Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз мемлекет қайраткері және заңгері (1506–1573)
French statesman and lawyer (1506–1573)
Мишель де л'Оспиталь (немесе л'Оспиталь) (1506 – 13 наурыз 1573) – итальян соғыстары мен француз дін соғыстарының алғашқы кезеңінде француз заңгері, дипломат және канцлері. Констебль Бурбонның қызметіндегі дәрігердің ұлы болғандықтан, ол өмірінің басында Франциядан Бурбонның, содан кейін императордың сарайында сүргінде болды. Әкесі Лорен әулетіне қызметке өткенде, ол Лорен кардиналдарының қолдауына кірді. Мари Моринмен некелесу арқылы ол Париж Парламентіне орын алды. Осы қызметінде ол 1544 жылы қаланы тапсырған Булоньді қорғаушыларға қатысты патшаға айыптау жасады, ал 1547 жылы Трент кеңесіне дипломат ретінде қатысты. Келесі жылы ол Анна д'Эстеге мұрагерлік мәселесінде көмектесіп, оның Гиз герцогы Францискке үйленуіне мүмкіндік жасады. 1553 жылы ол Лотарингия қызметіне кіріп, отбасыға қолдау көрсетіп, олардан лауазымдар алды. Сол жылы олар оған патша үйінің өтініштерді қабылдаушысы лауазымын, яғни маңызды қызметті иелендірді. Келесі жылы ол президент ретінде есеп палатасына көтерілді, бұл оған корольдіктің қаржылық басқаруында айтарлықтай ықпал берді. 1550-ші жылдардың соңында корольдік қаржысын басқаруды өз қолдаушысы бастағаннан кейін, ол жеке кеңеске (conseil privé) кірді. Франсуа II билікке келгеннің басында бұрынғы канцлер Франсуа Оливье қайтыс болды. Лотарингия L'Hôpital-ді оның орнына ұсынды. Энергиялы реформатор болған L'Hôpital Роморантин жарлығының қабылдануын қамтамасыз ету үшін Парламентпен қақтығысқа түсті. Сол жылы патшалықтағы қаржылық және діни проблемалардың ауқымын сезіне отырып, ол атақтылардың жиналысын шақыруды ұсынғандардың бірі болды. Осы жиналыс өз кезегінде Estates General шақыру туралы шешім қабылдады, оны L'Hôpital ашып, кең ауқымды реформаларға бағыттауға тырысты. Күткен нәтижеге жете алмағандықтан, ол Парламентпен күресіп, сессиялардың нәтижесінде қабылданған Орлеан ординансын қабылдады. Франсуа II қайтыс болғаннан кейін L'Hôpital өз қолдаушыларымен бірге патшалық саясатының ортасынан шеттемеді. Оның орнына ол Екатеринаның діни саясатын қолдады, бұл оны Лотарингиямен қарама-қайшылыққа түсірді. Ол 19 сәуір, шілде және Сен-Жермен жарлықтарын жасауға көмектесті. Біріншісі протестантизмді қудалауды жеңілдетті, ал екіншісі Францияда протестанттық құлшылықты заңдастырды. Осы кезеңде ол Парламенттің қарсылығына тап болды, ол олардың билігіне қол сұғуға және протестантизмді заңдастыруға қарсы болды. Француз дін соғыстарының алғашқы азаматтық соғысынан кейін L'Hôpital өрлеу кезеңіне енді. Ол Париж Парламентіне бейбітшілік шартын тіркемегені үшін жаза беру үшін Руанда корольдің көпшілігін жариялауын қолдады. Ол Тренттен оралғаннан кейін Лотарингияның Триденттік жарлықтарды жүзеге асыруына қарсылық көрсетті. Келесі жылы ол сараймен бірге үлкен саяхатқа шықты, L'Hôpital әр Парламентті патшаның еркіне бағынбағандықтары үшін айыптады. Сарай Моулинске тоқтағанда ол Веналдық лауазымдарға қарсы күресуге, юрисдикциялар мен заң кодекстерін қысқартуға, губернаторлар мен кейбір судьялардың әділдікті түсіндіру және орындау құқығын шектеуге бағытталған заңдық реформалардың кең ауқымды жиынтығын жариялады. Осы уақытқа дейін оның ықпалы әлсіреп, екінші азаматтық соғыс кезінде корольдің қаржылық қажеттіліктеріне байланысты ол жарлықтың көп бөлігін тастауға мәжбүр болды. Лотарингия осы кезде сарайға оралды және ол Дижон Парламенті оған қарсы қойған шағым бойынша L'Hôpital-ді жеңіп алды. Азамат соғысы кезінде ол Парижды қоршап тұрған Конде ханзадасымен келіссөздер жүргізді және көтерілісшілерге жеңілдіктер жасауға шақырды, бірақ ол суық қабылдауға тап болды. 1568 жылдың наурыз айында Лонжумео бейбітшілігіне қол жеткізілгеннен кейін, ол мамыр айында сарай жұмысынан кетіп, Екатерина мен сарайдың оның пікірлерін жақсы қабылдамайтынын сезінді. Қыркүйекте сарайға оралған ол папа ұсынған ереске қарсы соғыс үшін шіркеу жерлерін мойындауға қарсылық білдіруге соңғы рет тырысты. Осы тырысы сәтсіз аяқталғаннан кейін ол өзінің мөрлерінен айырылды, бірақ ол қайтыс болғанға дейін канцлер лауазымын сақтап қалды, бірақ енді оның өкілеттігін жүзеге асырмады. Сент-Бартоломей қырғыны кезінде қауіп-қатерге ұшыраған ол және оның қызы Екатерина мен герцог Гиздің қорғауында аман қалды. Ол келесі жылы наурыз айында қайтыс болды, ал оның қызы оның жерлерін әйелінің басқаруымен мұрагерлік етті.
