Кіріспе
Матиас Руст (1 маусым 1968 жылы туған) – 1987 жылғы 28 мамырда Мәскеудегі Қызыл алаңның жанына ұшақ қондырып, осы оқиғасымен танымал неміс ұшқышы. Ол Хельсинки қаласынан (Финляндия) рұқсатсыз Мәскеуге ұшқан, тәжірибесі аз, жас ұшқыш еді. Ресейлік мәліметтерге сәйкес, оны бірнеше рет Кеңес Одағының әуе қорғаныс күштері, азаматтық авиация диспетчерлері және Кеңес Әуе күштерінің жойғыштары бақылаған. Кеңес ұшақтарына оны атып түсіруге рұқсат берілмеген, ал оның ұшағы бірнеше рет дос ұшақ деп жаңылысқан. Сонымен қатар, 1987 жылғы 28 мамыр – Шекарашылар күні болғандықтан, көптеген күзетшілердің назары бөлінген. Руст шекараны және әуе қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін, сондай-ақ қонған кездегі төтенше жағдайға себеп болғаны үшін жалпы режимдегі еңбек лагерінде төрт жылға сотталды. 14 ай түрмеде отырғаннан кейін, оны Жоғарғы Кеңес Президиумының төрағасы Андрей Громыко кешіріп, босатты.
Mathias Rust (born 1 June 1968) is a German aviator known for his flight that ended with a landing near Red Square in Moscow on 28 May 1987. A teenage amateur pilot, he flew from Helsinki, Finland, to Moscow, without authorization. According to Russian claims he was tracked several times by Soviet Air Defence Forces and civilian air traffic controllers, as well as Soviet Air Force interceptor aircraft. The Soviet fighters did not receive permission to shoot him down, and his aeroplane was mistaken for a friendly aircraft several times. Also, 28 May 1987 was Border Guards Day, leaving many guards distracted. Rust was sentenced to four years in a general regime labour camp for violation of border crossing and air traffic regulations, and for provoking an emergency situation upon his landing. After 14 months in prison, he was pardoned by Andrei Gromyko, the Chairman of the Presidium of the Supreme Soviet, and released.
Мәскеу рейсі
18 жасар Раст тәжірибесіз ұшқыш еді, ол ұшқан кезде шамамен 50 сағат ұшу тәжірибесіне ие болған. 1987 жылдың 13 мамырында Руст Гамбургқа жақын Уэтерсен әуежайынан және оның туған қаласы Ведельден жалға алған Реймс Cessna F172P (тіркеу нөмірі D ECJB) ұшағымен ұшып кетті. Бұл ұшаққа бірнеше орындықтарды алып тастап, олардың орнына қосымша жанармай бактерілері орнатылған еді. Келесі екі аптаны ол Солтүстік Еуропаны аралап, Фарер аралдарына сапар шекті, бір аптасын Исландияда өткізді, ал содан кейін кері қайтар жолында Бергенге барды. Кейін ол, Мәскеуге жету туралы идеясы ұшу алдында туғанын айтты және Исландияға жасаған сапарын (1986 жылдың қазан айында АҚШ пен КСРО үкіметтері арасында сәтсіз келіссөздер өткен Хофди үйінде болған) өзінің ұшқыштық шеберлігін сынау тәсілі ретінде қарастырды. Раст Финляндияның Эспоо маңындағы әуе қозғалысын бақылайтын радарлардан жоғалып кетті. Барлық әуе қорғаныс күштері дайындыққа келтірілді және тергеу үшін екі истребитель ұшағы жіберілді. 14:48-де Гдов маңында МиГ-23 ұшқышы аға лейтенант А. Пучнин Яковлев Як-12 ұшағына ұқсас ақ түсті спорттық ұшақты байқап, оған шабуыл жасауға рұқсат сұрады, бірақ рұқсат алынбады. Осыдан кейін көп ұзамай истребительдер Растпен байланысты жоғалтты. Оны қайта табуға тырысқанда, ол Старая Русса маңында радарлардан қайта жоғалып кетті. Батыс Германияның "Bunte" журналы, ұшақтың жылдамдығы мен ауа райы ескерілгенде, Мәскеуге ұшу үшін кеткен уақыт тым көп болғанын айтып, ол біраз уақытқа сонда қонған болуы мүмкін деген болжам жасады. Әуе қорғаныс күштері Расттың ұшағымен бірнеше рет байланыс орнатты, бірақ осы оқиғалардың салдарынан шатасу туды. PVO жүйесі жақында бірнеше аудандарға бөлінген еді, бұл басқаруды жеңілдеткенмен, аудандардың шекарасындағы бақылаушыларға қосымша жұмыс жүктеді. Псков маңындағы жергілікті әуе полкі маневрде болды және тәжірибесіз ұшқыштардың дұрыс IFF белгішесін орнатуды ұмытуға бейімділігіне байланысты, жергілікті басқару офицерлері аймақтағы барлық қозғалысқа, Растты қоса, достық мәртебе берді. Ол қайдан екенін сұрағанда, "Германиядан" деп жауап берді, бұл жандарды ол Шығыс Германиядан деп ойлатты; бірақ ол Батыс Германияны айтқанда, олар таң қалды.
