Кіріспе
АҚШ-тың федералдық агенттігі; NASA-ның алдыңғысы. Аэронавтика жөніндегі ұлттық кеңес комитеті (NACA) 1915 жылдың 3 наурызында авиациялық зерттеулерді жүргізу, дамыту және қалыптастыру мақсатымен құрылған АҚШ-тың федералдық агенттігі. 1958 жылдың 1 қазанында агенттік таратылып, оның активтері мен қызметкерлері жаңадан құрылған Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасына (NASA) берілді. NACA – әріптер арқылы айтылатын аббревиатура, яғни толық сөз ретінде емес, әрбір әріп жеке айтылады (NASA құрылғаннан кейінгі алғашқы жылдары осылай айтылған). NACA-ның зерттеулері мен әзірлемелерінің нәтижесінде заманауи автомобильдерде қолданылатын NACA түтікшесі, NACA қаптамасы және әлі күнге дейін авиация саласында қолданылатын бірнеше NACA қанат пішіндері жасалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде NACA биікке көтерілетін бомбалаушыларға арналған жұмысқа жарамды турбокомпрессорларды жасаудағы және North American P-51 Mustang ұшағына ламинарлық қанат пішіндерін жасаудағы рөлі үшін "Біздің әуе үстемдігінің күші" деп аталды. Сондай-ақ, NACA барлық қазіргі үстінқы жылдамдықпен ұшатын ұшақтарда қолданылатын аудандық қағиданы әзірлеуге көмектесті және Bell X 1 ұшағының дыбыс барьерін бұзуына мүмкіндік берген негізгі сығымдалу зерттеулерін жүргізді.
The National Advisory Committee for Aeronautics (NACA) was a United States federal agency founded on March 3, 1915, to undertake, promote, and institutionalize aeronautical research. On October 1, 1958, the agency was dissolved and its assets and personnel were transferred to the newly created National Aeronautics and Space Administration (NASA). NACA is an initialism, i. e., pronounced as individual letters, rather than as a whole word (as was NASA during the early years after being established). Among other advancements, NACA research and development produced the NACA duct, a type of air intake used in modern automotive applications, the NACA cowling, and several series of NACA airfoils, which are still used in aircraft manufacturing. During World War II, NACA was described as "The Force Behind Our Air Supremacy" due to its key role in producing working superchargers for high altitude bombers, and for producing the laminar wing profiles for the North American P 51 Mustang. NACA also helped in developing the area rule that is used on all modern supersonic aircraft, and conducted the key compressibility research that enabled the Bell X 1 to break the sound barrier.
Шығу тегі
NACA 1915 жылғы 13 наурызда федералды үкімет тарапынан Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі төтенше шара ретінде, тиісті заңнама арқылы құрылды. Ол Еуропадағы ұқсас ұлттық агенттіктер үлгісінде жасалды: француздық L'Etablissement Central de l'Aérostation Militaire in Meudon (қазіргі Office National d'Etudes et de Recherches Aerospatiales), Геттинген университетінің неміс аэродинамикалық зертханасы және Кутхинодағы ресейлік аэродинамикалық институт (1918 жылы Орталық аэрогидродинамикалық институт (TsAGI) деп өзгертілді, ол әлі де жұмыс істеп тұр). NACA-ның құрылуына ең көп әсер еткен агенттік – Ұлыбританияның Аэронавтика жөніндегі консультативтік комитеті болды. 1912 жылдың желтоқсанында президент Уильям Говард Тафт Вашингтонның Карнеги институтының президенті Роберт С. Вудвард төрағалығымен Ұлттық аэродинамикалық зертхана комиссиясын тағайындады. 1913 жылдың қаңтар айының басында комиссияны бекіту үшін заң жобасы Конгрестің екі палатасында да ұсынылды, бірақ дауыс беру кезінде қабылданбады. 1907-1927 жылдар аралығында Смитсондар институтының хатшысы Чарльз Д. Уолкотт бұл мәселені қолға алды, ал 1915 жылдың қаңтар айында сенатор Бенджамин Р. Тиллман және өкіл Эрнест В. Робертс Уолкотт ұсынғандай, консультативтік комитет құруды ұсынатын бірдей қарар қабылдады. Комитеттің мақсаты "ұшу мәселелерін ғылыми тұрғыдан зерттеуді бақылау және басқару, оларды практикалық жолмен шешуге бағытталған, сондай-ақ тәжірибелік зерттеулерге ұшырауы тиіс мәселелерді анықтау және олардың шешімін және практикалық сұрақтарға қолданылуын талқылау" болды. Әскери-теңіз күштерінің орынбасары Франклин Д. Рузвельт заңның негізіндегі "принципті толық қолдайтынын" жазды. Уолкотт бұл қарарды Теңіз күштеріне бөлінетін қаржы туралы заңға қосып өтуді ұсынды. Бір дереккөзге сәйкес, "NACA құруға мүмкіндік беретін заң 1915 жылдың 3 наурызында Теңіз күштеріне бөлінетін қаржы туралы заңға қосылған түзету ретінде көзден жасырынып өтті". 12 адамнан тұратын комитетке, барлығы жалақысыз, жылына 5000 доллар қаражат бөлінді. Президент Вудро Вильсон сол күні заңға қол қойды, осылайша 63-ші Конгрестің соңғы күні заңда көрсетілгендей, Аэронавтика жөніндегі консультативтік комитет ресми түрде құрылды. 1915 жылдың 3 наурызында Конгресс NACA құру туралы актіні бекітті. Актінде былай делінген: "Аэронавтика жөніндегі консультативтік комитеттің міндеті – ұшу мәселелерін ғылыми тұрғыдан зерттеуді бақылау және басқару, оларды практикалық жолмен шешуге бағытталған".
