Кіріспе
Батыс Австралияның оңтүстік-батысындағы бұта. Түрлер қорабы. Сурет: Banksia verticillata және New Holland Honeyeater. Жаңа Голландиялық бал жегіш бірнеше цилиндрлі алтын гүлдің бірінен ішінара жапырақпен жасырынып тамақтанады. Ол қатты жел соққан, немесе кейде бір текті ағаш ретінде өсетін, өте ашық жерлерде әлдеқайда төмен немесе тіпті құлап қалған әдетті қабылдауы мүмкін. Қалқанның сұр қабығында жарықтар бар, сабақтары мен бұтақтары жас кезде жіңішке түкті, ал қартайған сайын тегіс болады. Терілі ашық жасыл жапырақтары бұтақта немесе бұтақтарда кезектесіп орналасады және ұзындығы 0,51,1 мм-ге тең. Олардың ұзындығы 39 см, ені 0,71,2 см, ал пішіні эллипстік, тұтас (тікелей) қисық шеттері бар. Бастапқыда олар түкті болып, жетілген сайын тегіс болады, бірақ олардың төменгі жақтары ақ түкпен қапталған. Гүл шоғырының түбінен жеке гүлдер ашылады, антез толқыны гүл шоғырына қарай көтеріледі. Кейде гүлдер ашық жерлерде ерте ашылуы мүмкін. Барлық гүлдер ашылуы үшін шамамен 9,5 күн кетеді, ал күндіз және түнде жиілігі ұқсас. Гүлдері сұр түске айналып, ескі гүлдері құлап кетуден бұрын біраз уақыт қалады. Бұтақ гүлдің ескі ұшынан 100 - ге дейін ұсақ сүректі түкпіршіктер пайда болуы мүмкін. Олардың ені 1,1 - 1,5 см, ені 3 - 4 мм, ұшы 2 - 3 мм, бірнеше жылдан кейін ашылып, тұқым шығады. Алайда бұл түрдің ресми жариялануына әкелмеді. Келесі белгілі жинақ 1801 жылдың желтоқсан айында HMS Investigator кемесінің Король Джордж саундқа сапары кезінде болды. Бұл коллекцияның жағдайы туралы аз мәлімет бар, тек үлгідегі таңбасында: "King Georges Sound Dec[embe]r 1801" деп жазылған. Бұл үлгі Роберт Браунға тиесілі, бірақ бағбан Питер Гуд және ботаникалық суретші Фердинанд Бауэр Браунның үлгілер жинағына көбінесе атрибуциясыз үлес қосты. Тағдырдың нақты күні мен орны туралы нақты мәлімет беруге болмайды, өйткені Браун да, Гуд та бұл жинақты күнделіктеріне жазған жоқ. Бауэр түрдің суреті жарияланбаған және оның бастапқы суреттері жоғалып кеткен, бірақ Уильям Весталл оны екі суретіне енгізген сияқты, және ол кейіннен Адмиралтейство үшін жұмыс істеген майлы суреттердің бірінің алдыңғы жағына енгізген. Браун түрді ресми түрде 1810 жылы өзінің "Жусьье протеасеялары туралы" еңбегінде сипаттап, атады. Ол типтік үлгісін анықтаған жоқ, бірақ оның коллекциясындағы бір үлгі түрдің лектотипі деп ресми түрде жарияланды. Ол сондай-ақ нақты эпитет үшін этимологияны нақты айтпады, бірақ бұл атау латын тіліндегі verticillatus ("құйшақ") сөзінен шыққан деп қабылданады. Banksia verticillata-ның бірде-бір тұқымдасы немесе сорттары анықталмаған және оның таксономиялық синонимдері жоқ. 1891 жылы Отто Кунце өзінің Revisio Generum Plantarum еңбегінде Banksia L. f. деген жалпы атаудан бас тартты. Оның себебі Banksia атауы бұрын 1776 жылы Banksia J. R. Forst & G. Forst деп жарияланғаны, бұл қазір Pimelea деп аталатын тұқымға қатысты. Кунце Sirmuellera-ны бұл түрді Sirmuellera verticillata деп атап, Sirmuellera-ны балама ретінде ұсынды. Басымдық принципіне қатысты бұл қағида Кунце замандастарымен елеулі түрде ескерілмеген, ал Банксия Л. f. 1940 жылы ресми түрде сақталып, Сирмуеллерадан бас тартты.