Салдары
Расттың соты 1987 жылдың 2 қыркүйегінде Мәскеуде басталды. Ол хулигандық, авиация заңдарын сақтамағаны және Кеңес шекарасын бұзғаны үшін жалпы режимдегі еңбек лагерінде төрт жылға сотталды. Бірақ ол ешқашан еңбек лагеріне жіберілмеді, оның орнына Мәскеудегі жоғары қауіпсіздікті қамтамасыз ететін Лефортово уақытша ұстау орындасында жазасын өтеді. Екі айдан кейін Рейган мен Горбачев Еуропадағы орташа қашықтықтағы ядролық қаруды жою туралы келісімге қол қоюға келісті, ал Жоғарғы Кеңес 1988 жылдың тамызында Растты Батысқа деген жақсы ниет белгісі ретінде босатуға бұйырды. D ECJB тіркелген, Раст жалға алған Reims Cessna F172P (сериялық нөмірі F17202087) бірнеше жыл бойы көрмеге қойылған Жапонияға сатылды. 2008 жылы ол Германияға қайтарылып, Берлиндегі Германия Технология мұражайына қойылды. Расттың ұшуы Кеңес үкіметінің беделіне нұқсан келтіргендіктен, ол көптеген әзілдерге және аңызға айналды. Оқиғадан кейін біраз уақыт бойы кейбір москвишілер Қызыл алаңды әзілдеп Шереметьево-3 деп атады (Шереметьево-1 және 2 – Мәскеудің халықаралық әуежайының екі терминалы). 1987 жылдың соңында Мәскеудегі құқық қорғау органдары қолданатын полиция радиокодында әуе кемесінің қонуына арналған код қосылған деген ақпарат тарады. Эстонияда Сака сарайының паркінде Расттың ұшуына арналған ескерткіш орнатылған.
Кейінгі өмірі
1989 жылы 24 қарашада Батыс Германиядағы ауруханада міндетті қоғамдық қызметін (Zivildienst) өтеген кезде Раст, оны қабылдамаған әйел әріптесіне шабуыл жасады. Жәбірленуші мүшкілмен тірі қалды. Ол оған дене жарақаттары салғаны үшін сотталды және екі жарым жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ 15 айдан кейін босатылды. 2001 жылы ол кашемир пуловер ұрлағаны үшін айыпталды және 10 000 герман маркасы көлемінде айып төлеуге міндеттелді, бірақ кейін ол 600 герман маркасына дейін төмендетілді. 2009 жылы Раст өзін кәсіби покерші деп сипаттады. Ал 2012 жылы ол өзін Цюрихтегі инвестициялық банк сарапшысы ретінде таныстырды, уақытын Гамбург, Швейцария және Азия арасында бөліп, қазірде йога оқытушысы болуға дайындалуда. Ол Гамбургте йога мектебі ашуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Бейбітшілік белсенділігі
2015 жылдың қазан айында The Hindu газеті Германияның қайта бірігуінің 25 жылдығына арналған Растпен сұхбат жариялады. Расттың пікірінше, Батыс елдерінің моральдық қағидалар мен демократиялық идеалдарды сақтаудағы институционалдық кемшіліктері халықтар мен үкіметтер арасындағы сенімсіздікке әкеліп соқты. Ресей мен Батыс елдері арасындағы жаңа суық соғыстың туындауына тоқталып, Раст Үндістанның сақтанып, араласудан қашуы керек екенін айтты: "Еуроодаққа мүше елдермен өзара әрекеттесу кезінде бейтараптық саясатын ұстанғанда Үндістанға тиімдірек болар еді, себебі қазіргі уақытта ірі еуропалық державалар АҚШ-тың сыртқы саясатын сұрақсыз қолдайды". Ол: "Үкіметтер корпоративтік құрылымдардың ықпалында, ал азаматтардың қоғамдық саясаттағы рөлі төмендеді" деп мәлімдеді.
БАҚ-та
2007 жылы 28 мамырдағы ұшуының 20 жылдығынан кейін халықаралық БАҚ Расттан ұшу туралы және одан кейінгі жағдайлар туралы сұхбат алды. The Washington Post және Bild газеттерінің сұхбаттары онлайн нұсқада қолжетімді. Интернеттегі ең толық телеарналық сұхбатын Дания телерадиокорпорациясы түсірді. 2007 жылдың мамыр айында жазылған «Раст Қызыл алаңда» деген сұхбатында Раст ұшу туралы толыққанды ағылшын тілінде айтып берді.