Екінші дүниежүзілік соғыс технологиясына әсері
Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары NACA соғысқа қатысты бірнеше жобаны әзірлеуге қатысты. Ірі қозғалтқыш өндірушісінің инженерлері Boeing B-17 Flying Fortress ұшағының биіктікте қуатын сақтауын қамтамасыз ететін суперкомпрессорларды жасауда қиындықтарға тап болғанда, NACA инженерлерінің тобы мәселені шешіп, тиімді суперкомпрессорларды өндіруге арналған стандарттар мен сынақ әдістерін жасады. Бұл B-17 ұшағының соғыс кезінде маңызды рөл атқаруына мүмкіндік берді. B-17 бойынша NACA зерттеулерінен алынған жобалар мен ақпараттар Екінші дүниежүзілік соғыстағы АҚШ-тың барлық ірі әскери қондырғыларында қолданылды. Көптеген ұшақтар NACA әзірлеген ақпаратқа сүйенетін күшті индукцияның бір түрін пайдаланды. Осының нәтижесінде АҚШ-та жасалған ұшақтар 15 000 футтан жоғары биіктікте айтарлықтай қуат артықшылығына ие болды, оған Остік державалар толығымен қарсы тұра алмады. Соғыс басталғаннан кейін британ үкіметі North American Aviation компаниясына жаңа истребитель жасауды сұрады. Ұсынылған P-40 Tomahawk истребительдері еуропалық стандарттар бойынша алдыңғы қатардағы истребитель ретінде қолдануға тым ескі деп есептелді, сондықтан North American жаңа ұшақты әзірлеуді бастады. Британ үкіметі ұшаққа NACA әзірлеген қанат пішінін таңдады, бұл оның бұрынғы үлгілерге қарағанда жақсы жұмыс істеуіне мүмкіндік берді. Бұл ұшақ P-51 Mustang деп аталды. NACA эксперименттер мен деректерді жинады, ал ұшақты әзірлеуге қатысты зерттеулердің көп бөлігі NACA инженері Джон Стактан, NACA сығымдалу бөлімінің басшысынан келді. 1951 жылы NACA инженері Ричард Уиткомб ұшақтың үстінен ағатын трансоникалық ағынды түсіндіретін аудандық ережені анықтады. Бұл теория алғаш рет Convair F-102 және F11F Tiger жобаларында қолданылды. F-102 жобасы жоғары дыбыс жылдамдығында ұшуға арналған, бірақ Convair инженерлерінің барлық күш-жігеріне қарамастан, дыбыс жылдамдығынан асып түсе алмады. F-102 өндіріске енгеннен кейін бұл мәселе анықталды, сондықтан NACA инженерлері мәселені жедел шешу үшін жіберілді. F-102 ұшақтарында аудандық ережені қолдануға рұқсат беру үшін өндірістік желіде өзгерістер енгізу қажет болды. (Осылай өзгертілген ұшақтар «аудандық басқару» ұшақтары деп аталды.) Дизайндық өзгерістер ұшақтың Мах 1 жылдамдығынан асып түсуіне мүмкіндік берді, бірақ бұл аз ғана болды, өйткені Convair дизайнының қалған бөлігі осыған оңтайландырылмаған. F-11F алғашқы жобалау кезінде осы ережені енгізген алғашқы жоба болғандықтан, ол қосымша күш бермей-ақ дыбыс кедергісін бұза алды. Аудандық ереже бастапқыда құпия болғандықтан, Уиткомбтың жетістіктері үшін танылу үшін бірнеше жыл кетті. 1955 жылы ол Tiger және F-102 ұшақтарындағы еңбегі үшін Кольер сыйлығымен марапатталды. Аудандық ереженің нәтижесіндегі ең маңызды жоба B-58 Hustler болды, ол сол кезде әзірленіп жатқан. Ол аудандық ережені ескере отырып қайта жобаланды, бұл өнімділікті айтарлықтай жақсартты. Бұл АҚШ-тың алғашқы үстіркілді бомбалаушысы болды және оның жылдамдығы 2 Мах-қа жететін, ал кеңестік истребительдер бұл жылдамдыққа бірнеше ай бұрын ғана қол жеткізген. Аудандық ереже тұжырымы қазір барлық трансоникалық және үстіркілді ұшақтарды жобалауда қолданылады. NACA тәжірибесі Екінші дүниежүзілік соғыс зерттеулері, соғыстан кейінгі үкіметтік зертханалар және NACA-ның мұрагері Ұлттық аэронавтика және ғарыш басқармасы (NASA) үшін үлгі болды. NACA сонымен қатар «ғарыш шегіне» ұшып барған алғашқы ұшақты, North American X-15 ұшағын әзірлеуге қатысты. Қазіргі заманғы ұшақтарда NACA қанат пішіндері әлі де қолданылады.
Төрағалар
Жоқ. (No) Портрет атыТерминіПрезидент 1 Бригада генералы Джордж П. Скривен 1915–1916Вудро Вильсон 2 Уильям Ф. Дюран 1916–1918 3 Джон Р. Фримен 1918–1919 4 Чарльз Дулитл Уолкотт 1920–1927 Уоррен Г. ХардингКалвин Кулидж 5 Джозеф Свитман Эймс 1927–1939Герберт ГуверФранклин Д. Рузвельт 6 Ванневар Буш 1940–1941 7 Капитан Жером С. Хунсакер 1941–1956Гарри С. ТрумэнДвайт Д. Эйзенхауэр 8 Генерал-лейтенант Джеймс Х. Дулиттл 1957–1958