Кіріспе

Джон Ричард Бойд (23 қаңтар 1927 – 9 наурыз 1997) – америкалық әскери ұшқыш және стратегия шебері, АҚШ Әуе күштерінің офицері және Пентагон кеңесшісі. Оның теориялары 20 ғасырдың екінші жартысында әскери іс, бизнес және сот практикасында стратегиялық жоспарлауға зор әсер етті. "Жауынгерлік мафия" тобының мүшесі болған Бойд "Жеңіл салмақтық жауынгер" (LWF) бағдарламасын ұсынды, нәтижесінде General Dynamics F-16 Fighting Falcon және McDonnell Douglas F/A-18 Hornet ұшақтары жасалды. Бойд пен Томас Кристи бірлесіп әуе шайқасындағы энергия-маневрлік теорияны жасады, ол жауынгер ұшақтарын жобалаудың жаһандық стандартына айналды. Ол сонымен қатар OODA циклы деп аталатын шешім қабылдау циклын әзірледі, бұл кез келген жүйенің оқиғаға жауап беру процесі.

Ерте өмір

Бойд 1927 жылғы 23 қаңтарда Пенсильвания штатының Эри қаласында дүниеге келді. Ол Элси Бейер Бойд пен Хьюберт Бойдтың бес баласының бірі еді. Хьюберт католик дінінде, ал Элси неміс пресвитериан дінінде тәрбиеленген. Бойд 1944 жылғы 30 қазанда әскери әуе күштеріне қатарына енді, ол орта мектептің оқушысы болатын. Мектепті бітіргеннен кейін, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталған кезеңінде әуе кемелерінің механиктеріне арналған негізгі және кәсіби дайындығын аяқтады. 1946 жылдың қаңтарынан 1947 жылдың қаңтарына дейін Бойд Жапонияда жүзу оқытушысы болып қызмет етті. Ол сержант шеніне жетті және колледжді бітіргенге дейін Әуе күштерінің резервінде қызмет етті. 1951 жылы Айова университетін экономика бакалавры дәрежесімен бітірді, ал кейін Джорджия технология институтында өнеркәсіптік инженерлік бакалавры дәрежесін алды.

Әуе күштері мансабы

Бойд Айова университетінде ROTC бағдарламасын аяқтағаннан кейін Әуе күшінде екінші лейтенант болып тағайындалды. 1953 жылдың 27 наурызында Бойд F-86 ұшқышы ретінде Кореяға келді. Корей соғысының 27 шілдедегі келісіміне дейін өткен екі айда Бойд F-86 Sabres ұшақтарында 22 рет ұшқан, бірақ бірде-бір қарсыласын атып түсірмеді және қаруын қолданбады. Кореядағы қызметтен кейін ол Fighter Weapons School (FWS) мектебіне шақырылды. Бойд осы мектепте оқып, курсын үздік бітірді. Бітірген соң, оны FWS-ке нұсқаушы болып шақырды. Ол академиялық бөлімнің басшысы болды және мектептің тактикалық нұсқаулығын жазды. Бойдты генерал-майор Артур К. Аган кіші Пентагонға математикалық талдау жүргізу үшін шақырды, бұл Макдоннелл Дуглас F-15 Eagle бағдарламасын қорғаныс министрінің жүйелік талдау процесінен өткізуге көмектесуі керек еді. Ол нұсқаушы ұшқыш ретінде, ең қиын жағдайдан бастап, кез келген қарсылас ұшқышты 40 секундтан кем уақытта әуе шайқасында жеңе алатынына сенімді болғандықтан, "Қырқ секундтық Бойд" деп аталды. Оның өмірбаяуын жазған Роберт Корамның айтуынша, Бойд мансабының әртүрлі кезеңдерінде өзінің құштарлығының күшімен "Ақымақ майор", тікелей және кескілесті пікір таласының стилімен "Чингис Джон", ал қарапайым өмір салтымен "Гетто полковнигі" деп танылды. Вьетнам соғысы кезінде ол 1972 жылдың сәуірінен 1973 жылдың сәуіріне дейін Таиландтағы Нахон-Фаном Корольдік Тайланд Әуе күштерінің базасында Альфа тобының вице-командирі және 56-шы жауынгерлік қолдау тобының командирі болып қызмет етті.