Michel de l'Hôpital (or l'Hospital) (1506 – 13 March 1573) was a French lawyer, diplomat and chancellor during the latter Italian Wars and the early French Wars of Religion. The son of a doctor in the service of Constable Bourbon he spent his early life exiled from France at Bourbon's and then the emperors court. When his father entered the service of the House of Lorraine, he entered the patronage network of Charles, Cardinal of Lorraine. Through his marriage to Marie Morin, he acquired a seat in the Paris Parlement. In this capacity he drew up the charges for the king, concerning the defenders of Boulogne who surrendered the city in 1544, before taking a role as a diplomat to the Council of Trent in 1547. The following year he assisted Anne d'Este in the details of her inheritance to ensure she could marry Francis, Duke of Guise. In 1553 he entered Lorraine's service, providing support to the family in return for receiving offices from them. That year they secured for him the position of maître des requêtes for the hôtel du roi, an important post. The following year he was elevated to the chambre des comptes as président, granting him considerable influence in the financial administration of the kingdom. With his patron assuming overall control of the kingdoms finances in the late 1550s, he entered the conseil privé. Early into the reign of François II the old chancellor, François Olivier died. Lorraine nominated L'Hôpital as his replacement. An energetic reformer, L'Hôpital moved into conflict with the Parlements to ensure the passing of the Edict of Romorantin. Later that year, conscious of the scale of the financial and religious problems that were affecting the kingdom, he was among those advocating for an Assembly of Notables. The Assembly in turn called for a Estates General, which L'Hôpital opened and sought to direct towards widescale reforms. Unable to achieve quite what he sought, he fought the Parlement to push through the Ordinance of Orléans that resulted from the sessions. Upon the death of François II, L'Hôpital did not fall from the centre of royal politics with his patrons. Instead supporting Catherine in her religious policy which increasingly put him at odds with Lorraine. He helped formulate and championed the Edict of 19 April, July and Saint Germain. The former two which moderated persecution of Protestantism and the latter of which legalised Protestant worship in France. Throughout this he found himself in opposition to Parlement, which resisted both the intrusions on their authority and any legalisation of Protestantism. After the first civil war in the French Wars of Religion, L'Hôpital entered his period of ascendency. He championed the king's decision to declare his majority at Rouen, to punish the Paris Parlement for its failure to register the peace treaty. He successfully opposed Lorraine's attempt to implement the Tridentine decrees upon his return from Trent. The next year he accompanied the court on its grand tour, with L'Hôpital berating each Parlement in turn for their impudence and failure to follow the king's will. When the court stopped at Moulins he promulgated a wide reaching set of legal reforms, which sought to combat Venal office, severely curtail the number of jurisdictions and overlapping law codes, and limit the power of governors and certain judges to interpret and execute justice that rightfully flowed from the king. By now his influence was waning and he was forced to abandon much of the edict due to the crown's monetary needs during the second civil war. Lorraine had by now returned to court, and he succeeded in besting L'Hôpital concerning a petition raised by the Dijon Parlement against him. During the civil war he negotiated with the Prince of Condé who was besieging Paris, and urged concessions to the rebels, for which he received a cold reception. After the Peace of Longjumeau in March 1568, he retired from court in May, increasingly aware that his opinions were no longer received well by Catherine or the court. Returning to court in September he made a last attempt to oppose the crown's acceptance of alienated church lands in return for a war on heresy offered by the Pope. Failing in this he was relieved of his seals of office, and though he remained chancellor until his death, he would no longer exercise its authority. Threatened during the Massacre of Saint Bartholomew he and his daughter survived under Catherine and the duke of Guise's protection, he died in March the following year, his daughter inheriting his lands under the administration of his wife.