Speciesbox
|name = Granite banksia
|image = Banksia verticillata and New Holland Honeyeater. JPG
|image alt = A New Holland honeyeater feeds on one of several cylindrical golden flower spikes partly hidden by foliage. |status = VU
|status system = EPBC
|status ref = It may be much lower or even adopt a prostrate habit in highly exposed areas which are blasted by high wind, or occasionally grow as a single trunked tree. The rough grey bark has fissures, the stems and branches are finely hairy when young and become smooth with age. The leathery bright green leaves are arranged whorled, or alternately on branches, and are borne on 0.5–1.1 mm long petioles. They measure 3–9 cm (1.4–3.8 in) in length, and 0.7–1.2 cm (0.3–0.5 in) in width, and are elliptic in shape with entire (straight) recurved margins. They are initially hairy and become smooth with maturity, although their undersides remain covered with white hair. Individual flowers open from the base of the flower spike, the wave of anthesis moving up the inflorescence. Occasionally, flowers on exposed parts may open early. It takes around 9.5 days for all flowers to open, and rates are similar during the day and night. The inflorescences age to grey and the individual old flowers linger for some time before falling. Up to 100 small woody follicles may follow on old flower spikes. Measuring 1.1–1.5 cm wide, 3–4 mm wide, and jutting out 2–3 mm from the spike, they open after several years, releasing the seed. yet it did not result in formal publication of the species. The next known collection was in December 1801, during the visit of HMS Investigator to King George Sound. Little is known of the circumstances of this collection, other than what is written on the specimen label: "King Georges Sound Dec[embe]r 1801". The specimen is credited to Robert Brown, but gardener Peter Good and the botanical artist Ferdinand Bauer also contributed to Brown's specimen collection, often without attribution. A more precise date and location cannot be given, as neither Brown nor Good mentions the collection in his diary. Bauer did not publish an illustration of the species and his original field sketches are lost, but William Westall appears to have incorporated it into two of his field sketches, and certainly included it in the foreground of one of the oil paintings that he later worked up for the Admiralty. Brown formally described and named the species in his 1810 On the Proteaceae of Jussieu. He did not identify a type specimen, but the one specimen in his collection has since been formally declared the lectotype for the species. He also did not explicitly give an etymology for the specific epithet, but it is accepted that the name derives from the Latin verticillatus ("whorled"), in reference to the whorled leaf arrangement. No subspecies or varieties of Banksia verticillata have been identified and it has no taxonomic synonyms. In 1891, Otto Kuntze, in his Revisio Generum Plantarum, rejected the generic name Banksia L. f., on the grounds that the name Banksia had previously been published in 1776 as Banksia J. R. Forst & G. Forst, referring to the genus now known as Pimelea. Kuntze proposed Sirmuellera as an alternative, referring to this species as Sirmuellera verticillata. This application of the principle of priority was largely ignored by Kuntze's contemporaries, and Banksia L. f. was formally conserved and Sirmuellera rejected in 1940.
