Кіріспе

Иодты құрайтын химиялық қосылыстар {rj class="wikitable" style="float:right; margin top:0; margin left:1em; text align:center; font size:10pt; line height:11pt;

Зарядты беру кешендері

Иод молекуласы, I2, CCl4 және алифалық көмірсутектерде ерііп, ашық қызғылт түсті ерітінділер алады. Бұл еріткіштерде ең жоғары сіңіру диапазоны 520 540 нм аймағында болады және *-тен σ*-ке ауысуына беріледі. I2 осы еріткіштердегі Льюис негіздерімен әрекеттескенде I2 шыңын көк көтереді және жаңа шың (230 330 нм) пайда болады, бұл зарядты беру кешендері деп аталатын аддуктардың пайда болуына байланысты.

Органикалық йод қосылыстары

Органойод қосылыстары органикалық синтездің дамуында, мысалы, аминдерді Хофманның жоюында, Уильямсон эфир синтезінде, Вурцтың қосындылық реакциясында және Григнард реагенттерінде негізгі роль атқарды. Көміртек-йод байланысы - негізгі органикалық химияның бір бөлігін құрайтын жалпы функционалдық топ; формальды түрде бұл қосылыстарды йод анионының органикалық туындылары деп қарастыруға болады. Ең қарапайым органойод қосылыстары, алкил йодтары, спирттердің фосфор трийодидімен реакциясымен синтезделуі мүмкін; оларды нуклеофилді алмастыру реакцияларында немесе Гринард реагенттерін дайындау үшін пайдалануға болады. СI байланысы көміртектің галогендік байланыстарының ішіндегі ең әлсізсі, себебі көміртектің (2,55) және йодтың (2,66) арасындағы электронегативтілік айырмасы өте аз. Иодты галогендер арасында ең жақсы тастау тобы болып табылады, сондықтан көптеген органойодты қосылыстар элементтік йодқа ыдыраудан кейін уақыт өте келе сарғаяды; сондықтан олар көбінесе органикалық синтезде қолданылады, өйткені CI байланысының оңай пайда болуы және орылуы. Олар йодтың жоғары атомдық массасының арқасында басқа органогалогендік қосылыстарға қарағанда айтарлықтай тығыз. Иодандар сияқты бірнеше органикалық тотықтырғыш агенттерде -1-ден жоғары тотықтырғыш күйде йод бар, мысалы 2 иодоксибензой қышқылы, спирттерді альдегидтерге окистендіруге арналған жалпы реагент және алкендер мен алкиндерді селективті хлорлау үшін қолданылатын йодобенз дихлориді (PhICl2). Органойод қосылыстарының ең танымал қолдануларының бірі - йод формасы сынағы, онда йод формасы (CHI3) метилкетонды (немесе метилкетонға окистенуге қабілетті басқа қосылысты) толығымен йодтау арқылы алынады, келесідей: Органойод қосылыстарын пайдаланудың кейбір кемшіліктері органохлор немесе органобром қосылыстарына қарағанда йод туындыларының шығыны мен уыттылығы жоғары, өйткені йод қымбат, ал органойод қосылыстары күшті алкилдеуші заттар. Мысалы, йодоацетамид пен йодоацетті қышқыл цистеин қалдықтарын кері қайталанбай алкилдеп, дисульфидті байланыстардың реформациялануын болдырмау арқылы белоктарды денатюрлендіреді. Финкельштейн реакциясымен йодолкандар алу үшін галоген алмасуы йодтың хлоридке немесе бромға қарағанда жақсы шығып кету тобы екендігімен сәл қиындатылады. Дегенмен, айырмашылық жеткілікті аз, реакцияны галоидты тұздардың ерігіштігінің айырмашылығын пайдалану арқылы немесе галоидты тұздың үлкен мөлшерін пайдалану арқылы аяқтауға дейін жеткізуге болады. Реакция ерімейтін тұздың жауын-шашынға ұшырауы нәтижесінде массалық әсер арқылы өнімдерге қарай қозғалады.