Отбасы
Мишель де л'Опиталь 1506 жылы Аигеперс қаласында Лотарингия герцогинясының дәрігерінің ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесі сонымен қатар Бурбон констебліне медициналық көмек көрсетті, ал 1525 жылы жасаған опасыздағы Л'Опиталь мен оның отбасын Италияға жер аударылуға мәжбүр етті. Италияда бола тұрып, Л'Опиталь құқық ғылымының докторы ғылымын қорғады. Отбасы Бурбонмен бірге Испания мен Италияға саяхаттады, констебль 1527 жылы қайтыс болғанға дейін. Осыдан кейін отбасы Лотарингия сарайына көшті, онда оның әкесі Лотарингия герцогинясының қызметінде өмірін аяқтады. Италияда құқық білімін оқыған Мишель білімін одан әрі жетілдіру үшін Францияда да оқыды.
Michel de l'Hôpital was born in 1506 in the town of Aigueperse, the son of the duchess of Lorraine's physician. His father also provided medical assistance to the Constable de Bourbon, whose treason in 1525 forced L'Hôpital and his family into an Italian exile. While in Italy, L'Hôpital received his doctorate in law. The family travelled with Bourbon to Spain and Italy in his travels before the Constable's death in 1527. After this the family moved to the court of Lorraine, where his father finished out his life in service to the duchess of Lorraine. Michel having studied law in Italy now studied also in France to further his education.
Қызым
Сент-Бартоломей қырғыны кезінде L'Hôpital-дің жалғыз қызы Магдалина астанада оқиғаның ортасында қалды. Оның протестант болуы және әкесінің өткен он жылдағы діни саясаты оны өлтіру қаупіне тікелей ұшыратты. Гиз герцогы оны өзінің қорғауына алды. Кейіннен ол Робер де Хуроға, жоғары мәртебелі ақсүйекке үйленді. 1555 жылы Лотарингия кардиналы жаңа туған немересінің шағатыр атасы болды.
During the Massacre of Saint Bartholomew, L'Hôpital's only daughter Magdelaine was caught up in the capital. Due to both her Protestantism and her father's religious policy in the proceeding decade she was at great risk of being killed. The Duke of Guise took her under his protection. She would marry Robert de Hurault, a robe noble. In 1555 the Cardinal of Lorraine became godfather to his recently born grandson.
Көзқарастар
Л'Опитал – стоицизм философиясына қызығушылық танытқан көрнекті француз тұлғаларының бірі. Осы мақсатта және одан да кең ауқымда, Л'Опитал грек тілін үйренуді ынталандырды. Л'Опиталдың пікірінше, Франциядағы әрбір провинциялық немесе қалалық губернатор өкілеттік мерзімі ішінде патшаның ақшасын жемқорлыққа жұмсаған, егер патша қаласа, жазалануға лайық. Ол соңғы ғасырда кеңесшілердің жиналмауына наразы болды, оларды үкімет саясаты бойынша хабар алудың маңызды механизмі деп есептеді. Ол жалпы авторитар мінезді болды, кеңесшілердің шағымдарын білдіру және патшадан әділдік күту үшін жиналатынын, ал Парламенттер патшаның заңдылығын жүзеге асыру құралы екенін айтты.
L'Hôpital was one of several leading French figures who was interested in the philosophy of stoicism. To this end and beyond, L'Hôpital was a great advocate of learning Greek. L'Hôpital opined that there was no provincial or town governor in France who had not in their tenure committed enough graft with the king's money to be executable if the king willed it. He was frustrated by how infrequently the estates had met in the last century, viewing them as a valuable mechanism of receiving feedback on government policies. He was overall autocratic in disposition, arguing that the purpose of the estates was to provide their complaints and receive redress from the king, while the Parlement's were a vehicle through which the king delivered his justice.
Қазіргі заманғы пікірлер
Л'Гопитальдың қарсыластары оның діни саясатын оның жасырын протестант екендігінің дәлелі ретінде көрсетті. Монтень оны және Франсуа Оливьерді "өте қабілетті және қарапайым ізгілікпен емес, ұлы француз канцлері" деп сипаттады.
