1888 жылғы Германия императрицасы және Пруссия королевасы Виктория

Виктория, прусская королева, мать Вильгельма II. Биография, семья, политические взгляды и роль в истории Германии и Великобритании.

32 мин оқу

100%

Дереккөз: Victoria, Princess Royal — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1888 жылы Германия императрицасы және Пруссия королевасы Виктория, Корольдік ханшайым (Виктория Аделаида Мария Луиза; 21 қараша 1840 – 5 тамыз 1901) – Германия императоры Фредерик III-нің әйелі және Пруссия королевасы болды. Ол Ұлыбритания королевасы Виктория мен Саксен-Кобург және Гота князі Альберттің тұңғыш баласы және 1841 жылы Корольдік ханшайым атағын алды. Ұлыбритания монархының тұңғыш баласы ретінде, ол кіші інісі, болашақ Эдуард VII дүниеге келгенге дейін мұрагер болып қысқа уақыт тұрды. Ол Германияның соңғы императоры Вильгельм II-нің анасы болды. Саяси либералды ортада әкесі тәрбиелеген Виктория 17 жасында Пруссия князі Фридрихке тұрмысқа шығып, одан сегіз бала дүниеге келді. Виктория Фредерикпен либералды көзқарастарын бөлісіп, Пруссия мен кейінгі Германия империясының британдық үлгідегі конституциялық монархияға айналуын қалады. Осы көзқарастары мен ағылшын тегі үшін сынға ұшыраған Виктория Хогенцоллерндер мен Берлин сарайының оқшаулануына ұшырады. Бұл оқшаулану 1862 жылы оның ең беделді саяси қарсыласы Отто фон Бисмарк билікке келгеннен кейін күшейді. Виктория императрица болып небары бірнеше ай ғана билік етті, осы кезеңде Германия империясының саясатына әсер ету мүмкіндігіне ие болды. Фредерик III 1888 жылы таққа отырғаннан кейін 99 күн өткен соң, көмей рагынан қайтыс болды, оның орнына анасынан әлдеқайда консервативті көзқарастағы ұлы Вильгельм II келді. Күйеуінің қайтысынан кейін ол «Императрица Фредерик» (нем. Kaiserin Friedrich) деген аталыммен кеңінен танылды. Жесір императрица Кронберг-им-Таунуста қоныстанды, онда марқұм күйеуінің құрметіне Фридрихсхоф сарайын салдырды. Кіші қыздарының үйлену тойынан кейін оқшауланған ол 1901 жылғы тамызда, анасы Виктория королевасының 1901 жылғы қаңтардағы қайтысынан кейін 7 ай өткен соң, сүт безі рагынан қайтыс болды. Виктория мен оның ата-анасы арасындағы хат алмасулардың көп бөлігі сақталған: королева Викторияның үлкен қызына жазған 3777 хаты және императрицаның анасына жазған шамамен 4000 хаты сақталып, тізімделген. Бұл хаттар 1858-1900 жылдар аралығындағы пруссиялық сарайдағы өмір туралы толыққанды мәлімет береді.

German Empress and Queen of Prussia in 1888

Victoria, Princess Royal (Victoria Adelaide Mary Louisa; 21 November 1840 – 5 August 1901) was German Empress and Queen of Prussia as the wife of Frederick III, German Emperor. She was the eldest child of Queen Victoria of the United Kingdom and Prince Albert of Saxe Coburg and Gotha and was created Princess Royal in 1841. As the eldest child of the British monarch, she was briefly heir presumptive until the birth of her younger brother, the future Edward VII. She was the mother of Wilhelm II, the last German Emperor. Educated by her father in a politically liberal environment, Victoria was married at the age of 17 to Prince Frederick of Prussia, with whom she went on to have eight children. Victoria shared with Frederick her liberal views and hopes that Prussia and the later German Empire should become a constitutional monarchy, based on the British model. Criticised for this attitude and for her English origins, Victoria suffered ostracism by the Hohenzollerns and the Berlin court. This isolation increased after the rise to power of Otto von Bismarck, one of her most staunch political opponents, in 1862. Victoria was empress for only a few months, during which she had opportunity to influence the policy of the German Empire. Frederick III died in 1888 – 99 days after his accession – from laryngeal cancer and was succeeded by their son Wilhelm II, who had much more conservative views than his parents. After her husband's death, she became widely known as Empress Frederick (German: Kaiserin Friedrich). The empress dowager then settled in Kronberg im Taunus, where she built Friedrichshof, a castle, named in honour of her late husband. Increasingly isolated after the weddings of her younger daughters, she died of breast cancer in August 1901, less than 7 months after the death of her mother, Queen Victoria, in January 1901. The correspondence between Victoria and her parents has been preserved almost completely: 3,777 letters from Queen Victoria to her eldest daughter and about 4,000 letters from the empress to her mother are preserved and catalogued. These give a detailed insight into life at the Prussian court between 1858 and 1900.

Ерте өмір және білім

Принцесса Виктория дүниеге 21 қараша 1840 жылы Лондонның Бэкингем сарайында келді. Ол королева Виктория мен оның күйеуі, Альберт ханзаданың тұңғыш баласы еді. Ол туған кезде дәрігер қайғымен: «О, ханым, қыз!» деді. Королева: «Ештеңе емес, келесі жолы ханзада болады!» деп жауап берді. Виктория британдық ханшайым ретінде дүниеге келді. Сонымен қатар, ол туған күнінен бастап, 1841 жылғы 9 қарашада кіші інісі Альберт Эдуардтың (кейін король Эдуард VII) дүниеге келуіне дейін Ұлыбритания тағының мұрагері болды. 1841 жылғы 19 қаңтарда ол патшаның үлкен қызы болғандықтан, «Патшайым қызы» атағы берілді. Отбасында оны жай ғана Вики деп атады. Ол 1841 жылғы 10 ақпанда (ата-анасының алғашқы неке мерекесінде) Кентербери архиепископы Уильям Хоулидің қолынан Бэкингем сарайының Тақ бөлмесінде крещение рәсімінен өтті. Осы оқиғаға арнап ерекше Лилия шүкіршігі жасалды. Оның тәрбиешілері Саксен-Майнинген әйел Аделаида (оның әжесі), Бельгия королі Леопольд I (оның әкесінің ағасы), Саксен-Кобург және Гота герцогы Эрнст I (оның әкесінің әкесі, Веллингтон герцогы оның орнына қатысты), Сюссекс герцогы (оның әкесінің ағасы), Глостер герцогинясы Мэри ханшайым (оның әжесі) және Саксен-Кобург-Заальфельд ханшайымы Виктория (оның анасының анасы) болды. Корольдік жұбайлар балаларына мүмкіндігінше толыққанды білім беруді қалаған. 18 жасында, әйелі Вильгельм IV патшаның орнын басып алған королева Виктория өзінің мемлекеттік істерге жеткілікті дайындықсыз болғанын сезінді. Альберт ханзада, Саксен-Кобург-Готаның кішкентай герцогтығында дүниеге келген, Бельгия королі Леопольд I-нің арқасында жақсы білім алды. Викторияның тууынан кейін Альберт ханзада корольдік балалармен байланысты барлық адамдардың міндеттері мен қызметтерін егжей-тегжейлі баяндаған естелік жазды. Бір жарым жылдан кейін, корольдік жұбайлардың жақын досы барон Стокмар жазған 48 беттік құжат кішкентай ханшайыммен қолданылатын білім беру принциптерін сипаттайды. Ерте дамыған және зиялы Виктория 18 айлық шағында француз тілін, ал төрт жасында неміс тілін үйрене бастады. Ол грек және латын тілдерін де оқыды. Алты жасынан бастап оның оқу бағдарламасына арифметика, география және тарих кірді, ал әкесі оған саясат пен философиядан сабақ берді. Ол сонымен қатар ғылым мен әдебиетті оқыды. Оның оқу күні сағат 8:20-да басталып, сағат 18:00-де аяқталды. Інісінен айырмашылығы, Виктория білімге құштар, жақсы оқушы болды. Алайда, ол жақсылыққа мойын бұрмайтын мінез танытты. Королева Виктория мен оның күйеуі балаларын сарай өмірінен мүмкіндігінше алыс ұстағысы келді, сондықтан олар Уайт аралындағы Осборн үйін сатып алды. Альберт балалары үшін швейцарлық стильдегі коттедж салды, онда кішкентай ас үй және ағаш шеберханасы болды. Осы ғимаратта корольдік балалар қолөнер мен тұрмыстық дағдыларды үйренді. Альберт ханзада балаларының біліміне үлкен мән берді. Ол балаларының жетістіктерін жақыннан бақылап, кейде оларға өзі сабақ беріп, олармен бірге ойнады. Викторияның әкесіне деген құрметі зор болды және оның либералды саяси көзқарасын мұра еткені айтылады.

Princess Victoria was born on 21 November 1840 at Buckingham Palace, London. She was the first child of Queen Victoria and her husband, Prince Albert. When she was born, the doctor exclaimed sadly: "Oh Madame, it's a girl!" The queen replied: "Never mind, next time it will be a prince!" As a daughter of the sovereign, Victoria was born a British princess. In addition, she was heir presumptive to the throne of the United Kingdom from her birth until the birth of her younger brother Prince Albert Edward (later King Edward VII) on 9 November 1841. On 19 January 1841, she was made Princess Royal, a title sometimes conferred on the eldest daughter of the sovereign. To her family, she was known simply as Vicky. She was baptised in the Throne Room of Buckingham Palace on 10 February 1841 (on her parents' first wedding anniversary) by the Archbishop of Canterbury, William Howley. The Lily font was commissioned especially for the occasion of her christening. Her godparents were Adelaide of Saxe Meiningen (her great aunt), Leopold I of Belgium (her great uncle), Ernst I, Duke of Saxe Coburg and Gotha (her paternal grandfather, for whom the Duke of Wellington stood proxy), Prince Augustus, Duke of Sussex (her great uncle), the Princess Mary, Duchess of Gloucester (her great aunt) and Princess Victoria of Saxe Coburg Saalfeld (her grandmother). The royal couple decided to give their children as complete an education as possible. Queen Victoria, who succeeded her uncle King William IV at the age of 18, believed that she herself had not been sufficiently prepared for government affairs. For his part Prince Albert, born in the small Duchy of Saxe Coburg Gotha, had received a more careful education thanks to his uncle King Leopold I of Belgium. Shortly after the birth of Victoria, Prince Albert wrote a memoir detailing the tasks and duties of all those involved with the royal children. Another 48 page document, written a year and a half later by the Baron Stockmar, an intimate of the royal couple, details the educational principles to be used with the little princess. Precocious and intelligent, Victoria began to learn French at the age of 18 months, and to study German when aged four. She also learned Greek and Latin. From the age of six her curriculum included arithmetic, geography and history, and her father tutored her in politics and philosophy. She also studied science and literature. Her school days, interrupted by three hours of recreation, began at 8:20 and finished at 18:00. Unlike her brother, whose curriculum was even more severe, Victoria was an excellent pupil who was always hungry for knowledge. However she showed an obstinate character. Queen Victoria and her husband wanted to remove their children from court life as much as possible, so they acquired Osborne House on the Isle of Wight. Near the main building, Albert built for his children a Swiss inspired cottage with a small kitchen and a carpentry workshop. In this building the royal children learned manual work and practical life. Prince Albert was very involved in the education of their offspring. He closely followed the progress of his children and gave some of their lessons himself as well as spending time playing with them. Victoria is described as having "idolised" her father and having inherited his liberal political views.