Әскери теориялар

1960 жылдардың басында Бойд, азаматтық математик Томас Кристимен бірге, әуе шайқасының энергия-маневр теориясын, немесе ЭМ теориясын жасады. Аңызға айналған Бойдтың айтуынша, теорияны дәлелдеу үшін қажетті миллиондаған есептеулерді жасау үшін ол компьютер уақытын рұқсатсыз пайдаланған. Бұрын азаматтық қызметкер Бойдқа есептеулер жүргізуге тыйым салған еді, бірақ Томас П. Кристи Бойдқа жоба нөмірін берді. Тергеуші бас инспектор Бойд пен оның компьютерлік жұмысын жоғары бағалады. ЭМ теориясы ұшақтарды жобалаудың әлемдік стандартына айналды. Әуе күштерінің FX жобасы (кейіннен F 15) сол кезде дағдарыста болды, бірақ Бойдтың Вьетнамға жіберу бұйрығы күшін жойды, ол Пентагонға ЭМ теориясына сәйкес сауда-саттық зерттеулерін қайта жасау үшін шақырылды. Оның жұмысы жобаның қымбат қатеге ұшырауынан сақтап қалды, бірақ соңғы өнім ол қалағаннан үлкен және ауыр болды. Полковник Эверест Риччиони және Пьер Спреймен бірге Бойд АҚШ Әуе күштері штабында өздерін "Жауынгерлік мафия" деп атаған шағын жақтас топ құрды. Риччиони Ғылыми-зерттеу және даму бөліміндегі штабтық лауазымдағы Әуе күштерінің ұшқышы болды, ал Спрей жүйелік талдау саласында жұмыс істейтін азаматтық статистик еді. F-15-тің бастапқы кезеңдерімен жұмыс істеген кезде, ол "Blue Bird" деп аталды, Бойд бағдарламаның бағытымен келіспеді және "Red Bird" альтернативасын ұсынды. Концепциясы – 2.5+ Мах жылдамдығына ие "Blue Bird"-тен гөрі 1.6 Мах жылдамдығы бар, ауадан ауаға арналған истребительді жасау. Жоғары жылдамдық төмен салмаққа (демек, жақсы маневрлік қабілетке және төмен құнға) құрбан етілуі керек еді. Бойд пен Спрей белсенді радар мен радарлық басқарылатын зымырандарға да қарсы болды және олар бұл ұсынысты Әуе штабына ұсынды. Ұсынысқа назар аударылмады және "Blue Bird" жобасында ешқандай өзгеріс болған жоқ. Қорғаныс министрі төмен құнды ұшақ идеясына қызығушылық танытып, Риччиониге жеңіл ұшақ бағдарламасын зерттеу үшін қаржы берді, ол F-16-ға айналды. Қорғаныс министрлігі мен Әуе күштері бағдарламаны іске қосты және 300 ұшақтан аспайтын бір данасы үшін 3 миллион доллардан аспайтын "құнға қарай жобалау" принципін белгіледі. Әуе күштері "жоғары-төмен" күш құрылымы идеясын қарастырды және LWF бағдарламасын кеңейтті. Бағдарлама көп ұзамай "Жауынгерлік мафияның" көзқарасына қайшы келді, өйткені олар көздеген ауадан ауаға арналған мамандандырылған ұшақ емес, озық авиация, белсенді радар және радарлық басқарылатын зымырандармен жабдықталған ауыр көп мақсатты жауынгерлік бомбалаушы ұшақ болды. F-16 жобалаушысы Гарри Хиллакер, егер ол көп мақсатты ұшаққа айналатынын білген болса, ұшақты басқаша жобалаған болар еді деп мәлімдеді. Бойд 1991 жылғы Персид шығанағы соғысында Иракқа шабуыл жасау стратегиясын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. 1981 жылы Бойд өзінің "Көрестік үлгілері" атты брифингін АҚШ өкілі Ричард "Дик" Чейниге ұсынды. 1990 жылы Бойд денсаулығының нашарлауына байланысты Флоридаға көшіп кетті, бірақ Чейни, қазір Джордж Буш әкімшілігіндегі қорғаныс министрі, Бойдты "Шөл даулы" операциясының жоспарларын жасау үшін қайта шақырды. Бойд жоспардың түпкілікті "сол жақ ілгегі" дизайнына елеулі әсер етті. Пентагонның ішкі басылымына жазған хатында бұрынғы теңізшілер корпусының командалық құрамының бастығы генерал Чарльз Крулак: "Ирак армиясы американдық және коалициялық күштердің шабуылынан моральдық және интеллектуалды тұрғыдан құлдырады. Джон Бойд осы жеңістің сәулетшісі болды, ол шөлдегі ұрысшы немесе маневрлік дивизияның командирі болған сияқты".