Инфрагендік орналасу
Браунның Банксианың орналасуында B. verticillata B. compar (қазіргі B. integrifolia subsp. салыстыру) және B. coccinea (scarlet banksia) филеттік тәртіппен. Инфрагенерлік орналасу бір ерекше түрдің ерекше гүл басына байланысты өзіндік кіші тұқымдасқа көшіруінен басқа ештеңе көрсетілмеген. B. verticillata гүлдері ерекше гүл шоқчаларында кездесетіндіктен, ол Banksia verae, "нағыз банксияларда" сақталды. 1856 жылы Карл Мейснер егжей-тегжейлі нұсқасын жариялады. Евбанксия секциялық дәрежеге төмендетіліп, төрт серияға бөлінді. B. verticillata сериясы Salicinae орналастырылды, өйткені оның жапырақтары аздап сызықты және төменгі беті ақ. Жапырақ таңбаларына негізделгендей, Мейснердің сериялары өте әртүрлі болды. Бұл жүйе бір ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. Көп жылдар бойы B. verticillata және B. littoralis (сулы банксия) арасында шатастық болды. 1984 жылға дейін соңғысы қазіргі Банксиа семинуда (өзен банксиасы) деп аталды, ол Б. вертициллата сияқты жапырақтары бар. Осылайша, B. verticillata осы кеңінен анықталған түрдің өзгеру диапазонына кіретінін түсіну оңай болды. Бiр кезде бұл бiршама түсініксіз болды. Алекс Джордж өзінің 1981 жылғы "The genus Banksia L. f. (Proteaceae) " монографиясында Банксияның жаңа таксономиялық орналасуын жариялады. Эндлишердің Эубанксиясы B. subg. болып қалды. Banksia деп аталады және үш бөлімге бөлінді, олардың бірі Oncostylis болды. Oncostylis төрт серияға бөлінді, B. verticillata оның гүлшоғыры цилиндр тәрізді болғандықтан Spicigerae сериясына орналастырылды. Бұл клад Тиле мен Ладигестің B. subser негізін қалады. Occidentales, ол "нағыз шұңқырларда қарама-қарсы декуссатты көшеттер және ересектер жапырақтарымен сипатталады" деп анықталды. (B. seminuda зерттеуде үлгі алынбағандықтан, кладограмманың басқа жерінде пайда болғандықтан емес, алынып тасталды.)
Таралуы және мекендейтін ортасы
Banksia verticillata екі бөлінген сегменттегі шашыраңқы популяцияларда кездеседі: біреуі Уолполлдың айналасында, ал екіншісі Албанидің айналасында және шығысқа қарай Чейнс-Бичке дейін. Бірін қоспағанда, барлығы жағалаудан 2 км (1,5 миль) қашықтықта орналасқан, ерекшелігі 10 км (6 миль) ішкі аймақта орналасқан. Өсімдіктер жағажайдағы гранитті жерлердің үстінде, көбінесе жартастардың жарықтарында, сондай-ақ тасты жерлердің үстінде өседі. Бұл тек гранитті топырақта өсетін жалғыз банксия. Ол Taxandria marginata, Батыс Австралиялық мылтық (Agonis flexuosa), Andersonia sprengelioides және Hakea түрлерімен бірге бұталар мен шөпте өседі. Кіші сүтқоректілер ірі тозаңдырғыштар емес, бірақ бұталық тышқандар (Rattus fuscipes) және үй тышқандары (Mus musculus) тіркелді. Бал аралары (Apis mellifera) гүлдің ұшарларына барады, бірақ олар жақсы тозаңдатпайды.
Қорғау
Banksia verticillata 1999 жылғы федералды Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заң бойынша зардап шегуге ұшырайтын және Батыс Австралияның 1950 жылғы Жабайы табиғат қорғау туралы заңына сәйкес сирек кездесетін деп жарияланды. 1995 жылғы санақ бойынша өсімдіктер саны 4500 - ге жеткен. Тұқым көптеген популяциялардан жиналды, бірақ он жыл сақталғаннан кейін өсіп-өну деңгейі Banksia brownii-ге қарағанда әлдеқайда төмен. Алайда оларды мұқият пайдалану керек, өйткені зерттеулер фосфитті жапыраққа бүрку тамырлар мен көкпарлардың өсуіне кері әсер ететінін көрсетті.
Өсіру
Banksia verticillata өсімдігі өсіруде сирек кездеседі. Табиғи өсіп-өну жағдайлары күн сәулесі мен дренаждың жақсы болуы өсіру үшін маңызды екенін көрсетеді. Бұл жағалау жағдайлары мен эрозияны бақылау үшін жақсы. Өлуге өте сезімтал, B. verticillata (басқа да батыс австралиялық банксиалар сияқты) ылғалды жағдайларда немесе нашар дренажда тез жойылады. Ол Banksia integrifolia-ға сәтті сіңіп алынды. Тұқымдарды өңдеу қажет емес, олар 19 - 49 күн ішінде өседі.