Фредерикпен алғашқы кездесу

Неміс конфедерациясында Пруссияның принці Вильгельм және оның әйелі, Саксе-Веймар-Эйзенахтың принцессасы Августа, королева Виктория мен принц Альберт одақтас болған тұлғалардың қатарында болды. Британ монархі 1846 жылдан бастап өз туысы Августамен үнемі хат алмасып тұрды. 1848 жылы Берлинде болған төңкеріс екі патшалық жұп арасындағы байланысты одан әрі нығайтты, себебі Пруссия тағына мұрагерлік құқығы бар адам үш ай бойы британдық сарайда паналауға мәжбүр болды. 1851 жылы Вильгельм әйелі және екі баласымен (Фридрих және Луиза) Ұлы көрменің құрметіне Лондонға келді. Виктория болашақ күйеуімен алғаш рет танысты, және жас айырмашылығына қарамастан (ол 11 жаста, ал ол 19 жаста) олар жақсы тіл табысты. Екеуінің араласуын жақсарту үшін королева Виктория мен принц Альберт қызын Фридрихке көрмені көрсетуді сұрады, ал сапар барысында принцесса ағылшын тілінде бірнеше сөз ғана айта алса, Фридрих мінсіз неміс тілінде сөйлесе алды. Кездесу сәтті аяқталды, және жылдар өткен соң принц Фридрих осы сапар кезінде Виктория оған қалдырған жағымды әсерді еске алды – оның әдемілік, зиялылық құштарлық және қарапайымдылықтың үйлесімі. Фридрих Германияға оралғаннан кейін Викториямен жақын хат алмасуды бастады. Бұл жаңа туған достықтың артында королева Виктория мен оның күйеуінің Пруссиямен байланысты нығайтуға деген ниеті тұрды. Британ монархі Белгия королі Леопольд I-ге жолдаған хатында қызы мен пруссиялық ханзаданың кездесуі екеуінің арасындағы қарым-қатынасты жақын етуіне әкеледі деген үмітін білдірді.

Қатысу

Фредерик жан-жақты білім алған, әсіресе жазушы Эрнст Мориц Арндт және тарихшы Фредерик Кристоф Дальман сияқты тұлғалардың ықпалында қалыптасқан. Гогенцоллерн әулеті дәстүріне сәйкес, ол қатаң әскери дайындықтан өтті. 1855 жылы Фредерик ханзада Ұлыбританияға тағы бір сапар жасап, Шотландиядағы Балморал сарайында Виктория мен оның отбасына барды. Сапарының мақсаты ханшайымды қайтадан көру және оның оған лайықты жұбай болатынына көз жеткізу болды. Берлинде бұл сапарға жағымсыз реакция болды. Шындығында, Пруссия сарайының көптеген өкілдері мұрагердің ұлының орыс ұлы князьға үйленуін қалаған. Король Фредерик Вильгельм IV, өзінің жүрегіндегі туысына британдық ханшайымға үйленуге рұқсат бергенімен, тіпті келісімін құпия ұстауға мәжбүр болды, өйткені оның әйелі күшті англофобия танытты. Дегенмен, ханзадамен алғашқы кешкі ас кезінде королева Виктория мен ханзада Альбертке 1851 жылы басталған екі жастың өзара ұнатысы әлі де күшті екені анық болды. Шындығында, патшалық отбасымен үш күн өткен соң Фредерик Викторияның ата-анасынан олардың қызына үйленуге рұқсат сұрады. Олар бұл жаңалыққа қуанғанмен, Виктория 17 жасқа толғанға дейін үйленбеуді шартымен келісім берді. Осы шарт қабылданғаннан кейін Виктория мен Фредериктің никесі 1856 жылдың 17 мамырында ресми түрде жарияланды. Ұлыбританиядағы бастапқы реакция наразылық болды. Ағылшын қоғамдық пікірі Пруссия Корольдігінің 1853–1856 жылдардағы Қырым соғысы кезіндегі бейтараптығына наразылық білдірді. "Таймс" газеті Гогенцоллерндерді «нашар әулет» деп сипаттап, олардың тұрақсыз және сенімсіз сыртқы саясатын сынады, сонымен қатар тақтың сақталуы тек Ресейге байланысты екенін айтты. Газет сондай-ақ король Фредерик Вильгельм IV-тің 1848 жылғы төңкеріс кезінде халыққа берген саяси кепілдіктерін орындамағанын сынады. Немец конфедерациясында нике туралы хабарламаға реакциялар әртүрлі болды: Гогенцоллерн әулетінің бірнеше мүшелері мен консерваторлар оған қарсы болды, ал либералдық айналымдар британдық тәжбен жасалған одақты құттықтады.

Frederick had received a comprehensive education and in particular was formed by personalities such as the writer Ernst Moritz Arndt and historian Friedrich Christoph Dahlmann. According to the tradition of the House of Hohenzollern, he also received rigorous military training. In 1855 Prince Frederick made another trip to Great Britain and visited Victoria and her family in Scotland at Balmoral Castle. The purpose of his trip was to see the Princess Royal again, to ensure that she would be a suitable consort for him. In Berlin the response to this journey to Britain was far from positive. In fact many members of the Prussian court wanted to see the heir presumptive's son marry a Russian grand duchess. King Frederick William IV, who had allowed his nephew to marry a British princess, even had to keep his approval a secret because his own wife showed strong Anglophobia. Nevertheless from the first dinner with the prince it was clear to Queen Victoria and Prince Albert that the mutual liking of the two young people that had begun in 1851 was still vivid. In fact after only three days with the royal family Frederick asked Victoria's parents permission to marry their daughter. They were thrilled by the news but gave their approval on condition that the marriage should not take place before Victoria's 17th birthday. Once this condition was accepted the engagement of Victoria and Frederick was publicly announced on 17 May 1856. The immediate reaction in Great Britain was disapproval. The English public complained about the Kingdom of Prussia's neutrality during the Crimean War of 1853–1856. The Times characterised the Hohenzollern as a "miserable dynasty" that pursued an inconsistent and unreliable foreign policy, with the maintenance of the throne depending solely on Russia. The newspaper also criticised the failure of King Frederick William IV to respect the political guarantees given to the population during the revolution of 1848. In the German Confederation the reactions to the announcement of the engagement were mixed: several members of the Hohenzollern family and conservatives opposed it and liberal circles welcomed the proposed union with the British crown.

Пруссиялық ханшайымы рөлін атқаруға дайындық

Вормарц құрамына кірген принц-консорт ұзақ уақыттан бері «Кобург жоспары» идеясын қолдады, яғни либералдық Пруссия басқа неміс мемлекеттері үшін үлгі болып, Германияның бірігуіне қол жеткізе алады деп ойлады. 1848 жылы Пруссияның принці Вильгельм Лондонда мәжбүр түрде болған кезде, принц-консорт өзінің Гогенцоллерн туысын Пруссияны британдық үлгідегі конституциялық монархияға айналдыру қажеттігіне көндіруге тырысты. Бірақ болашақ неміс императоры көндірген жоқ, керісінше, өте консервативті көзқарас сақтады. Қызын Германияны либералдау құралы ретінде пайдалануға ниеттенген Альберт ханзада Виктория мен Фредериктің екі жылдық құдалық кезеңін ханшайымға мүмкіндігінше толыққанды білім беру үшін пайдаланды. Осылайша ол өзі тарих пен қазіргі Еуропа саясатын оқып, принцессаға Пруссияда болған оқиғалар туралы көптеген эсселер жазды. Алайда, Принц-консорт Германиядағы либералдық реформа қозғалысының мүмкіндіктерін шамадан тыс бағалады, оның Германия Конфедерациясына қатысты пікірлерін тек шағын орта тап пен бірқатар зиялы топтар ғана бөлісті. Сондықтан Альберт ханзада қызына ерекше қиын рөл берді, әсіресе сынға ұшырап, консервативті Гогенцоллерн сарайының алдында.

Үй ішіндегі мәселелер мен неке

Патшалық әпкесі үшін британдық парламент 40 мың фунт стерлинг бөліп берді және оған жылына 8 мың фунт жәрдемақы тағайындады. Осы арада Берлинде король Фридрих Вильгельм IV өзінің жүрекжары Фридрихке жыл сайын 9 мың талер жәрдемақы берді. Пруссия тағының мұрагері екінші болып табылатын Фридриктің кірісі, оның және болашақ әйелінің мәртебесіне сай бюджеттің шығындарын жабуға жеткіліксіз болды. Виктория некелерінің көп бөлігінде өзінің қаржысына сүйенуге мәжбүр болды. Патшалық жұптың Берлиндегі сарайын Фридриктің тәтесі, Елизавета патшайым және анасы, Августа принцесса таңдады. Олар ұзақ жылдар сарай қызметінде болған, Виктория мен Фридриктен әлдеқайда үлкен адамдарды шақырып алды. Сондықтан Альберт ханзада Гёгенцоллерндерден қызына өзімен бір жастағы және британдық тегі бар кемінде екі сүйемелдеуші әйелді рұқсат етуін өтінді. Оның өтініші толығымен қабылданбады, бірақ келісім ретінде Виктория неміс тегінен екі жас сүйемелдеуші әйелді: Вальбурга фон Хоэнталь графинясы мен Мари зу Линнар графинясын қабылдады. Алайда, Альберт ханзада өзінің досы барон фон Стокмардың ұлы Эрнст Альфред Кристиан фон Стокмарды қызының жеке хатшысы етіп тағайындауға қол жеткізді. Британдық ханшайымының Пруссия тағының мұрагері екінші болып табылатын Фридрихке үйленуі Гёгенцоллерндер үшін құрметті оқиға болады деп сенген Альберт ханзада, қызының үйленгеннен кейін де «патшалық ханшайым» атағын сақтап қалуын талап етті. Алайда, Берлин сарайының Англияға қарсы және Ресейге жақын көзқарастарының салдарынан ханзаданың бұл шешімі жағдайды одан әрі шиеленістірді.