L'Hôpital's detractors characterised his religious policy as proof that he was a crypto Protestant. Montaigne referred to both him and François Olivier as being "men extraordinarily sufficient, and endowed with no vulgar virtue [ ] great Chancellor of France".
Неке
1532 жылы ол Шательдің қылмыстық істер жөніндегі лейтенантының қызы Мари Моринге үйленді, оның қалыңдығының бір бөлігі ретінде Париж Парламентіне қабылдану құқығын алды. Парламентте кеңесші болып қызмет еткен кезде ол канцлер болып тағайындалғаннан кейін Парламентпен қарым-қатынас жасау үшін құнды тәжірибе жинады. Кейіннен Парламенттің өкілеттіктерін шектеуге жасаған тырабынан Парламент ашуланып, сатқындық сезіміне бөленді, себебі ол бұрын Парламент мүшесі болған еді.
In 1532 he married the daughter of the lieutenant criminel of the Châtelet, Marie Morin, receiving as part of the dowry his entrance to the Paris Parlement Now serving as a councillor in the Parlement, he was afforded valuable experience for his dealings with the body as chancellor. The Parlement would feel betrayed by his later attempts to curtail their power, due to him having once been one of their own.
Ұлылық
Кеңесші ретінде ол 1544 жылы маңызды порты бар Булонь қаласын ағылшындарға беріп қойған Булоньнің басты қорғаушыларына (Вервинс мырзасына) қарсы айыптама дайындау жауапкершілігін өз мойнына алды. Вервинс өлім жазасына кесілді. Маршал де Бие де сотталды, бірақ оны өлтірмеді, ал басқалары жер аударылды немесе түрмеге қамалды. 1547 жылы ол Трент соборында Францияның елшісі болып тағайындалды.
As a councillor, he took responsibility for drawing up the charges against the chief defenders of Boulogne (the seigneur de Vervins), who had surrendered the important port town to the English in 1544. Vervins was condemned to death. Marshal de Biez was likewise condemned but would not be killed, with others sent into exile or imprisoned. In 1547 he was made French ambassador to the Council of Trent.
Анн д'Эсте
1548 жылы ол Феррарада болды, онда Анна д’Эстеге Гиз герцогымен некеге отыру шарты болған Эсте мұрасынан бас тартуға көмектесті. Ол Францияға жаңа күйеуімен кездесу үшін сапарында оны сүйемелдеді. 1550 жылдары L’Hôpital Савой герцогинясы Маргаританың, Генрих II-нің қарындасының канцлері қызметін атқарды. Маргарита протестантизмге ықылымды болды және L’Hôpital-ге Франсуа Хотман үшін, қатыгез протестант poleмикашысы үшін құқықтану кафедрасын алуға мүмкіндік берді. Канцлерге алғысын білдіре отырып, Хотман өзінің "Анти Трибониан" еңбегін L’Hôpital-ге арнады.
In 1548 he was in Ferrara, where he assisted Anne d'Este in her renunciation of the Este inheritance that was a precondition for her marriage to the duke of Guise. He accompanied her on her journey back to France to meet her new husband. During the 1550s, L'Hôpital served as chancellor to the duchess of Savoy, Marguerite, sister to Henri II. Marguerite was sympathetic to Protestantism, and allowed L'Hôpital to obtain a chair of jurisprudence for François Hotman, a virulent Protestant polemicist. In gratitude to the chancellor, Hotman dedicated his work Anti Tribonian to L'Hôpital.
Лорейн
1553 жылы ол Лотарингия кардиналының қызметіне кіріп, оларға жанкешті полемист ретінде қызмет етті және осы отбасы оған король үйінің maître des requêtes лауазымын сыйлады. Лотарингия әулетін "шет елдіктер" деп сипаттағандарды ол сынап, Францияның құқық бойынша Рейнге дейін созылуын айтты. Ол меценаты Лотарингияны "француз ұлтының үміті" деп атады. Сонымен қатар, ол Гиз герцогінің батылдығын жоғары бағалады. Келесі жылы Францияның болашақ канцлері Шеверни Париж Парламентіне кеңесші орнын сатып алды.
In 1553 he entered the service of the Cardinal of Lorraine, serving them as a voracious polemicist and was rewarded by the family with the post of maître des requêtes for the hôtel du roi. He denounced those who characterised the house of Lorraine as 'foreigners', arguing that France rightfully extended to the Rhine. He called his benefactor, Lorraine, the 'hope of the French race'. He further praised the valour of the duke of Guise. The following year, Cheverny, future chancellor of France, purchased his councillor seat on the Paris Parlement.