ООДА циклы

Бойд Вьетнам соғысы кезінде Таиландтағы тәжірибесі негізінде, болашақ қақтығыстарда өнеркәсіптік революциядан бері басым болған, қарсы тарапты жоюға бағытталған соғыс жүргізу моделінің маңызы азаяды, ал ақпаратты жылдам және дәл алу және оған сәйкес әрекет ету қабілеті маңызға ие болады деген қорытындыға келді. Осы байқауының нәтижесінде 1970 жылдардың басында ол шешім қабылдау циклы немесе OODA циклы деп аталатын маңызды ұғымды әзірледі, бұл цикл жеке тұлға немесе ұйым сияқты кез келген субъекттің оқиғаға реакция жасау процесін көрсетеді. Бұдан өзге, ол жұмыс процесінде білім алу және басқару білімін жетілдіру құралы ретінде де қарастырылған.

Әуе шабуылы зерттеуі

Бойд сонымен қатар әуеден әуеге ұрыс өнерін революциялады, өйткені ол истребитель авиациясы үшін ресми тактикалық нұсқаулыққа айналған "Әуе шабуылы зерттеуінің" авторы еді. Бойд ұшқыштардың ойлау жолын өзгертті; оның тактикалық нұсқаулығынан бұрын, ұшқыштар әуедегі ұрыстың тым күрделі екенін, оны толыққанды түсіну мүмкін емес деп ойлаған. "Әуе шабуылы зерттеуі" жарық көргеннен кейін, ұшқыштар әуе шайқасының жоғары тәуекелді, өлімге алып келетін күресі шешілгенін түсінді. Бойдтың айтуынша, әуе шайқасына кіретін ұшқыш екі нәрсені білуі керек: жаудың орналасқан жері және жылдамдығы. Жаудың жылдамдығын білгенде, ұшқыш жаудың не істей алатынын анықтай алады. Ұшқыш жаудың қандай маневрлер жасай алатынын білгеннен кейін, ол екінші ұшқыштың кез келген әрекетіне қалай тойтарыс бере алатынын шеше алады.

Әскери реформа

Бойд "Шөл дауылы" операциясынан кейін әскери реформаның жағдайы туралы Конгресске куәлік берді.

Маневрлік соғыс және теңіз жауынгерлері

1980 жылдың қаңтар айында Бойд АҚШ Теңіз корпусының АСЖМ-де (амфибиялық соғыс мектебінде) «Конфликт үлгілері» атты брифингін жасады, нәтижесінде нұсқаушы Майкл Уайли мен Бойд оқу бағдарламасын өзгертіп жаңартты. Бұл генерал Трейнордың қолдауымен жасалды, ол кейін Уайлиден Теңіз корпусы үшін жаңа тактикалық нұсқаулық жазуды сұрады. Жазушы Корам Уайли, Пьер Спрей, Реймонд Дж. "Рэй" Леопольд, Франклин "Чак" Спинни, Джим Бертон және Том Кристиді Бойдтың «жақтастары» деп сипаттады.

Кейінгі мансап

1975 жылы зейнетке шыққанда Бойд АҚШ Әуе күштерінен құрметті Гарольд Браун сыйлығымен марапатталды.

Өлім

Бойд 1997 жылдың 9 наурызында Флоридада 70 жасында рактан қайтыс болды. 1997 жылдың 20 наурызында Арлингтон ұлттық зиратында толық әскери салтанатпен жерленді.