Ананың сын-пікірлері

Викторияның Берлинге көшіп келуі принцесса мен оның ата-анасы арасында кең ауқымды хат алмасуды бастады. Ол әр апта сайын әкесіне Германиядағы саяси оқиғалар туралы хат жазатын, көбінесе оларда Германиядағы саяси жағдайға қатысты пікірлері қамтылған. Осы хаттардың көп бөлігі сақталған және Пруссия сарайын тану үшін құнды дереккөз болып табылады. Алайда, бұл хаттар королева Викторияның қызының әрбір қадамына бақылау тануға тырысқанын да көрсетеді. Ол Викторияның өз Отанына да, жаңа еліне де бірдей адал болуын талап етті. Бірақ бұл тез арада мүмкін емес болып кетті, тіпті ең ұсақ жағдайлар да принцессаны шешілмейтін мәселелермен бетпе-бет келтірді. Мысалы, британдық және пруссиялық патшалық үйлердің алыс туысы Орлеан герцогинясының қайтысы Лондонда бір айлық аза тұтуға себеп болды, ал Берлинде аза тұту мерзімі бір апта ғана болды. Виктория Гогенцоллерндер арасында қабылданған аза тұту рәсімін сақтауға міндетті болды, бірақ бұл оған анасының сынына ұшырауын қамтамасыз етті, себебі анасы Викторияның Ұлыбритания және Ирландия Біріккен Корольдігінің ханшайымы және королеваның қызы ретінде Англиядағы дәстүрді сақтау керектігіне сенді. Аналық сынның Викторияның психологиялық денсаулығына тигізетін әсерінен алаңдаған барон фон Стокмар Альберт ханзадасынан араласуын және патшайымнан талаптарын жұмсартуын сұрады. Алайда, барон Берлин сарайының славянофильдік және англофобиялық топтарының принцессаға жасаған шабуылдарын тоқтатуға қол жеткізе алмады. 19 ғасырдың көп бөлігінде Ресей мен Ұлыбритания Азиядағы геосаяси бәсекелес болғанымен қатар, идеологиялық қарсыластар да болды, өйткені екі елде де көптеген адамдар автократиялық Ресей мен демократиялық Ұлыбританияның әлемдік үстемдік үшін күресуге тағдырланғанына сенді. Пруссияда Юнкерлер Императорлық Ресейдің реттелген қоғамымен ортақ ерекшеліктерді көріп, британдық демократияны ұнатпады. Ол Гогенцоллерн отбасынан келген жағымсыз пікірлерге жиі ренжіді. Викторияның ағылшын стиліндегі бақтарды Пруссияға әкелу әрекеті 1858 жылдан бастап Сансуси сарайындағы бақтарды ағылшынша өзгертуге қарсы күреске ұласты, бұл "Англо-пруссиялық бақ соғысы" деп белгілі болды. Виктория ұнатқан қарапайым, әшекейсіз ағылшын стиліндегі геометриялық бақ дизайны итальян стилін жақтыратын пруссиялық сарайдың көңілінен шықпады және Викторияның ағылшын стиліндегі бақтар құру әрекетіне қарсы күшті қарсылық көрсетілді. Виктория Берлинге келгеннен кейін король Фридрих Вильгельм IV Фридрих пен оның әйеліне Берлин сарайының ескі қанатын сыйлады. Ғимараттың жағдайы өте нашар болды, тіпті ваннасы да болмады. 1858 жылдың қараша айында жұбайлар Kronprinzenpalais сарайына көшіп келді. Жазда олар Neues Palais-те тұратын.

Victoria's move to Berlin began a large correspondence between the princess and her parents. Each week, she sent a letter to her father that usually contained comments on German political events. The majority of these letters have been preserved and have become a valuable source for knowing the Prussian court. But these letters also show the will of Queen Victoria to dictate her daughter's every move. She demanded that Victoria appear equally loyal to her homeland and her new country. But this quickly became impossible, and the most insignificant events confronted the princess with insoluble problems. For example, the death of the Duchess of Orléans, a distant relative of the British and Prussian royal houses, brought a month of mourning in London, while in Berlin the mourning period lasted only one week. Victoria was bound to respect the period of mourning in use among the Hohenzollerns, but this earned her the criticism of her mother, who believed that, as a Princess Royal and daughter of the queen of the United Kingdom of Great Britain and Ireland, Victoria should follow the custom in use in England. Concerned about the effect of the continual maternal criticism on Victoria's psychological health, Baron von Stockmar asked Prince Albert to intervene and ask the queen to moderate her demands. However, the baron was unable to reduce the attacks that the princess suffered from the Russophilic and Anglophobic circles of the Berlin court. For most of the 19th century, Russia and Britain were not just geopolitical rivals in Asia, but also ideological opponents as many in both nations believed autocratic Russia and democratic Britain were destined to battle each for world domination. In Prussia, the Junkers tended to see much in common with the ordered society of Imperial Russia, and disliked British democracy. She was often hurt by unkind comments from the Hohenzollern family. A keen amateur gardener, Victoria's attempts to import English style gardens into Prussia prompted what became known as the "Anglo Prussian garden war" as the court fought from 1858 onward against Victoria's attempts to change the gardens at the Sanssouci palace into something more English. The simple, unadorned English style geometric garden designs favored by Victoria were out of favor with the Prussian court which favored the Italianate style, and which ferociously resisted Victoria's attempts to create English style gardens. Upon the arrival of Victoria in Berlin, King Frederick William IV gave to Frederick and his wife an old wing of the Berlin Palace. The building was in very bad condition, and it did not even contain a bathtub. The couple moved to the Kronprinzenpalais in November 1858. In summer, they resided at the Neues Palais.

Бірінші бала тууы

Үйленгеннен кейін бір жылдан сәл өткен соң, 1859 жылдың 27 қаңтарында Виктория өзінің тұңғыш баласын, болашақ неміс императоры Вильгельм II-ні дүниеге әкелді. Босану өте қиын болды. Дәрігерлерге босану басталғанда хабарлауға міндетті қызметші хабар беруді кешіктірді. Сонымен қатар, гинекологтар тек фланель ұйқы киімімен жүрген ханшайымды қарап тексеруге тартынды. Бала жамбаспен төңкерілген болатын, ал босанудың кешігуі ханшайым мен ұлының өміріне қауіп тудыруы мүмкін еді. Ақырында дәрігерлер ана мен баланы құтқарып қалды. Бірақ баланың қолдың жоғары жағы зақымданып, қолының нервісіне зиян келді. Ол өскен сайын қалыпты дамымады, ал Вильгельм ересек болған кезде оның сол қолы оң қолынан он бес сантиметрге қысқа болды. Ауыр босану ұрықтың қиналуына себеп болды деген де болжам бар, бұл болашақ императорды сегіз-он минутқа оттегіден айырды және басқа да неврологиялық проблемаларға әкелуі мүмкін. Дәрігерлер Виктория мен Фредерикті балаларының жарақатынан толық жазылатынына сендіріп, тыныштандыруға тырысты. Дегенмен, олар британдық сарайға Вильгельмнің жағдайы туралы хабарламады. Бірақ бірнеше аптадан кейін баланың қолының жазылмайтыны белгілі болды, содан кейін төрт ай күмәнді күйден кейін Виктория ата-анасына қайғылы жаңалықты жеткізуге шешім қабылдады. Бақытына орай, 1860 жылдың 24 шілдесінде екінші баласы – принцесса Шарлотта қиындықсыз дүниеге келді.

Алғашқы мәселелер мен күрес

1861 жылғы 2 қаңтарда король Фредерик Вильгельм IV қайтыс болғаннан кейін, 1858 жылдан бері регент болып келген оның інісі король Вильгельм I таққа отырды. Фредерик Пруссияның жаңа тәж мұрагері болды, бірақ оның сарайдағы жағдайы көп өзгерген жоқ: әкесі оның күнкөрісін арттырудан бас тартты, ал тәж ханшайым Виктория өзінің қоржыны мен күнкөрісімен отбасылық бюджетке маңызды үлес қосуын жалғастырды. Барон фон Стокмарға жазған хатында Альберт ханзада осы жағдайға қатысты былай деп мәлімдеді:

Қаржылық шектеулеріне қоса, Фредерик пен Виктория басқа да мәселелерге тап болды. Мұрагер ретінде ол корольдің рұқсатысыз Пруссиядан тысқары жерлерге саяхаттауға құқылы емес еді. Бұл шара Викторияның Ұлыбританияға сапарларын шектеу мақсатында жасалған деген қауесет тарады. Таққа отырғаннан кейін король Вильгельм I принц Альберттен хат алды, онда ол Пруссия конституциясының басқа неміс мемлекеттері үшін үлгі болып қызмет етуін тікелей айтпай сұрады. Алайда бұл хат корольдің Альбертке, сондай-ақ Фредерик пен Викторияға, олардың либералдық идеяларын бөлісетін, наразылығын күшейтті.