Есеп палатасы
Ол 1554 жылы есеп палатасының президенті болды, бұл оған патшалықтың қаржылық басқару тәжірибесімен қатар, Conseil privé-де орын алуға мүмкіндік берді. 1558 жылы есеп палатасындағы лауазымымен шотланд королевасы Мэриге дофин Франсуа II-нің үйлену тойында панегирик сөз сөйледі, онда бұл неке Англияны соғыс немесе зорлық-зомбылықсыз бағындыратынын айтты. Француз әскери аристократиясының көп бөлігі итальян соғыстарын аяқтаған Като-Камбрезис бейбіт шартына наразы болса, L'Hôpital осы келісімді мақтап, оны қолдау үшін "carmen de pax" өлеңін жазды. Ол соғысқа қарсы болғанымен, өзінің қамқорлары Гиздерге қолдау көрсету үшін де мұны теңестіру қажет деп санады, бұл 1557 жылы Гиз герцогының Италияға жасаған жорығын жырлаған өлеңінде көрініс тапты. 1558 жылы Гиздің Кале қаласын жаулап алуын тойлап, ол тағы да өлеңдер жазды.
He took up the position of president of the chambres des comptes in 1554, this granted him experience with the kingdoms financial administration, and also a place in the conseil privé. In 1558 in his capacity at the chambres des comptes he offered a panegyric at the wedding of the dauphin François II to Mary, Queen of Scots in which he boasted that the marriage would subdue England without the need for a war or violence. While much of the French military aristocracy was disgusted by the Peace of Cateau Cambrésis, which brought the Italian Wars to a close, L'Hôpital praised the treaty, writing a 'carmen de pax' in support of it. While an opponent of the war he had found it necessary to balance this with support for his patrons the Guise, as demonstrated in the poem he composed celebrating the duke of Guise's expedition into Italy in 1557. He wrote further poems in celebration of Guise's capture of Calais in 1558.
Қаржылық
Генри II қайтыс болғаннан кейін корольдік қаржысын кардинал Лотарингия басқаруға алғанда, Л'Опитал оның басты қаржылық кеңесшісі болды. Корольдіктің кредитін жақсарту үшін ол кардиналға қарыздарды қайта кестелеу, салықтарды көтеру және шығыстарды күрт қысқартуды көздейтін радикалды бағдарлама ұсынды. Бұл саясат провинцияларда күшті қарсылыққа ұшырады. Нормандияда провинцияға 800,000 ливр мәжбүрлі қарыз жүктелді, тіпті ондаған жылдар өткен соң да сол қаржыны жинауға жасалған әрекеттердің ауыртпалығы провинция тұрғындарының есінде қалды. Шаруалар төлемнен қашу үшін ауылдарынан қашып кетті. Әскер саны қысқартылды, бірақ көптеген әскерлер жалақысын алуда кешігіп, үкіметке қарсы шықты.
With Cardinal Lorraine taking charge of the kingdoms finances on the death of Henri II, L'Hôpital served as his chief financial adviser. To salvage the kingdoms credit, he recommended to the Cardinal a radical program in which loans would be rescheduled, taxes raised and spending drastically cut. These policies were met with strong resistance in the provinces. In Normandie, a forced loan of 800,000 livres on the province went unpaid, even decades later the hardship induced by attempts to raise the funds was recalled by those in the province. Peasants fled their villages to avoid having to pay. The size of the army was slashed, but many soldiers were left in arrears over pay, and entered opposition to the regime.
Канцлер
1560 жылдың басында Амбуаз қастандығынан туған дау-жанжалдар патшалықты дірілдеткен кезде Л'Опиталь елден кетіп, 1560 жылдың мамыр айында сарайға оралды. 1560 жылдың 30 маусымында Гиздердің қолдауымен, Лотарингия оны осы лауазымға жеке өзі ұсынғаннан кейін канцлер ретінде бекітілді.
During the discord that convulsed the kingdom with the Conspiracy of Amboise in early 1560, L'Hôpital was absent from the kingdom, returning to the court in May 1560 before receiving confirmation as chancellor the month after on 30 June 1560 with the support of the Guise, Lorraine recommending him personally to the king for the post.
