Кіріспе

Батыс Австралияның оңтүстік-батысындағы бұта. Түрлер қорабы. Сурет: Banksia verticillata және New Holland Honeyeater. Жаңа Голландиялық бал жегіш бірнеше цилиндрлі алтын гүлдің бірінен ішінара жапырақпен жасырынып тамақтанады. Ол қатты жел соққан, немесе кейде бір текті ағаш ретінде өсетін, өте ашық жерлерде әлдеқайда төмен немесе тіпті құлап қалған әдетті қабылдауы мүмкін. Қалқанның сұр қабығында жарықтар бар, сабақтары мен бұтақтары жас кезде жіңішке түкті, ал қартайған сайын тегіс болады. Терілі ашық жасыл жапырақтары бұтақта немесе бұтақтарда кезектесіп орналасады және ұзындығы 0,51,1 мм-ге тең. Олардың ұзындығы 39 см, ені 0,71,2 см, ал пішіні эллипстік, тұтас (тікелей) қисық шеттері бар. Бастапқыда олар түкті болып, жетілген сайын тегіс болады, бірақ олардың төменгі жақтары ақ түкпен қапталған. Гүл шоғырының түбінен жеке гүлдер ашылады, антез толқыны гүл шоғырына қарай көтеріледі. Кейде гүлдер ашық жерлерде ерте ашылуы мүмкін. Барлық гүлдер ашылуы үшін шамамен 9,5 күн кетеді, ал күндіз және түнде жиілігі ұқсас. Гүлдері сұр түске айналып, ескі гүлдері құлап кетуден бұрын біраз уақыт қалады. Бұтақ гүлдің ескі ұшынан 100 - ге дейін ұсақ сүректі түкпіршіктер пайда болуы мүмкін. Олардың ені 1,1 - 1,5 см, ені 3 - 4 мм, ұшы 2 - 3 мм, бірнеше жылдан кейін ашылып, тұқым шығады. Алайда бұл түрдің ресми жариялануына әкелмеді. Келесі белгілі жинақ 1801 жылдың желтоқсан айында HMS Investigator кемесінің Король Джордж саундқа сапары кезінде болды. Бұл коллекцияның жағдайы туралы аз мәлімет бар, тек үлгідегі таңбасында: "King Georges Sound Dec[embe]r 1801" деп жазылған. Бұл үлгі Роберт Браунға тиесілі, бірақ бағбан Питер Гуд және ботаникалық суретші Фердинанд Бауэр Браунның үлгілер жинағына көбінесе атрибуциясыз үлес қосты. Тағдырдың нақты күні мен орны туралы нақты мәлімет беруге болмайды, өйткені Браун да, Гуд та бұл жинақты күнделіктеріне жазған жоқ. Бауэр түрдің суреті жарияланбаған және оның бастапқы суреттері жоғалып кеткен, бірақ Уильям Весталл оны екі суретіне енгізген сияқты, және ол кейіннен Адмиралтейство үшін жұмыс істеген майлы суреттердің бірінің алдыңғы жағына енгізген. Браун түрді ресми түрде 1810 жылы өзінің "Жусьье протеасеялары туралы" еңбегінде сипаттап, атады. Ол типтік үлгісін анықтаған жоқ, бірақ оның коллекциясындағы бір үлгі түрдің лектотипі деп ресми түрде жарияланды. Ол сондай-ақ нақты эпитет үшін этимологияны нақты айтпады, бірақ бұл атау латын тіліндегі verticillatus ("құйшақ") сөзінен шыққан деп қабылданады. Banksia verticillata-ның бірде-бір тұқымдасы немесе сорттары анықталмаған және оның таксономиялық синонимдері жоқ. 1891 жылы Отто Кунце өзінің Revisio Generum Plantarum еңбегінде Banksia L. f. деген жалпы атаудан бас тартты. Оның себебі Banksia атауы бұрын 1776 жылы Banksia J. R. Forst & G. Forst деп жарияланғаны, бұл қазір Pimelea деп аталатын тұқымға қатысты. Кунце Sirmuellera-ны бұл түрді Sirmuellera verticillata деп атап, Sirmuellera-ны балама ретінде ұсынды. Басымдық принципіне қатысты бұл қағида Кунце замандастарымен елеулі түрде ескерілмеген, ал Банксия Л. f. 1940 жылы ресми түрде сақталып, Сирмуеллерадан бас тартты.