Әкемнің өлімі мен саяси дағдарыс

1861 жылдың 14 желтоқсанында Альберт тайфун қызыбынан қайтыс болды. Әкесімен жақын қарым-қатынаста болғандықтан, Викторияның күйі қатты қайысты. Ол күйеуімен бірге Англияға жаназаға қатысу үшін барды. Осы қайғылы оқиғадан кейін көп ұзамай, әлі де аза тұтып жүрген Фредерик пен Виктория Вильгельм I билігінің алғашқы маңызды дағдарысына тап болды, олар оған дайын болмаған еді. Пруссия парламенті патшаға әскерді қайта ұйымдастыру жоспарына қажетті қаражатты беруден бас тартты. Вильгельм I реформаны өте маңызды деп санады және 1862 жылдың 11 наурызында парламентті таратуға шешім қабылдады, Пруссия конституциялық жанжалын қайта жақтандырды. Тақ пен Ландтаг арасындағы қатаң қақтығыста патша тақтан бас тарту мерзімін белгілеуді қарастырды. Виктория күйеуін әкесінің тақтан бас тартуын қабылдауға көндіруге тырысты. Ақырында Вильгельм I 22 қыркүйекте Отто фон Бисмаркты Пруссияның премьер-министрі етіп тағайындады. Консервативтік партияның басшысы, саясаткер парламенттік көпшіліксіз, тіпті бекітілген бюджетсіз билік етуге дайын болды. Патша жағдайға риза болды, бірақ оның әйелі, либерал королева Августа, әсіресе ұлы мен келіні бұл шешімді қатты сынады. Дегенмен, Бисмарк 1890 жылға дейін Пруссия үкіметінің, содан кейін Германия үкіметінің басында болды және мұрагер ханзада мен оның әйелінің оқшаулануына ықпал етті. Викторияның ағасы, Уэльс ханзадасы мен Дания ханшайымы Александраның, болашақ король Кристиан IX-тың қызы және қарсылас Пруссия мемлекетінің өкілі арасындағы құдалық туралы жаңалықтан кейін Викторияның Берлин сарайындағы беделі одан әрі төмендеді. Неміс қоғамы мұрагер ханшайымның Дания мен Ұлыбритания арасындағы одақты ынталандырғанына сенді. Фредерик әкесінің және Бисмарктің саясатын ашық сынап, жағдай жасады. Данцигке жасаған ресми сапарында мұрагер ханзада 1 маусымда Бисмарк шығарған бұйрықты жоққа шығарды, ол пруссиялық билік органдарына мазмұны қолайсыз деп танылған газеттің жариялануын тоқтатуға рұқсат берді. Ұлының сөзіне ашуланған Вильгельм I оны мойынсұнбаушылықпен айыптады және оны әскери қызметінен шеттетумен, тіпті таққа мұрагерлік құқығынан айырумен қорқытты. Консервативтік айналымдарда, мысалы, үлгілі жаза талап еткендер, корольдің кіші інісі, принц Карл мен генерал Эдвин фон Мантейфельдің дауысына аз ғана қосылды, олар Фредерик әскери сотта сотталуы керек деп есептеді. Әрине, Виктория консерваторлардың бұл сын-пікірлеріне бейтарап болған жоқ. Шындығында, көптеген адамдар Данцигтегі мұрагердің сөйлеген сөздерінің артында оның тұрғанына күдіктенді. Германияда қатты сынға ұшыраған жұбайлар Ұлыбританияда өздерінің мінез-құлқы үшін мақтау алды. "Таймс" газеті:

On 14 December 1861, Prince Albert died of typhoid fever. Because of her very close relationship with her father, Victoria was devastated by the news. She went with her husband to England to attend the funeral. Shortly after this tragedy Frederick and Victoria, still in mourning, had to face the first major crisis of William I's reign, and they were not prepared to deal with it. The Prussian Parliament denied the king the money needed for his plan of reorganisation of the army. William I considered the reform to be of paramount importance and decided to dissolve the parliament on 11 March 1862, reviving the Prussian constitutional conflict. In a fierce confrontation between the crown and the Landtag, the king considered setting a deadline for leaving the throne. Victoria tried to convince her husband to accept his father's abdication. Finally, William I chose not to abdicate and appointed Otto von Bismarck as Minister President of Prussia on 22 September. Leader of the Conservative Party, the politician was willing to rule without a parliamentary majority and even without an authorised budget. The king was pleased with the situation, but his wife, the liberal Queen Augusta, and especially his son and daughter in law, harshly criticised the decision. However, Bismarck remained at the head of the Prussian government and subsequently of the German government until 1890 and was instrumental in the isolation of the crown prince and his wife. Following the announcement of the engagement between Victoria's brother the Prince of Wales and Princess Alexandra of Denmark, daughter of the future King Christian IX and representative of a rival Prussian state, Victoria's position in the Berlin court was further weakened. The German public was of the opinion that the crown princess was responsible for encouraging the union between Denmark and the United Kingdom. Frederick caused an incident when he openly criticised the policy of his father and Bismarck. During the official visit to Danzig, the crown prince publicly rejected an order issued by Bismarck on 1 June 1863 that allowed the Prussian authorities to prohibit the publication of a newspaper whose content was considered inappropriate. Enraged by the speech of his son, William I accused him of disobedience and threatened to suspend him from his military duties and even to exclude him from the succession to the throne. In conservative circles, which demanded exemplary punishment, few joined the voices of Prince Charles, the king's younger brother, and General Edwin von Manteuffel, who believed that Frederick should be tried in a court martial. Naturally, Victoria was not immune to these criticisms from conservatives. In fact, many suspected that she was behind the words of the heir's speech in Danzig. Severely criticised in Germany, the couple saw their behaviour praised in Great Britain. The Times noted:

The support of the British newspaper became a new source of problems for Frederick and Victoria. The article contained everyday details suggesting that Victoria revealed certain confidential information to the press. The authorities opened an investigation against her, and because of this pressure, Victoria's personal secretary, Baron Ernst von Stockmar, resigned his position.

Пруссия-Дания соғысы

Халықаралық аренада Бисмарк Германияның Пруссияның айналасында бірігуін құруға тырысты. Оның жоспары Австрияның Германия Конфедерациясындағы ықпалын тоқтатып, Германияда Пруссияның гегемониясын орнату болды. Мақсаттарына адал болғандықтан, 1864 жылы ол Пруссияны Данияға қарсы екінші Шлезвиг соғысына қатыстырды. Алайда, премьер-министр Австрияның көмегімен соғысқа қарсы тұрды. Уэльс принці мен Копенгагеннің туыстық байланысына қарамастан, британ үкіметі Германия Конфедерациясы мен Дания арасындағы соғысқа араласудан бас тартты. Бұл мәселе патша отбасында маңызды орын алды, себебі жанжал патша отбасын екіге бөлді. Сонымен қатар, Берлиндегі көптеген адамдар ханшайымның күйеуінің қарындасы Александраның еліне қарсы Пруссияның әскери табыстарына риза болмағанын сезді. Сынға және сенімсіздікке қарамастан, Виктория неміс әскерлерін қолдады. Крым соғысында британдық сарбаздарға медициналық көмек көрсетуге көмектескен Флоренс Найтингейлдің үлгісімен ханшайым жарақат алған сарбаздарға көмек көрсетуге кірісті. Вильгельм I-нің туған күнін тойлау кезінде Виктория күйеуімен бірге қаза тапқан немесе ауыр жарақат алған жауынгерлердің отбасылары үшін әлеуметтік қор құрды. Соғыс кезінде Фридрих Пруссия армиясына қосылып, фельдмаршал Фридрих фон Врангельдің басшылығымен шайқасқа қатысты. Ол 1864 жылдың 7-18 сәуірінде болған Диббөл шайқасында батыл ерлігімен көзге түсті, бұл шайқас Данияның Австрия-Пруссия коалициясынан жеңілуін белгіледі. Германияның жеңісіне қуанған Виктория күйеуінің әскери табысы адамдарды оның мұрагердің әйелі екенін түсінуге ынталандырады деп үміттенеді. Фридрихке жазған хатында ол үнемі сынға ұшырап, Пруссияда тым британдық, ал Ұлыбританияда тым пруссиялық деп есептелетініне шағымданды. Данияны жеңгеннен кейін және 1864 жылдың 30 қазанында қол қойылған Вена шарты бойынша, Шлезвиг, Холштейн және Саксен-Лауенбург герцогтіктерін Пруссия-Австрияның бірлескен үкіметі басқаратын болды. Алайда, бұл жаңа бөлініс Вена мен Берлин арасындағы қақтығыстың себебіне айналды. Мобилизацияны заңсыз деп санаған Пруссия Германия Конфедерациясын таратуды жариялады және Саксония, Ганновер және Гессен-Кассельге басып кірді, бұл австро-пруссиялық соғыстың бастауы болды. 1866 жылдың 3 шілдесінде болған Кенигграц шайқасында мұрагер Фридрих маңызды рөл атқарды, нәтижесінде Австрия ауыр жеңіліске ұшырап, көп ұзамай капитуляциялады. Ақырында, 1866 жылдың 23 тамызындағы Прага бейбіт шартымен Вена Германия Конфедерациясынан шықты, ол таратылды. Шлезвиг-Гольштейн, Ганновер, Гессен-Кассель, Нассау герцогтігі және Франкфурт еркін қаласы Пруссияға қосылды. Кенигграцтағы пруссиялық жеңістен кейін Бисмарк парламенттен әскерге көбірек қаржы сұрады, бұл либералды парламентарийлер арасында жаңа дау тудырды. Фридрих Пруссиямен және бірнеше герман княздықтарымен біріккен Солтүстік Германия Конфедерациясының құрылуын құптады, өйткені ол оны Германияның бірігуіне жасалған алғашқы қадам деп санайды. Алайда, конфедерация мұрагер ханзаданың либералды идеяларын қабылдауға дайын болған жоқ. Демократиялық жолмен сайланғанына қарамастан, Рейхстаг британ парламенті сияқты толық өкілеттіктерге ие болған жоқ. Сонымен қатар, жергілікті билеушілер өздерінің артықшылықтарын сақтауға көбірек қызығушылық танытты, ал жаңа Солтүстік Германия Конституциясы канцлер Отто фон Бисмаркқа көптеген өкілеттіктер берді. Күйеуінен гөрі азырақ ынталы Виктория Солтүстік Германия Конфедерациясын Пруссияның саяси жүйесінің жалғасы деп қарады, ол оны жек көрді. Дегенмен, ол жағдайдың уақытша екеніне және біріккен және либералды Германия құрылатынына үміттенді.