Белгілі тұлғалардың жиналысы
1560 жылдың мамыр айында Л'Опиталь діни қуғынды жеңілдететін алғашқы діни жарлықты, Роморантин жарлығының қабылдануын бақылады. Бұл жарлық оның сарайға оралуына дейін әзірленген болатын. Оны Парламентке ұсынғанда, орган тіркелуіне қарсылық көрсетті, ол оны күшіне енгізуге мәжбүр болды, бірақ ол іске аспады, ал кейіннен органға заңсыз жиналыстарға қатысты билігін қайта қарауға мүмкіндік берді. Амбуаздың салдарынан режимнің тұрақсыздығы және оңтүстікте патшалықты дүрліктірген келіспеушіліктердің жалғасуымен, Л'Опиталь қаржылық және діни шаралар жиынтығын қарастыру үшін Атақтылар жиналысын шақыруды қолдағандардың бірі болды. Л'Опитальдің пікірінше, патшалықты тек қаржылық, сот және діни реформалар ғана құтқара алады. Л'Опиталь жиналысты жиналған салтанатты тұлғаларға арналған сөзбен ашты. Онда ол патшалықты ауру адам ретінде сипаттап, реформалар жиынтығы елді тұрақсыздандырып, әлсірететін аурудың емшісі болып табылады деді. Бірақ жиналыс адмирал Колиньи мен кардинал Лотарингия арасындағы жанжалдан кейін, бұрынғысы протестанттарға ғибадат ету үшін храмдарды беру туралы петиция ұсынғаннан кейін, соңғысының наразылығына тап болды. Л'Опиталь жағдайды өз бақылауына алып, әңгімені қайта қаржылық мәселелерге бұрды. 1560 жылдың шілдесінде Л'Опиталь екінші некеден туған балалардың мұрагерлік құқығын реттейтін заң шығарды. 1561 жылдың сәуірінде және 1563 жылдың қаңтарында ол бірнеше шектеу шараларын қабылдады. Ол Парижде саудагерлер арасындағы дауларды қарау үшін арнайы сот құрды. 1566 жылы Муленде болған кезде бұл сот басқа қалаларға да таратылды. Муленде болған кезде Парламент пен есеп палатасының бақылауымен корольдік жерді уақытша иеліктен шығару шарттарын көрсететін жарлық шығарылды. 1560 жылдың қыркүйегінде Л'Опиталь Париж Парламенті алдында сөйледі, оларға елдегі түрлі бүліктер туралы сотқа күнделікті жаңа хабарлар келіп түсетінін хабарлады. Ол мұны «дін жамылғысын кигендер» деп түсіндірді, яғни діннің сылтауы басқа наразылықтарды жасыру үшін пайдаланылды. Парламент оның айыптауларына наразылық білдіріп, Франциядағы тәртіпсіздіктің нақты себебі – мемлекеттік биліктегі екі протестанттың болуы деп жауап берді.
In May 1560, L'Hôpital oversaw the passing of the first religious edict that moderated persecution, the Edict of Romorantin. This edict had been formulated before his return to court. Upon presenting it to Parlement the body resisted its registration, and he was forced to push it through, regardless it would remain unimplemented, and he later afforded the body a backtrack as regards their authority over illegal assemblies. With the regime floundering in the aftershocks of Amboise, and with continued discord rocking the kingdom in the south, L'Hôpital was among those who pushed for the calling of an Assembly of Notables, to examine a potential package of financial and religious measures. Only through financial, judicial and religious reform could the kingdom be saved, in L'Hôpital's estimation. L'Hôpital opened the Assembly with a speech to the assembled grandees. In it he characterised the kingdom as a sick man, with the package of reforms to represent a cure to the ailments that destabilised and weakened the country. The assembly soon found itself threatened with derailment by an altercation between Admiral Coligny and Cardinal Lorraine after the former brought forth a petition for Protestants to have temples in which to worship much to the latter's consternation. L'Hôpital took charge of the situation, bringing the conversation away back to financial matters. In July 1560 L'Hôpital promulgated a law reforming how inheritance worked for the children of second marriages. He issued several sumptuary laws in April 1561 and January 1563. He established a special jurisdiction in Paris for lawsuits between merchants. Expanding this to other towns while the court resided at Moulins in 1566. While staying at Moulins, an edict was also issued outlining the special circumstances by which the royal domain could be temporarily alienated, through the supervision of the Parlement and chambre des comptes. In September 1560 L'Hôpital spoke before the Paris Parlement, he informed them that daily new word was arriving at court of various seditions across the country. He held responsible for this 'those who use the cloak of religion', an understanding of his, in which the pretext of religion was used to camouflage other grievances. The Parlement frustrated with him for his chastisements, retorted that the true cause of disorder in France was the presence of two Protestants among the great offices of state.