Инфрагендік орналасу

Браунның Банксианың орналасуында B. verticillata B. compar (қазіргі B. integrifolia subsp. салыстыру) және B. coccinea (scarlet banksia) филеттік тәртіппен. Инфрагенерлік орналасу бір ерекше түрдің ерекше гүл басына байланысты өзіндік кіші тұқымдасқа көшіруінен басқа ештеңе көрсетілмеген. B. verticillata гүлдері ерекше гүл шоқчаларында кездесетіндіктен, ол Banksia verae, "нағыз банксияларда" сақталды. 1856 жылы Карл Мейснер егжей-тегжейлі нұсқасын жариялады. Евбанксия секциялық дәрежеге төмендетіліп, төрт серияға бөлінді. B. verticillata сериясы Salicinae орналастырылды, өйткені оның жапырақтары аздап сызықты және төменгі беті ақ. Жапырақ таңбаларына негізделгендей, Мейснердің сериялары өте әртүрлі болды. Бұл жүйе бір ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. Көп жылдар бойы B. verticillata және B. littoralis (сулы банксия) арасында шатастық болды. 1984 жылға дейін соңғысы қазіргі Банксиа семинуда (өзен банксиасы) деп аталды, ол Б. вертициллата сияқты жапырақтары бар. Осылайша, B. verticillata осы кеңінен анықталған түрдің өзгеру диапазонына кіретінін түсіну оңай болды. Бiр кезде бұл бiршама түсініксіз болды. Алекс Джордж өзінің 1981 жылғы "The genus Banksia L. f. (Proteaceae) " монографиясында Банксияның жаңа таксономиялық орналасуын жариялады. Эндлишердің Эубанксиясы B. subg. болып қалды. Banksia деп аталады және үш бөлімге бөлінді, олардың бірі Oncostylis болды. Oncostylis төрт серияға бөлінді, B. verticillata оның гүлшоғыры цилиндр тәрізді болғандықтан Spicigerae сериясына орналастырылды. Бұл клад Тиле мен Ладигестің B. subser негізін қалады. Occidentales, ол "нағыз шұңқырларда қарама-қарсы декуссатты көшеттер және ересектер жапырақтарымен сипатталады" деп анықталды. (B. seminuda зерттеуде үлгі алынбағандықтан, кладограмманың басқа жерінде пайда болғандықтан емес, алынып тасталды.)

Таралуы және мекендейтін ортасы

Banksia verticillata екі бөлінген сегменттегі шашыраңқы популяцияларда кездеседі: біреуі Уолполлдың айналасында, ал екіншісі Албанидің айналасында және шығысқа қарай Чейнс-Бичке дейін. Бірін қоспағанда, барлығы жағалаудан 2 км (1,5 миль) қашықтықта орналасқан, ерекшелігі 10 км (6 миль) ішкі аймақта орналасқан. Өсімдіктер жағажайдағы гранитті жерлердің үстінде, көбінесе жартастардың жарықтарында, сондай-ақ тасты жерлердің үстінде өседі. Бұл тек гранитті топырақта өсетін жалғыз банксия. Ол Taxandria marginata, Батыс Австралиялық мылтық (Agonis flexuosa), Andersonia sprengelioides және Hakea түрлерімен бірге бұталар мен шөпте өседі. Кіші сүтқоректілер ірі тозаңдырғыштар емес, бірақ бұталық тышқандар (Rattus fuscipes) және үй тышқандары (Mus musculus) тіркелді. Бал аралары (Apis mellifera) гүлдің ұшарларына барады, бірақ олар жақсы тозаңдатпайды.

Қорғау

Banksia verticillata 1999 жылғы федералды Қоршаған ортаны қорғау және биологиялық әртүрлілікті сақтау туралы заң бойынша зардап шегуге ұшырайтын және Батыс Австралияның 1950 жылғы Жабайы табиғат қорғау туралы заңына сәйкес сирек кездесетін деп жарияланды. 1995 жылғы санақ бойынша өсімдіктер саны 4500 - ге жеткен. Тұқым көптеген популяциялардан жиналды, бірақ он жыл сақталғаннан кейін өсіп-өну деңгейі Banksia brownii-ге қарағанда әлдеқайда төмен. Алайда оларды мұқият пайдалану керек, өйткені зерттеулер фосфитті жапыраққа бүрку тамырлар мен көкпарлардың өсуіне кері әсер ететінін көрсетті.

Өсіру

Banksia verticillata өсімдігі өсіруде сирек кездеседі. Табиғи өсіп-өну жағдайлары күн сәулесі мен дренаждың жақсы болуы өсіру үшін маңызды екенін көрсетеді. Бұл жағалау жағдайлары мен эрозияны бақылау үшін жақсы. Өлуге өте сезімтал, B. verticillata (басқа да батыс австралиялық банксиалар сияқты) ылғалды жағдайларда немесе нашар дренажда тез жойылады. Ол Banksia integrifolia-ға сәтті сіңіп алынды. Тұқымдарды өңдеу қажет емес, олар 19 - 49 күн ішінде өседі.