In the international arena, Bismarck tried to build German unity around Prussia. His plans were to end the Austrian influence in the German Confederation and impose Prussian hegemony in Germany. Faithful to his objectives, Bismarck involved Prussia in the Second Schleswig War against Denmark in 1864. However, the prime minister counteracted with the help of Austria in the conflict. Despite the familial relations of the Prince of Wales with Copenhagen, the British government refused to intervene in the war between the German Confederation and Denmark. That had a certain importance in the royal family, which was deeply divided by the conflict. In addition, many in Berlin suspected that the crown princess was unhappy over the Prussian military successes against the country of her sister in law Alexandra. Despite criticism and distrust, Victoria supported German troops. Following the example of Florence Nightingale, who had helped to improve the medical care of British soldiers in the Crimean War, the crown princess became involved in the aid of wounded soldiers. During the birthday celebrations of William I, Victoria, along with her husband, created a social fund for the families of soldiers killed or seriously injured. During the war, Frederick joined the Prussian Army and was part of the fighting under the command of Field Marshal Friedrich von Wrangel. He distinguished himself with his courageous valour in the Battle of Dybbøl (7–18 April 1864) that marked the defeat of Denmark by the Austro Prussian coalition. Pleased with the German victory, Victoria expected the military success of her husband would encourage people to understand that she was the wife of the heir apparent. In a letter to Frederick, she complained of the constant criticism and being considered too British in Prussia and too Prussian in Great Britain. With the final victory over Denmark and the Treaty of Vienna (signed on 30 October 1864), it was decided that the duchies of Schleswig, Holstein and Saxe Lauenburg would be administered by a joint Prussian Austrian government. However, this new division became a source of conflict between Vienna and Berlin. Considering the mobilisation illegal, Prussia proclaimed the dissolution of the German Confederation and invaded Saxony, Hanover and Hesse Kassel, effectively starting the Austro Prussian War. During the Battle of Königgrätz (3 July 1866) in which Crown Prince Frederick was instrumental, Austria suffered a heavy defeat and capitulated shortly afterward. Finally, with the Peace of Prague (23 August 1866), Vienna withdrew from the German Confederation, which was dissolved. Schleswig Holstein, Hanover, Hesse Kassel, the Duchy of Nassau and the Free City of Frankfurt were annexed by Prussia. Shortly after the Prussian victory at Königgrätz, Bismarck asked the parliament for more money for the army, which raised a new controversy between the liberal parliamentarians. Frederick welcomed the creation of the North German Confederation, which joined Prussia and some Germanic principalities, because he saw that it was the first step toward German unification. However, the confederation was far from adopting the liberal ideas of the crown prince. Despite being democratically elected, the Reichstag did not have the same powers as the British parliament. In addition, local sovereigns were more interested in maintaining their prerogatives, and the new North German Constitution gave many powers to Chancellor Otto von Bismarck. Less enthusiastic than her husband, Victoria saw the North German Confederation as an extension of the Prussian political system, which she hated. Nevertheless, she remained hopeful that the situation was temporary and that a united and liberal Germany could be created.

Отбасылық өмір

Аустрия-Пруссия соғысы кезінде Виктория мен Фредерик ауыр соққыға ұшырады. Олардың төртінші баласы Зигмунд 18 маусымда, Кенигграц шайқасынан бірнеше күн бұрын, 21 айлық шағында менингиттен қайтыс болды. Бұл қайғылы оқиға мұрагер ханшайымды терең күйретті, ол анасынан да, қайын жұртынан да демеу таппады. Ал Альберт ханзаданың қазасына әлі де қайғырып жүрген Виктория патшайым қызының сезімдерін түсінбеді және бала жоғалту күйеуін жоғалтудан гөрі әлдеқайда жеңіл деп ойлады. Августа патшайым келінінен ресми міндеттерін тез арада қайта бастауын талап етті. Германияда бейбітшілік орнағаннан кейін, мұрагер ханзада Берлин сарайын өкілдік ету үшін жиі шетелге сапарлады. Виктория күйеуімен бірге осы сапарларға сирек ілесіп жүрді, себебі олар шығындарын барынша азайтуға тырысты. Сонымен қатар, ханшайым балаларын ұзақ уақытқа қалдыруды қаламайтын. Зигмундтың өлімінен кейін, 1866 мен 1872 жылдар аралығында патша отбасы төрт баламен толықты. Ересек балалары (Вильгельм, Шарлотта және Генрих) тәрбиешілердің қамқорлығында қалды, ал кішілерін (Зигмунд, Виктория, Вальдемар, София және Маргарет) Виктория жеке өзі тәрбиеледі, бұл оның анасы мен қайын анасымен келіспеушілік тудырды. Берлинде Викторияның жағдайы қиын болды, сондай-ақ либералды көзқарастары бар Августа патшайыммен қарым-қатынасы шиеленісіп тұрды. Оның кез келген әрекеті қайын анасының қатал сын-ескертпеуіне себеп болатын; мысалы, Августа Викторияның екі жылқысы бар дәстүрлі баруштің орнына ландо таңдағанын мақұлдамады. Екі әйелдің арасындағы қарсылық соншалықты күшейді, Виктория патшайым Уильям I-ге қызы үшін араласуға мәжбүр болды.

Франко-прусиялық соғыс

1870 жылы 19 шілдеде Франко-пруссия соғысы басталды, бұл Екінші француз империясының құлауына әкелді. Дания мен Австрияға қарсы болған бұрынғы қақтығыстардағыдай, Фридрих француздерге қарсы күреске белсенді қатысты. 3-ші неміс армиясының басшысы ретінде Виссембург (1870 жылғы 4 тамыз) және Вёрт (1870 жылғы 6 тамыз) шайқастарында шешуші рөл атқарды, сондай-ақ Париж қамалған кезде Седан шайқасында (1870 жылғы 1 қыркүйек) көзге түсті. Бисмарк мұрагер ханзаданың әскери жетістіктеріне қызғанып, оның беделін түсіруге тырысты. Канцлер үшінші неміс армиясының Парижге кешіккен жетіп келгенін пайдаланып, ханзада Францияны анасы мен әйелінің қысымымен қорғауға тырысып жатыр деп айыптады. Ресми кеш барысында Бисмарк королева мен Викторияны Францияға деген құштарлықпен айыптады, бұл жайт газеттерге тез тарады. Викторияның жаралы әскерлерге көрсеткен қамқорлығы неміс баспасөзінде ешқандай әсер қалдырмады. Гамбургте ол шығынға қарамастан әскери госпиталь салып, басқарды, сонымен қатар Висбаден, Биберах, Бинген, Бингербрюк, Рюдесхайм және Майнц қалаларындағы жаралы сарбаздарды аралады. Алайда Виктория патшайымға тән міндеттерді орындады деген айыптамаға ұшырады, бұл оның туыстарының наразылығын тудырды. Ақырында Вильгельм I оған осы «қайырымдылық театрын» тоқтатып, Берлинге оралып, патшалық отбасының өкілі болуын бұйырды. Соңынан, бұрын Пруссиямен кеден одағы (Zollverein) арқылы байланысты болған Оңтүстік Германияның католик мемлекеттері Версаль келісімдері (1871 жылғы 26 ақпан) және Франкфурт келісімдері (1871 жылғы 10 мамыр) арқылы Біріккен Германия құрамына ресми түрде қосылды.

Ағартылған ханшайым

1860 жылдардағы соғыстардағы әскери өнеріне байланысты фельдмаршал атағына ие болғанына қарамастан, Фредерик Франко-Пруссия соғысынан кейін ешқандай әскерге басшылық жасамады. Шындығында, император өзінің ұлына сенімсіздікпен қарады және оның "тылсым ағылшын" идеяларының салдарынан мемлекеттік істерден алшақтатуға тырысты. Мұрагер ханзада "Сарай мұражайларының сақтаушысы" қызметіне тағайындалды, бұл міндет оның әйеліне белгілі бір қызығушылық тудырды. Әкесінің кеңесімен, Виктория Германияға келгеннен кейін өзінің интеллектуалдық дамуын жалғастырды: Гёте, Лессинг, Хайне және Стюарт Миллді оқыды, сондай-ақ күйеуімен бірге интеллектуалдық айналымдарға қатысты. Жазушы Густав Фрейтаг олардың жақын досы болды, ал Густав цу Путлиц Фредериктің жеке кеңесшісі болып тағайындалды. Анасының наразылығына қарамастан, Виктория Дарвиннің эволюция теориясына және британдық геолог Лайелдің идеяларына қызығушылық танытты. Немец астрономы Вильгельм Юлиус Фёрстердің мәлімдемесіне сәйкес, ол Берлин обсерваториясына жиі барып, оның астрономиялық жұмысына және Немец этикалық мәдениет қоғамының өсуіне қызығушылық танытты. Социализмнің принциптерін түсінуге құштар Виктория Карл Маркстің еңбектерін оқыды және күйеуін Бисмарктің қарсыластарының бас қосып отыратын орны ретінде танымал графиня Мари фон Шлейництің салонына баруға ынталандырды. Замандастарынан ерекшелене отырып, Виктория мен Фредерик антисемитизмді қабылдамады. Анасына жазған хатында Виктория Рихард Вагнердің "Музыкадағы яһудилік" (Das Judenthum in der Musik) атты эссесін қатаң сынады, оны күлкілі және әділетсіз деп санады. Фредерик болса, әсіресе 1880-ші жылдардың басында Германияда еврейлерге қарсы жеккөрушілік сезімдер күшейген кезде, синагогаларда көпшілік алдында сөз сөйлеуден тартынбады. 1880-1881 жылдары лютерандық пастор Адольф Штёкер және тарихшы Генрих фон Трейчке басшылығымен Вёлькиш қозғалысы неміс еврейлерін азат ету науқанына кірісті. Нәтижесінде, ширек миллион неміс үкіметке еврейлердің иммиграциясына тыйым салуды, олардың мемлекеттік қызметтерде жұмыс істеуіне, мұғалімдер болып жұмыс істеуіне және университеттерге қабылдануына тыйым салуды талап ететін петицияға қол қойды, бұл Вёлькиш белсенділерінің басты мақсатының – еврейлерді неміс азаматтығынан айырудың бастапқы қадамы болды. Штёкер мен Трейчке Германияда өте танымал және беделді тұлғалар болды, олардың антисемиттік науқаны Пруссия армиясының офицерлерінен, университет студенттерінен және сарайдан көп қолдау тапты. Алайда Виктория антисемиттік көшбасшыларды сынаудан тартынбады және "Трейчке мен оның жақтастары ең қауіпті ақылдан адасқандар" деп жазды. Потсдамдағы Кронпринценпалас және Нойес Палас сарайларында патшайым жұбайы көптеген қарапайым халықты, соның ішінде еврейлерді қабылдады, бұл император мен сарайдың наразылығын тудырды. Олардың қонақтарында дәрігерлер Герман фон Гельмгольц және Рудольф Вирхов, философ Эдуард Зеллер және тарихшы Ханс Дельбрюк болды. Реакциялық және антисемиттік фельдмаршал Альфред фон Вальдерзе Фредериктің император болуы және Викторияның императрица болуы перспективасынан қорқып, Фредериктің таққа отырған жағдайында әскери төңкеріс жасап, оның ұлы, принц Вильгельмнің пайдасына билікке келуді жоспарлады; Викторияны Ұлыбританияға қуғынға жіберуді және ол Германияға оралған жағдайда өлім жазасын беруді; Рейхстаг үшін жалпы сайлау құқығын жоюды және Франция, Австрия және Ресейді "жою" үшін Германияны соғысқа шығаруды жоспарлады (Германияның соңғы екеуімен одақтас екендігі Вальдерзе үшін маңызды емес еді). Фредерик 1888 жылы император болған кезде қатерлі ісікке шалдыққандықтан ғана Вальдерзе төңкеріс жоспарын іске асырудан бас тартты. Өнерді сүйетін Виктория сурет салуға құштар болды және Антон фон Вернер мен Генрих фон Анжелиден сабақ алды. Ол сондай-ақ білім беруді қолдады және 1866 жылы Вильгельм Адольф Летте құрған қауымдастықтың мүшесі болды, оның мақсаты әйелдердің білімін жақсарту болды. 1877 жылдан бастап Виктория британдық мұғалімдер басқаратын қыздар мектептерін ("Victoriaschule für Mädchen") және ағылшын үлгісіндегі медбикелік мектептерін ("Victoriahaus zur Krankenpflege") құрды.