Конде
Конде ханзадасы атақтылар жиналысына келмеді, оның інісі де келмеді – ханзадалардың ішінде жалғыз осылай істеген. Ол Амбуаз қастандығына және кейінірек Лиондағы тәртіпсіздіктерге қатысқандығын сезінді. Бірақ, сот оның қатысуынан бас тартпады, демек ол желтоқсан айында шақырылатын Генерал штабына өз еркімен келуге шақырылды. Сотқа келген соң дереу тұтқындалды, ал 13 қарашада сот процесі басталды. Ол процесті бірнеше рет бұзуға тырысқанымен, соңында кінәлі деп танылды – корольға қарсы қылмыс жасады. Алайда, екі судья, L'Hôpital және du Mortier, қорытындыға қол қоюдан бас тартты. Конде Франсуа II қайтыс болғаннан кейін желтоқсан айында босатылды, себебі оның түрмеде отыруы саяси жағдайды қиындатты. L'Hôpital сот процесін аяқтауға жауапты болды.
The Prince of Condé had failed to show up for the Assembly of Notables, along with his brother the only prince to do so. He was conscious that he was implicated in both the Conspiracy of Amboise and the later disorders in Lyon. The court was not however to be denied his presence and he was summoned to bring himself to the Estates General that was shortly to convene in December. Arriving at court he was promptly arrested, and a trial began on 13 November. Though he repeatedly attempted to derail the proceedings a verdict was at last reached, guilt of lèse majesté. Two judges however refused to sign the conclusion, L'Hôpital, and du Mortier. Condé would be released in December after the death of François II made his imprisonment politically untenable. L'Hôpital was responsible for calling the trial to a close.
Жалпы мүлкі
1560 жылы L'Hôpital штаттардағы жалпы жиналыста ашылу сөз сөйледі. Ол сөзінде алдымен протестанттарға қарсы зорлық-зомбылық және жалпы төзімсіздік танытқан радикалды католиктерді ескертті. Содан кейін ол наразылығын радикалды протестанттарға бұрып, оларды жаңа тәртіп орнатудағы асығысқандықтары үшін сынады. Ол католиктер де, протестанттар да христиан шіркеуінің бірлігін қалпына келтіру үшін шіркеу кеңесі шақырылғанша күту керектігін қатаң айтты. Ол барлық тараптардың бейбітшілік пен заңдылықты сақтауының маңызды екенін жеткізді. Тренттік собор Папамен қайтадан шақырылғандықтан, L'Hôpital делегаттардың діни пікір-таластардан аулақ болып, оларды епископтар мен діни білімділерге қалдыруын үміттенеді. Ол жиналған делегаттарға корольдіктің қаржы жағдайы туралы баяндады, барлық зейнетақылардың кем дегенде екі жылға тоқталғанын хабарлады. Корольдің 43 миллион ливрлік қарызы бар екенін және салықты көтерудің жалғыз шешім екенін де мәлімдеді, бірақ депутаттар бұл ұсынысқа қарсылық көрсетті, сондықтан король шіркеу жерлерін сатуға мәжбүр болды. Қаржылық мәселелерде штаттар гильдиялар жүйесінде белгілі бір реформалар ұсынды. Алайда, L'Hôpital штаттардан гөрі әлдеқайда ілгері кеткісі келді және Орлеан ординациясында гильдия жүйесіне шабуыл жасады. Оның мақсаты шәкірттік жүйені жеңілдету және гильдиялардың еңбек нарығына басып алуын тоқтату болды. Ол осы мақсатқа жетудің кілті гильдиялармен бірге жұмыс істеп, оларды күшейткен бауырластық жүйесіне шабуыл жасау екенін түсінді. Ол олардың капиталын жергілікті мектептерге бөлуге бұйырды. Гильдияларды капиталынан айыруға жасалған бұл әрекет жауапсыз қалмады, гильдиялар бауырластықты діни ұйым ретінде қайта құрып, католиктік ультра партиядан күшті қолдау тапты. Бұл оларға 1567 жылы L'Hôpital ықпалынан айырылғанға дейін оның шабуылдарына төтеп беруге мүмкіндік берді. 1561 жылдың сәуір айында Гиз мен Монморенси арасында L'Hôpital мен Катерина де Медичи жүргізіп отырған діни саясатқа қарсы тұру үшін «үштік одақ» деп аталған бейресми келісімге келді. Сәуір айында ол Орлеан ординациясын Парламент арқылы қабылдауға тырысып, оларға бұдан әрі наразылық білдірмей, солай істеуге бұйрық берді. Қарсылықтарға тап болған ол аға судьяларды кеңеске шақырып, мемлекеттік істерге қатысу мүмкіндігін ұсынды, бірақ парламентарийлер қызығушылық танытпады және сол жылдың қарашасына дейін бірнеше мәрте бұйрықтар мен наразылық хаттар жіберілді. 1563 жылдың қаңтар айында ол Парламенттің қарсылығын басуға тырысып, патшалық құрған төтенше соттар Парламент судьяларға комиссия бермеген жағдайда заңсыз болады деген жарлық шығарды.
