Кіріспе

Ескірген типтегі ұшпайтын компьютерлік жад

Көпіршік жады – магниттік материалдың жұқа қабатын пайдаланып, әрқайсысы бір бит дерек сақтайтын, көпіршіктер немесе домендер деп аталатын шағын магниттелген аймақтарды ұстайтын ұшпайтын компьютерлік жадтың бір түрі. Материал сыртқы магнит өрісінің әсерімен көпіршіктер жылжи алатын параллель жолдар сериясын құру үшін орналастырылған. Көпіршіктер материалдың шетіне жылжытылып оқылады, онда оларды дәстүрлі магниттік оқу құрылғысы оқи алады, содан кейін жад материал арқылы айналымды сақтау үшін алыс шетке қайта жазылады. Жұмыс істегенде, көпіршік жады кешіктірілген желілік жад жүйелеріне ұқсас. Көпіршік жады 1970-ші жылдарда перспективалы технология ретінде пайда болды, қатты дискілерге ұқсас жад тығыздығын ұсынады, бірақ орталық жадқа салыстырылатын өнімділікпен, ал қозғалатын бөліктері болмады. Бұл көптеген адамдарды оны барлық сақтау қажеттіліктері үшін "әмбебап жад" деп қарастыруға итерді. Жарымөткіш жад чиптерінің жылдам дамуы оны баяу технологиялар қатарына жіберді, ал қатты дискілердің сыйымдылығының күрт артуы оны баға бойынша бәсекеге қабілетсіз етті. Көпіршік жады 1970-ші және 1980-ші жылдарда техникалық қызмет көрсету немесе соққыға төзімділік қажет болған жағдайларда біраз уақыт қолданылды. Флэш-жад және ұқсас технологиялардың енгізілуі тіпті осы нишаны да бәсекеге қабілетсіз етті, ал 1980-ші жылдардың соңына қарай көпіршік жады толығымен жоғалып кетті.

Алдын ала өнімдер

Көпіршік жадының негізін салушы – Эндрю Бобек. Бобек 1960 жылдары магниттік байланысты көптеген жобалармен айналысты, ал оның екі жобасы оны көпіршік жадының дамуы үшін ерекше жағдайға қойды. Біріншісі – транзисторлық басқарумен жұмыс істейтін алғашқы магниттік ядролық жад жүйесін жасау, ал екіншісі – твистор жадын жасау. Твистор – бұл, негізінен, «ядроларды» магниттік таспаның бөлігімен алмастыратын ядролық жадтың бір түрі. Твистордың басты артықшылығы – оны қолмен құрастырылатын ядроға қарағанда автоматтандырылған машиналармен құрастыру мүмкіндігі. AT&T компаниясы твисторға үлкен үміт артып, оның компьютерлік жадтың құнын едәуір төмендетіп, оларды өнеркәсіпте көшбасшылыққа шығарады деп сенді. Бірақ 1970 жылдардың басында DRAM жады нарыққа шығып, барлық бұрынғы кездейсоқ сұраныс жад жүйелерін жылдам ауыстырды. Твистор тек бірнеше қолданбаларда қолданылды, олардың көп бөлігі AT&T-нің өзінің компьютерлерінде. Твистор тұжырымының бір қызықты қосымша салдары өндірісте байқалды: белгілі бір жағдайларда таспаның ішіндегі электр сымдарының бірінен ток өткенде таспадағы магниттік өрістер ток бағытында қозғалады. Дұрыс пайдаланғанда, сақталған биттерді таспаға итеріп, соңынан шығаруға болады, бұл кідіріс желісі жадының бір түрін құрайды, бірақ бұл жағдайда өрістердің таралуы компьютерлік бақылауда болады, ал қолданылған материалдармен анықталған белгілі бір жылдамдықпен автоматты түрде жылжудың орнына. Дегенмен, мұндай жүйенің твистордан көп артықшылығы болған жоқ, әсіресе ол кездейсоқ қол жеткізуге мүмкіндік бермегендіктен.