Despite being named field marshal because of his military performance in the wars of the 1860s, Frederick did not receive the command of any troops after the Franco Prussian War. In fact, the emperor did not trust his own son and tried to keep him away from state affairs because of his "too English" ideas. The crown prince was appointed "Curator of the Royal Museums", a task that raised some enthusiasm in his wife. Following the advice of her father, Victoria had continued her intellectual formation after arriving in Germany: she read Goethe, Lessing, Heine and Stuart Mill and frequented intellectual circles with her husband. The writer Gustav Freytag was a close friend of the couple and Gustav zu Putlitz was appointed Frederick's Chamberlain for some time. Despite the indignation of her mother, Victoria was also interested in the Theory of Evolution of Darwin and the ideas of British geologist Lyell. The German astronomer Wilhelm Julius Foerster reported that she visited the Berlin Observatory frequently and took keen interest in his astronomical work, and in the growth of the German Society for Ethical Culture. Eager to understand the principles of socialism, she read the work of Karl Marx and encouraged her husband to frequent the salon of Countess Marie von Schleinitz, a place known for being a meeting point of Bismarck's opponents. Unlike many of their contemporaries, Victoria and Frederick rejected antisemitism. In a letter to her mother, Victoria harshly criticised the essay Das Judenthum in der Musik (Judaism in Music) by Richard Wagner, whom she considered ridiculous and unfair. As for Frederick, he did not hesitate to make public appearances in synagogues when manifestations began of hatred against the Jews in Germany, especially in the early 1880s. In 1880–1881, there was a campaign waged by the Völkisch movement to disemancipate German Jews, led by the Lutheran Pastor Adolf Stoecker and the historian Heinrich von Treitschke, leading to a quarter of a million Germans signing a petition asking the government to ban all Jewish immigration, forbid Jews from holding public office, to work as teachers, and from attending universities, which was a mere prelude to the ultimate goal of the völkisch activists: stripping Jews of their German citizenship. Both Stoecker and Treitschke were very popular and well respected men in Germany, and their anti Semitic campaign attracted much support from the Prussian Army officer corps, university students, and the court, but Victoria was fearless in attacking the anti Semitic leaders and wrote, "Treitschke and his supporters are lunatics of the most dangerous sort". In both the Kronprinzenpalais and Neues Palais in Potsdam, the crown princely couple received many commoners, including some Jewish personalities, which inevitably led to the disapproval of the emperor and the court. Among their guests were the physicians Hermann von Helmholtz and Rudolf Virchow, the philosopher Eduard Zeller, and the historian Hans Delbrück. The reactionary and anti Semitic Field Marshal Alfred von Waldersee felt so threatened by the prospect of Frederick becoming emperor and Victoria empress that he planned, were Frederick to ascend to the throne, to have the military stage a coup d'état in favor of his son Prince Wilhelm; to have Victoria expelled back to Britain and to have her executed if she ever returned to Germany; to end universal manhood suffrage for the Reichstag; and to have Germany launch a war to "take out" France, Austria, and Russia (the fact that Germany was allied to the last two did not matter to Waldersee). Only the fact that Frederick was already dying of cancer when he become emperor in 1888 kept Waldersee from going ahead with his plans for a putsch. An art lover, Victoria appreciated and practised painting, receiving classes from Anton von Werner and Heinrich von Angeli. She also supported education and was a member of the association founded by Wilhelm Adolf Lette in 1866, whose objective was to improve women's education. Beginning in 1877, Victoria founded schools for girls (the "Victoriaschule für Mädchen") directed by British teachers, in addition to nursing schools (the "Victoriahaus zur Krankenpflege") based on the English model.

Үлкен отбасының анасы

Викторияның үлкен ұлы атрофиядан айығу үшін түрлі емдерден өтті. Айырықша әдістердің бірі – «жануарлар ваннасы» деп аталатын ем болды, онда қол өлген қоянның ішегіне салынып, осылай емдеу жүргізілді. Сонымен қатар, Уильям сол қолдан мойынға дейінгі жүйкелерді жандандыру және басын бір жаққа еңкейтпеу үшін электр тогымен соққы беру сеанстарынан өтті. Виктория оның жақсы атқа мінуін қалады. Оның тақ мұрагері ретінде атқа міне алмайтыны оған шыдайсыз болды. Уильям сегіз жасында атқа міну сабақтарын бастады, ол үшін оған шыдамдылық қажет болды. Көп рет жылаған ханзада атқа отырғызылып, қайта-қайта жаттығулар жасады. Ол бірнеше рет құлап, бірақ көз жасына қарамастан, қайтадан атқа отырғызылды. Апталар өткен соң, ол ақыры дұрыс жасап, тепе-теңдігін сақтады. Кейін Уильям былай деп жазды: «Осы атқа міну кезінде маған жасалған қиындықтардың себебі анам еді». Виктория үшін ұлының кемістігі – ұят еді. Оның хаттары мен күнделігі ұлының қолынан айырылғанына байланысты күйі және мүгедек бала туғаны үшін өкінішін көрсетеді. 1860 жылы ата-анасына барған сапарында ол үлкен ұлы туралы былай деп жазды: Зигмунд Фрейд Викторияның баласының ауруын қабылдай алмағанын, алғашқы ұлынан алыстағанын, бұл болашақ Вильгельм II-нің мінез-құлқына үлкен әсер еткенін болжады. Ол Альберт ханзаданың тәрбиелік қағидаларын сақтауға тырысты. 1863 жылы Виктория мен Фредерик балаларының Осборн үйіне ұқсас ортада өсуі үшін Борнштедтте шағын үй сатып алды. Алайда Викторияның балаларына әсер етуінің шектеулері болды: барлық Гогенцоллерндер сияқты, оның ұлдары да өте жас кезінен әскери дайындықтан өтті, және ол мұндай білім олардың құндылықтарына зиян келтіреді деп қорықты. Балаларына ең жақсы білім беруді қалаған Виктория мен күйеуі бұл міндетті ақылды, қатаң кальвинист филолог Георг Эрнст Хинцпетерге тапсырды. Либералды болғанымен, Хинцпетер шын мәнінде қатаң консерватор еді, ол Уильям мен Генриді мақтаусыз және ынталандырусыз қатаң және пуритандық тәрбиеге ұшыратты. Білімдерін толықтыру үшін ханзадалар патша мен сарайдың қарсылығына қарамастан, Кассельдегі мектепке жіберілді. Ақырында, Вильям Бонн университетіне қабылданды, ал оның ақыл-ойына қызығушылық танытпаған інісі 16 жасында теңіз флотына жіберілді. Балалардың алған білімі оларға ата-аналары қалағандай ашық және еркін мінезді болуға мүмкіндік бермеді. Екі үлкен ұлы ересек жасқа жеткенде, Виктория тағы бір қайғыға ұшырады. 1879 жылдың 27 наурызында 11 жасар ұлы Вальдемар дифтериядан қайтыс болды. Зигмундтың өлімінен әлі айырылмаған мұрагер ханшайым тағы бір баласынан айырылды, әсіресе ол бірнеше ай бұрын оның әпкесі Элис, Гессен және Рейнның ұлы герцогинясы және оның немересі Мария ханшайымынан айырылған еді. Алайда Виктория күйеуінен басқа ешкімнің оны жұбатуға дайын болмағанын білгендіктен, қайғысын жасыруға тырысты. Ұлдары үлкен алаңдау тудырса, Викторияның қыздары көбінесе қиындықтар тудырмады. Тек Шарлотта ғана ерекше болды, ол ханшайымдардың ең үлкені еді. Өсуі баяу және білім алуы қиын болған қыз бала кезінде ол жиі ашуға бейім болатын. Өсе келе денсаулығы нашарлап, оның қас-қабақты мінезімен қатар, тез ашуланатын сипаты да бар екенін көрсетті. Бүгінде бірнеше тарихшылар (John C. G. Röhl, Martin Warren және David Hunt сияқты) Шарлоттаның аналық ата-бабасы Джордж III сияқты порфириядан зардап шеккені туралы пікірді қорғайды. Бұл ханшайымды мазалаған асқазан-ішек проблемалары, мигрень және жүйке дағдарыстарын түсіндіруге болады. Сол тарихшылар Викторияның бас ауруы мен терідегі бөртпелерін емдеу үшін қолданған морфин дозасы да, Шарлоттаның зардап шеккенінен әлсіреген болса да, порфирияның салдары деп санайды.

