade " деп аталды. Джорджтың жіктеуішіне сәйкес, B. grossa және B. micrantha B. sphaerocarpa жақын туыстары ретінде пайда болды. Бұл клад жаңа Sphaerocarpae қосалқы сериясының негізі болды, оны Тиле лигнотуберлері бар, инфруктоценция айналасында еркін қиылысқан стилдер (мүмкін бұл белгі микрофантада кері бұрылған болса да) және "тұқым қанатының ішкі бетінің көлденең сәйкестендірілген жасушалары" бар деп анықтады. Базальды B. grossa-дан басқа, бұл түрлерде де иық түтікшелері бар. B. micrantha-ның B. sphaerocarpa var-ға қарағанда жақын туыстығы бар екені анықталды. Долихостиланың басқа сорттарына қарағанда, олар әртүрлі болды. dolichostyla түріне Banksia dolic...

Қорғау

Бір түр ретінде, B. sphaerocarpa қауіп төндірген деп саналмайды, бірақ бес түрдің екеуі сирек және басым флора тізіміне енгізілген. B sphaerocarpa var. Долихостила жабайы табиғатты қорғау туралы 1950 жылғы Заңға сәйкес "Ерек кездесетін флора жойылған" деп жарияланды. Banksia sphaerocarpa var. Латифолия, заңмен қорғалмаған болса да, "Ең төменгі басымдықтағы екі - нашар танымал" таксон ретінде анықталды, өйткені популяциялары өте аз.

Экология

Банксия сфаэрокарпа гүлшоғырына, оның ішінде коллетидтік ара түрі Hylaeus sanguinipictus кіретін, сүтқоректілер, құстар, ара, құсқұйрық, құмырсқалар мен қоңыздар сияқты түрлі жануарлар келіп түскенін жазған. Ботаник Стивен Хоппер 1980 жылы жарияланған далалық зерттеуде Чейне жағасындағы Жаңа Голландияның бал жегіштерінен (Phylidonyris novaehollandiae) және бал опсумынан (Tarsipes rostratus) B. sphaerocarpa тозаңын тапты. B. sphaerocarpa өсімдіктерінің көбейту жүйесі туралы білім 2009 жылы фрагменттелген өсімдіктер популяциясы ішіндегі және олардың арасындағы генетикалық құрылымы туралы зерттеуден алынған. Доңлокинг маңындағы кезия популяциясы, онда ландшафт жерді тазарту арқылы қатты бөлшектенді. Өзін-өзі тозаңдату өте аз байқалады. Жұптасудың басым бөлігі бір популяциядағы өсімдіктер арасында болды, бірақ популяцияаралық жұптасу тұқымның 1533% -ын құрады, бұл "жалпы репродуктивтік динамикаға өте маңызды үлес қосады". Бұл көрсеткіш ең кішкентай популяцияларда ең төмен болды, олар да өсіп-өнудің төмен деңгейін, кіші өсімдіктерді және үлкен популяцияларға қарағанда генетикалық әртүрліліктің төмендігін көрсетті. Мұның бір мүмкін түсіндірмесі - популяцияаралық жұптасу дене шынықтыру артықшылығын береді. Сонымен қатар, өсімдіктердің алыс өсімдіктерге қарағанда жақын орналасқан өсімдіктерге жақын туыстық қатынасы бар, яғни нәзік масштабтағы генетикалық құрылымға дәлел бар. Авторлар гендер ағыны әрқашан осы популяцияларда, тіпті олар бөлініп кетпей тұрып, шектеулі болған деп болжайды. Banksia sphaerocarpa - өте ерекше гүл нектарына ие бес жақын туысқан Banksia түрлерінің бірі. Банксияның басқа түрлері мөлдір және сулы нектар шығарады, ал бұл түрлердің нектары бастапқыда ашық сары, бірақ бірте-бірте қараңғырақ және қалың болып, бір-екі күн ішінде қалың, зәйтүн жасыл шырыштыға айналады, ақырында "гүлдің түбіне жабысып қалған, қалың қара, желе тәрізді түйір" болады. Оны алғаш рет 1980 жылы Байрон Ламонт атап өтті; ол оны нектардағы қантпен қоректенетін цианобактерияларға жатқызды. Бұл цианобактериялардың көпшілігінде гетероцистер бар екенін ескеріп, ол атмосфералық азотты бекіту арқылы өсімдікке көмектеседі деп болжады, содан кейін ол жаңбырмен гүлдер басынан шайылып, протеоидтік тамыр шұңқырымен сіңіріледі. Бұл симбиозды 1985 жылы Барретт пен Ламонт зерттеді, бірақ азотты бекіту туралы ешқандай дәлел табылмады. 1996 жылы Марки мен Ламонт жүргізген зерттеулер бояудың өзгеруіне цианобактериялар немесе нектардағы басқа микроорганизмдер себепші емес, керісінше "өсімдіктерден шыққан химиялық құбылыс" екенін көрсетті. Олардың талдаулары көрсеткендей, нектарда қант пен еркін амин қышқылдарының деңгейі ерекше жоғары. Батыс Австралияның банксия түрлерінің көпшілігі сияқты, B. sphaerocarpa топырақтағы су қоңызы Phytophthora cinnamomi-ден өлімге ұшырайды. Бір экспериментте өсімдіктердің 43% -ы уланудан кейін үш ай ішінде өліп қалды, сондықтан бұл түр "орташа сезімтал" деп бағаланды. Басқа бір тәжірибеде өсімдіктердің 37% -ы үш ай ішінде, ал 85% -ы бір жыл ішінде өліп қалды; алайда бұл зерттеу түрлердің сезімталдығын "жоғары" деп бағалады. Соңғы зерттеуде өлім-жітім көрсеткіші ең жоғары деңгейге жету үшін 35-40 күн қажет болды, содан кейін өлім-жітім көрсеткіші жыл бойы сол деңгейде сақталды, тек жазғы құрғақ айларда сәл төмендеді.

Өсіру

Banksia sphaerocarpa тұқымдастарының ешқайсысы да өсірілімде жиі кездеспейді. Олар Австралияның шығыс жағалауындағы ылғалды жағдайда өсіп-өнуі қиын. Әйтпесе, олар дренажы жақсы, құмды топырақтары бар және күндізгі климатты құрғақ және Жерорта теңізі (қысқы ылғал) климаттық аймақтарында жақсы бейімделеді, сондай-ақ аязға төзімді.