Кіріспе

Польша билігі ханшайымы Елиза Радзвиль (Elisa Friederike Luise Martha; Eliza Fryderyka Luiza Marta Radziwiłłówna; 28 қазан 1803 - 27 тамыз 1834) - польша билігінің (элиталық магнаттар болған Радзвиль отбасы) мүшесі, патша ата-бабасы. Ол Пруссияның принсі Вильгельмнің, кейіннен Вильгельм I, неміс императорының қалаулы қалыңдығы болды, бірақ оларға үйленуге рұқсат етілмеді.

Өмір

Принц Антони Радзвиль мен Пруссияның принцессасы Луизаның қызы, Ұлы Фридрих патшаның немересі және Пруссияның патшалық отбасының туысы Элиза Берлинде дүниеге келді. Принц Уильям, оның екінші туысы, бір кезде алынып тасталды және Пруссия тағына мұрагер болды, онымен кездесіп, оған ғашық болды. Уильям үйленіп, одан әрі мұрагерлер тудыруы керек еді. Оның әкесі және оның туысы патша Фридрих Вильгельм III Вильгельм мен Элизаның арасындағы қарым-қатынасты жақсы көретін, бірақ Пруссияның кейбір сарайлары оның ата-бабалары өзінің әміршілік атағын Максимилиан І-ден сатып алған деген тарихи айыптарды анықтады. Кейбір адамдардың көзінде ол Пруссия тағына мұрагерге үйленуге жеткілікті жоғары дворяндыққа ие болған жоқ (Радивилл патшалық емес, өйткені оның әкесі билік құрған ханзада емес), тіпті Радивиллдің бірі Барбара XVI ғасырда Польшаның королевасы болған. Вильгельмнің ағасы, Пруссияның Фридрих Вильгельм IV Баварияның Елизавета Людовикаға үйленген, ал Елизавета Богслав Радзвиль мен ханзада Януш Радзвильдің ұрпағы болған. Осылайша 1824 жылы Пруссия патшасы баласыз қалған Ресей императоры Александр І-ге Радзвильді асырап алуды өтінді, бірақ Ресей билеушісі бұдан бас тартты. Радзвильдің ағасы Пруссияның князі Августтың екінші бала асырап алу жоспары да сәтсіз болды, өйткені жауапты комитет бала асырап алу "қанды өзгертпейді" деп есептеді (әзірге асырап алудың асыл және патшалық байланыстарын басқаратын қағида). Ақырында 1826 жылы маусым айында Вильямның әкесі Радзвильге үйленуден бас тартуды талап етуге мәжбүр болды. Вильям келесі бірнеше айды өзіне қолайлы келін іздеумен өткізді, бірақ Радзвильмен эмоционалдық байланысын үзген жоқ. Ақырында, Вильгельм 1826 жылы 29 тамызда (жазбаша және әкесі араласу арқылы) өзінен он төрт жас кіші Августа Веймардан үйленуді сұрады. Вильям өзінің Ілесі Елизаны соңғы рет 1829 жылы көрді. Радзвиль кейіннен Шварценбергтің князі Фридрихке айтты, бірақ бұл келісім сәтсіз аяқталды. Ол 1834 жылы туберкулезден ем іздеп бақ-жайда жатқанда, тұрмысқа шықпаған күйеуімен Бад-Фрайенвальде қайтыс болды. Тарихшы Карин Фейерштейн Прассер екі қалыңдықтың арасындағы хат алмасуды бағалау негізінде Вильгельмнің екі некеге де әртүрлі үміттерін көрсетті: ол Ресей патшасы Николай I-нің әйелі, қарындасы Царине Александра Федоровнаға (Пруссияның Шарлотта) Радзвиль туралы "Өмірде бір рет қана сүйе алады" деп жазды, бірақ Аугуста туралы "Принцесса жақсы және ақылды, бірақ ол мені суық қалдырады" деп мойындады. Августа болашақ күйеуін жақсы көріп, бақытты некеге үміттенсе де, олардың қарым-қатынасы қиын болды; Радзвиль мұны білген және ол өзі Пруссия ханзадасына жақсы әйел болар еді деп сенді.