Victoria's eldest son went through various treatments to cure his atrophied arm. Strange methods, such as the so called "animal baths" in which the arm was immersed in the entrails of recently dead rabbits, were performed with some regularity. In addition, William also underwent electroshock sessions in an attempt to revive the nerves passing through the left arm to the neck and also to prevent his head tilting to one side. Victoria insisted that he become a good rider. The thought that he, as heir to the throne, should not be able to ride was intolerable to her. Riding lessons began when William was eight and were a matter of endurance for him. Over and over, the weeping prince was set on his horse and compelled to go through the paces. He fell off time after time but despite his tears was set on its back again. After weeks, he finally got it right and maintained his balance. William later wrote: "The torments inflicted on me, in this pony riding, must be attributed to my mother." For Victoria, her son's disability was a disgrace. Her letters and her diary show her grief for her son's arm and her guilt for having given birth to a disabled child. During a visit to her parents in 1860, she wrote about her eldest son:

Sigmund Freud speculated that Victoria, being unable to accept the illness of her child, distanced herself from her first born, which made a great impact on the behaviour of the future William II. and tried, as best she could, to follow the educational precepts of Prince Albert. In 1863, Victoria and Frederick bought a cottage in Bornstedt so that their children could grow up in an environment similar to that of Osborne House. However, Victoria's influence on her offspring had an important limitation: like all the Hohenzollerns, her sons received a military training from a very young age, and she feared that such education would undermine their values. Willing to give their children the best education possible, Victoria and her husband entrusted this task to the bright, strict Calvinist philologist Georg Ernst Hinzpeter. Reputedly a liberal, Hinzpeter was in fact a staunch conservative who made William and Henry undergo a rigorous and puritanical upbringing, without praise or incentives. To complete their education, the princes were sent to a school in Kassel despite the opposition of the king and court. Finally, William was enrolled at the University of Bonn, and his younger brother, who did not show the same intellectual interests, was sent to the navy at 16 years old. The education received by the children did not allow them to have the open and liberal personalities that their parents wanted. While her two eldest sons were approaching adulthood, Victoria suffered another blow with the death of her 11 year old son, Waldemar, on 27 March 1879 of diphtheria. Without having recovered from the death of Sigismund, the crown princess was devastated with the loss of another child especially since he died of the same disease that had taken her sister Alice, Grand Duchess of Hesse and by Rhine and her niece Princess Marie just a few months earlier. Victoria, however, tried to keep her suffering secret because, except for her husband, no other family member was willing to comfort her. If her sons were sources of great concern, Victoria's daughters rarely caused problems. The only exception was Charlotte, the eldest of the princesses. A girl with slow growth and a difficult education, she was regularly prone to fits of rage during her childhood. Growing up, her health became delicate, and in addition to her capricious personality, she also revealed an irritable character. Today, several historians (like John C. G. Röhl, Martin Warren and David Hunt) defend the thesis that Charlotte suffered from porphyria as did her maternal ancestor King George III. This could explain the gastrointestinal problems, migraines and nervous crises that tormented the princess. The same historians believe that the headaches and skin rashes that Victoria treated with doses of morphine were also a consequence of porphyria, albeit in a weaker form than that suffered by Charlotte.

Некелік жобалар: жанжалдың көзі

Балалары ересектей бастаған сайын Виктория оларға күйеу іздеуге кірісті. 1878 жылы Шарлотта Саксония-Мейнинген мұрагерлік князі Бернхардқа үйленді, бұл Берлин сарайын қуантты. Үш жылдан кейін Виктория Вильгельмді Шлезвиг-Гольштейн ханшайымы Августа Викторияға үйлендіру үшін келіссөздер бастады, бұл консервативті неміс ортасында наразылық тудырды. Канцлер Бисмарк бұл жобаны сынады, себебі ханшайым 1864 жылы Пруссияның Шлезвиг пен Хольштейн герцогтықтарын аннексиялау арқылы тақтан түсірілген әулеттен шыққан еді. Гогенцоллерлер Августа Викторияны неміс империясының мұрагеріне үйленуге лайықсыз деп санады, өйткені оның әулетінің мәртебесі жеткіліксіз болды. Бірнеше ай келіссөздерден кейін Виктория қалағанын қол жеткізді, бірақ көп ұзамай, келіні өзі күткендей либералды емес екенін көріп көңілі қалды. Дегенмен, тәж ханшайымының қызы Викторияның неке жоспарлары осылай оңай болған жоқ. 1881 жылы ол Болгария князі Александр I-ге ғашық болды, ал анасы императордан осы некеге рұқсат алуға тырысты. Болгария князі суверендік мәртебеге ие болғанымен, морганаттық некеден туғандықтан, ол Гогенцоллерлер әулетінің алдында төмен тұрды. Сонымен қатар, Александрдың Болгария княздығындағы саясаты Пруссияның дәстүрлі одақтасы Ресейге ұнамады. Бисмарк неміс ханшайымының Ресей императоры Александр III-нің жауымен үйленуі Үш император одағына – Австрия-Германия-Ресей альянсына нұқсан келтіреді деп қорқады. Канцлер осы уақытта Вильгельм I-нің келісімсіздігін қамтамасыз етті, бұл Виктория мен Фридрихтің үлкен алаңдауына себеп болды. Әке мен ұл арасындағы бұл жаңа жанжал императордың тәж мұрагерінің орнын ресми шаралар мен маңызды оқиғаларда принц Вильгельмге беруіне әкелді. Көптеген жағдайларда, Берлин сарайын шетелде Вильгельм I-нің немересі өкілдік етті.

As her children became adults, Victoria began to seek suitors for them. In 1878, Charlotte married her paternal second cousin Bernhard, Hereditary Prince of Saxe Meiningen, which delighted the Berlin court. Three years later, Victoria began negotiations to marry William to Princess Augusta Victoria of Schleswig Holstein, provoking outrage in conservative German circles. Chancellor Bismarck criticised the project because the princess belonged to the family who was dethroned by Prussia with the annexation of the duchies of Schleswig and Holstein in 1864. The Hohenzollerns considered Augusta Victoria unworthy to marry the heir apparent to the German Empire because her family lacked sufficient rank. After several months of negotiations, Victoria got what she wanted but soon became disappointed when she saw that her daughter in law did not have the liberal personality that she expected. The crown princess, however, was not so lucky with the marriage plans for her daughter Viktoria. In 1881 she fell in love with Prince Alexander I of Bulgaria and her mother tried to obtain permission from the emperor for the engagement. Despite being a sovereign, the Bulgarian prince was born of a morganatic marriage, which placed him in a position of inferiority in front of the proud House of Hohenzollern. In addition, Alexander's policy in his Principality of Bulgaria was greatly disliked by Russia, a traditional ally of Prussia. Bismarck feared that marriage between a German princess and an enemy of Tsar Alexander III of Russia would represent a blow to the League of the Three Emperors, the Austro German Russian alliance. The chancellor, in the meanwhile, gained the disapproval of William I to the union, much to the dismay of Victoria and Frederick. This new conflict between father and son resulted in the emperor replacing the crown prince with Prince William at official ceremonies and major events. On several occasions, it was the grandson of William I who represented the Berlin court abroad.

Вильгельм I мен Фредерик III ауруының азаптары

1887 жылы 90 жастағы Вильгельм I-нің денсаулығы күрт нашарлап, мұрагерлік мәселесі жақындап қалғанын көрсетті. Бірақ тәж мұрагері де ауырып жатқан еді. Фридрих денсаулығы нашарлағандықтан, оған көмейде қатерлі ісік бар деген диагноз қойылды. Күдігін растау үшін Фредерик британдық дәрігер Морелл Маккензиге қаралып, биопсиядан кейін ешқандай ауру белгісі табылмады. Дәрігерлердің келісімімен Фредерик әйелімен бірге 1887 жылдың маусымында Ұлыбританияға, Виктория патшайымның алтын мерейтойына барды. Сол сапарда олар Виндзор қамалына үш қорап жеке құжатты жасырын түрде әкелді, оларды Бисмарк пен Гогенцоллерндердің көзінен жасыруды қалаған. Тәж мұрагеріне зиян келтіруге мұңайтын императорлық канцлер Викторияға қарсы интригаларын жалғастырды. Ол Хьюго фон Радолин мен суретші Гёц де Секендорфтың көмегімен оған қарсы соңғы есеп дайындауға тырысты. Тәж мұрагерінің денсаулығы жақсармағандықтан, Маккензи оған Италияда ем алуға кеңес берді. Фредерик пен Виктория 1887 жылдың қыркүйегінде Сан-Ремоға барды, бұл Берлинде наразылық тудырды, себебі императордың денсаулығы нашарлап бара жатқан күйіне қарамастан, олар астанаға оралмады. Қараша айының басында Фредерик сөйлеу қабілетін толығымен жоғалтты, Виктория одан әрі тексеру үшін неміс дәрігерлерін Сан-Ремоға шақырды. Соңында оған қатерлі ісік диагнозы қойылды, оны емдеудің жалғыз жолы - көмегін алып тастау еді, бірақ тәж мұрагері бас тартты. Виктория күйеуінің шешімін қолдады, бұл оның ұлы Вильгельммен қатысты дауға себеп болды, ол жақында Италияға келген еді және анасын Фредериктің ауруынан қуанышқа толы деп айыптады. Берлинде Вильгельм I-нің азапты күйі бірнеше айға созылды, содан кейін 1888 жылдың 9 наурызында алғашқы неміс императоры қайтыс болды. Оның ұлы Фридрих III деген атпен Пруссия патшасы және Германия императоры болды. Ауыр науқас болғандықтан, Фридрих III саяси әрекеттерін кейбір символдық шаралармен шектеді, мысалы, барлық саяси тұтқындарға кешірім жариялау және реакциялық ішкі істер министрі Роберт фон Путткамерді қызметтен босату. Ол сондай-ақ, ол әлі тәж мұрагері болған кезде оны қолдаған және кеңес берген әртүрлі адамдарға, мысалы, Әділет министрі Генрих фон Фридберг пен Франкфурт Парламентінің президенті Эдуард фон Симсонға Қара бұрқыт орденін табыс етті. Виктория өзінің жаңа мәртебесін пайдаланып, қызы Викторияның Болгарияның Александр I князіне үйленуіне (1886 жылдан бері тоқтатылған) көмектесуге тырысты. Бірақ жобаның қиындықтарын ескере отырып, ол қызына үйленуден бас тартуға кеңес берді.

In 1887, the health of the 90 year old William I declined rapidly, indicating that the succession was close. However, the crown prince was also ill. Increasingly sickly, Frederick was told that he had laryngeal cancer. To confirm his suspicions, Frederick was examined by British physician Morell Mackenzie, who after a biopsy did not find any sign of illness. With the agreement of his physicians, Frederick went with his wife to Great Britain for the Golden Jubilee of Queen Victoria in June 1887. On that trip, the couple secretly brought to Windsor Castle three boxes full of personal documents that they wanted to keep away from the eyes of Bismarck and the Hohenzollerns. Always eager to harm the crown prince, the imperial chancellor continued his intrigues against Victoria. With the help of Chamberlain Hugo von Radolin and the painter Götz de Seckendorff, he tried to prepare a final report against her. Because the health of the crown prince did not improve, Mackenzie advised him to go to Italy to undergo treatment. Frederick and Victoria went to San Remo in September 1887, causing outrage in Berlin because, despite the continued deterioration in the emperor's health, the couple did not return to the capital. In early November, Frederick completely lost the use of speech, and German doctors were summoned by Victoria to San Remo for further examinations. Finally, he was diagnosed with a malignant tumour, for which the only possible treatment was the removal of his larynx, but the crown prince refused. Victoria supported her husband in his decision, which caused a serious argument with her son William, who shortly before had arrived in Italy and accused his mother of being happy with Frederick's disease. In Berlin, the agony of William I lasted several months until, on 9 March 1888, the first German emperor finally died. His son succeeded him as king of Prussia and German emperor under the name of Frederick III. Gravely ill, Frederick III limited his political actions to some symbolic measures, such as declaring an amnesty to all political prisoners and the dismissal of the reactionary Interior Minister Robert von Puttkamer. He also awarded the Order of the Black Eagle to various people who had supported and advised him when he was still crown prince, like Justice Minister Heinrich von Friedberg and Frankfurt Parliament President Eduard von Simson. Victoria tried to use her new status to promote the marriage of her daughter Viktoria to Prince Alexander I of Bulgaria (abandoned since 1886). However, given the difficulties caused by the project, she advised her daughter to give up on the marriage.

Фридрих III өлімі және оның салдары

Фредерик III 1888 жылғы 15 маусымда сағат 11:00 шамасында қайтыс болды. Императордың қазасы туралы хабарланғаннан кейін, оның ұлы және мұрагері Вильгельм II императорлық резиденцияны әскермен басып алуға бұйрық берді. Фредерик пен Викторияның бөлмелері қылмысты құжаттар іздеу үшін мұқият тексерілді. Бірақ іздеу нәтижесіз аяқталды, себебі жұбайлардың барлық хат-хабарлары бір жыл бұрын Виндзор қаласына жеткізілген еді. Бірнеше жылдан кейін Вильгельм II бұл іздеудің мақсаты мемлекеттік құжаттарды табу болғанын мәлімдеді. Дегенмен, қазіргі таңда көптеген тарихшылар (Ханна Пакула және Франц Херре сияқты) императордың мақсаты оның беделіне нұқсан келтіруі мүмкін құжаттарды қайта табу болды деп санайды. Фредерик III-нің қосылу рәсімі көп ұзамай Потсдамда аса қызығушылық тудырмай өтті. Виктория, енді император жесірі, Сансусидегі Фриденскирхедегі рәсімге қатыспады, бірақ күйеуінің құрметіне арналған миссаға қатысты. Оның күйеуінің қазасынан кейін ол императрица Фредерик деп аталды, өйткені оның енесі, император жесірі Аугуста 1890 жылға дейін тірі еді. Келесі апталарда Вильгельм II өзінің ата-анасына жақын барлық институттар мен адамдарды тазартудан өтті. Адвокат Франц фон Роггенбахтың үйі тінтіліп, император Фридрихтің бұрынғы жеке хатшысы Эрнст фон Стокмардың жесірі полициямен сұраққа алынды. Фридрих III-нің кеңесшісі Фридрих Генрих Геффкен император Фридрихтің күнделігінен үзінділерді жариялағаны үшін мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыпталды. Соңында Генрих фон Фридберг Әділет министрі лауазымынан босатылды.

Қайта орналастыру

Жеңесі қайтыс болған соң, император Фридрих Потсдамдағы Нойс-Паласты тастап кетуге мәжбүр болды, себебі оның ұлы сол жерде тұруды қалаған. Сансучиде орналаса алмаған ол Кронберг-им-Таунуста, Нассаудың ескі герцогтығында мүлік сатып алды. Ол жерде ол күйеуінің құрметіне Фридрихсхоф деп аталған сарай салды. Галлиера герцогинясы Мария де Бригноль Сале қайтыс болғаннан кейін көптеген миллион марка мұраға ие болғандықтан, император-ана өзінің резиденциясын салуға және кеңейтуге қаржы жұмсауға мүмкіндік алды. 1894 жылы құрылыс аяқталғаннан кейін, ол жылдың көп бөлігін кіші қыздарымен бірге осы мүлікте өткізіп, тек шетелге саяхаттағанда ғана кетіп қалады. Императордың, оның Германиядан мүліктің қалдыруын қалаған тілегіне қарамастан, император Фридрих жеке сарайын құрып, либералдық айналымдармен жақын байланыс орнатты.

Жалғыздық

1889 жылы қазанда императрица жесірдің соңғы қызы, ханшайым София, Грекияның болашақ королі Константинге үйленді, соның нәтижесінде анасының резиденциясын тастап кетті. Келесі жылы ханшайым Виктория Болгария билеушісімен некелесу үмітінен айырылғаннан кейін, Липпе княздығының болашақ регенті, Шамбург-Липпе принці Адольфқа үйленді. Соңында, 1893 жылы ханшайым Маргарет Гессеннің принці Фредерик Карлге үйленді, ол 1918 жылы қысқа ғана мерзімге созылған Финляндия Корольдігінің тағына сайланды. Бұл некелер оны қанағаттандырса да, императрица жесір қыздарының кеткенінен кейін көбірек оқшауланған сезімде болды. Шындығында, император Фредерик Вильгельм II тарапынан қоғамдық өмірден толығымен шеттетілді. 1890 жылы анасы, императрица жесір Августа қайтыс болғаннан кейін, император Фредерик Германияның Қызыл Кресті мен Vaterländischer Frauenverein (Отансүйгіш әйелдер қауымдастығы) меценаты лауазымын иемденуді үміттенеді. Алайда, оның келіні, император Августа Виктория, осы ұйымдардың президенті болды, бұл император Фредериктің қатты ренжітуіне себеп болды. Императрица жесір ұлының саясатын және мінез-құлқын ашық сынаудан тартынбады. Император Мюнхен қаласының қонақ кітабына "Suprema lex regis voluntas" (Патшаның еркі – жоғары заң) деген сөздерді жазғанда, ол анасына ашуланып хат жазды:

Кейінгі жылдар және өлім

Фридрих өмірінің соңғы жылдарының бір бөлігін сурет салуға және Кронберг суретшілер колониясына баруға арнады, онда ол суретші Норберт Шрёдльмен үнемі кездесті. Өмірінің соңғы күндері ол таңертең серуендеп, көп уақытын хат жазуға немесе өз сарайының кітапханасында оқуға жұмсады. 1898 жылдың соңында дәрігерлер император жесіріне операцияға келмейтін сүт безі қатерлі ісігінің диагнозын қойды, осылайша ол ұзақ уақыт төсекке жатты. 1900 жылдың күзіне қарай қатерлі ісік оның омыртқасына жетті. Өзінің жеке хаттарының (онда ол ұлы Германияның болашағына қатысты алаңдаушылықтарын толық баяндаған) императордың қолына тиіп қалуынан қаушаданып, хаттарды құпия жолмен Ұлыбританияға әкелуді өтінді. Бұл жұмысты оның құдасы Фредерик Понсонби, оның інісі Эдуард VII-нің жеке хатшысы атқарысты, ол 1901 жылдың 23 ақпанында өмірінің соңына жеткен әпкесіне Кронбергке соңғы рет келген болатын. Бұл хаттар кейін Понсонби тарапынан өңделді және 1928 жылы жарық көрген кітапты құрастыру үшін оның түсіндірмелерімен толықтырылды. Император жесір 1901 жылдың 5 тамызында, анасы қайтыс болғаннан кейін жеті айдан аспайтын уақытта Фридрихсхофта қайтыс болды. Фридрих патшайым 1901 жылдың 13 тамызында Потсдамдағы Фриденскирхе корольдік кесенесінде күйеуінің қасына жерленді. Оның қабірінің үстінде оның жатқан бейнесі салынған мармардан жасалған мүсін орнатылған. Бала кезінде қайтыс болған екі ұлы, Зигизмунд пен Вальдемар да сол кесенеге жерленген.

География

Британдық Колумбиядағы Джервис шығанағындағы Виктория тауы, ханшайымның құрметіне аталған. 1860 жылы Викторияның есімімен аталаған Принцесса Роял Рич – Джервис шығанағындағы фьорд.

Ескерткіш

Кайзер Фридрих гимназиясы, Гессен жеріндегі Бад-Хомбург-фор-дер-Хёэ қаласындағы орта мектеп, императрицаның құрметіне аталған.

Көлік

3073 Princess Royal – Ұлы Батыс темір жолында (GWR) салынған 3031 (Ахиллес) класындағы локомотив. 1861 жылы салынған Princess Royal бу кемесі – Америка Азамат соғысы кезінде АҚШ Әскери-теңіз күшінің құрамына өткен британдық сауда кемесі.

Бау-бақша шаруашылығы

Фредерик әйел патшасы - жапырақшалары жалпақ және бір орталыққа жиналған гүлдері бар екі қабатты бегонияның түрі. Кронпринцесса Виктория - 1888 жылы Вольерт роза өсірушілері шығарған Бурбон түріндегі роза. Кайзерін Фридрих - 1889 жылы Дрёгеüller жасаған ноазета түріндегі розаның сорты.

Тақырыбы

ImageNameТуған өлім Вильгельм II, Германия императоры және Пруссия королі27 қаңтар 18594 маусым 1941 үйленген (1), 27 ақпан 1881, Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Августенбургтың ханшайымы Августа Виктория; 1921 жылы қайтыс болды; 6 ұлы, 1 қызы(2), 9 қараша 1922, Грейцтың ханшайымы Гермина Рейсс, балалары жоқ Шарлотта, Саксен-Майнинген герцогіні24 шілде 18601 қазан 1919 үйленген, 18 ақпан 1878, Саксен-Майнинген герцогі Бернард III; 1 қызы болды Пруссияның ханзадасы Генрих14 тамыз 186220 сәуір 1929 үйленген, 24 мамыр 1888, оның туысы Гессен және Рейн ханшайымы Ирене; 3 ұлы болды Пруссияның ханзадасы Сигизмунд15 қыркүйек 186418 маусым 1866 21 айлық шағында менингиттен қайтыс болды; королева Викторияның алғашқы немересі Виктория, Шаумбург-Липпе ханшайымы Адольф12 сәуір 186613 қараша 1929 үйленген (1), 19 қараша 1890, Шаумбург-Липпе ханзадасы Адольф; 1916 жылы қайтыс болды; балалары жоқ(2), 19 қараша 1927, Александр Зубков; балалары жоқ Пруссияның ханзадасы Вальдемар10 ақпан 186827 наурыз 1879 11 жасында дифтериядан қайтыс болды София, Грек королевасы14 маусым 187013 қаңтар 1932 үйленген, 27 қазан 1889, Константин I, Грек королі; 3 ұлы, 3 қызы болды (оның ішінде: Георгий II, Грек королі; Александр I, Грек королі; Пауль, Грек королі; және Елена, Румыния патшайымы) Маргарет, Гессеннің графынясы22 сәуір 187222 қаңтар 1954 үйленген, 25 қаңтар 1893, Гессеннің принці Фридрих Карл, кейін Гессеннің графы, 6 ұлы болды