L'Hôpital gave the opening address at the Estates General in 1560. During his speech he first cautioned radical Catholics, for their violence against Protestants and general intolerance. He then turned his ire on radical Protestants, chiding them for their provocative impatience in establishing a new order. He emphasised that both Catholic and Protestant must wait until such time as a church council could be convened, to restore unity to the Christian church. In the meanwhile he stressed that it was important for all parties, to be peaceful and law abiding. The Council of Trent had recently been declared reconvened by the Pope, as such L'Hôpital hoped that the delegates would avoid matters of religious debate, leaving those to the bishops and religiously learned. He provided the assembled delegates an appraisal on the kingdoms finances, informing them all pensions were at least two years in arrears. He further informed the estates that the crown was in 43 million livres worth of debt, and that the only solution was to raise taxes, the deputies baulked at this notion, so the crown turned to the alienation of church land to remain afloat. In financial matters, the estates would recommend certain reforms to the system of the guilds. L'Hôpital however desired to go much further than the estates, and in the ordinance of Orléans he outlined an attack on the guild system. His aims were to reduce the burdens of the apprenticeship system, and release the hold that the guilds had over the labour market. He saw the engine to achieving this as being through attacks on the confraternity system, which operated alongside the guilds and strengthened them. He ordered that their capital be distributed to local schools in the baillages. This attempt to divest the guilds of their capital, would not go unanswered however, the guilds in retaliation, reinvented the confraternity as a religious organisation, and found strong support among the Catholic ultra party. This allowed them to weather his attacks until they faded in 1567 with his loss of influence. An informal reconciliation between Guise and Montmorency, known as the 'triumvirate' was agreed in April 1561 to oppose the religious policy being pursued by L'Hôpital and Catherine de' Medici. He was also in April attempting to drive the Ordinance of Orléans through the Parlement, issuing lettres de jussion to command them to do so without further protestation. Facing remonstrances he tried to court the senior judges, inviting them to council with the prospect of involvement in high affairs of the state, however the Parlementaires were uninterested and several more rounds of lettres de jussion and remonstrances followed into November of that year. In January 1563 he attempted to mollify Parlementaire opposition through a decree outlining that extraordinary courts established by the crown would be illegal without the Parlement having provided commission to the judges.
Діни төзімділік
Сол айда «Папист» және «Гугенот» деген атауларды қолдануға тыйым салатын жарлық шығарылды, бұл екі терминді L'Hôpital желтоқсанда штаттар алдында сөйлеген сөзінде сынға алған болатын. 1561 жылы Франциядағы діни жағдай одан әрі нашарлады, сол жылдың маусым айында L'Hôpital Париж Парламентін ескертіп, католик балаларының крестпен көшеде шерулеуін тоқтату қажеттігін айтты, себебі протестанттар мұны қоздырылғыш деп қарады, бұл бүлікке әкелуі мүмкін еді. Сол айда ол шілде жарлығын құрастыруға қатысты, ол протестанттық құлшылыққа тыйым салды, бірақ сонымен бірге Роморантин жарлығында де-факто жойылған ерестік үшін өлім жазасын ресми түрде алып тастады және патшаның шенеуніктері емес адамдардың көршілерінің үйлерін ерестік іздеу үшін тексеруіне тыйым салды, бұл жеке құлшылықты заңдастырды. Заңға қатысты пікірталас кезінде L'Hôpital одан әрі баруға ниеттенген, протестанттыққа тыйым салу енді жұмыс істемейтінін айтты, бірақ кеңес заңдастыруға қарсы дауыс берді. 1561 жылдың қыркүйегінде Пуассидегі кеңес өтті, бұл кеңес L'Hôpital Эстейтс Генералда күткендей болып, басқарушы католиктер мен протестанттар қатысты. L'Hôpital отырысты ашып, жиналған католик дін қызметкерлерін келісімге жету мақсатында протестант спикерлерін тыңдауға шақырды. Аугсбургтік мойындама бойынша діндерді біріктіру ұсыныстарына қарамастан, келіссөздер Евхаристия мәселесі бойынша шиеленісіп, сәтсіз аяқталды.
That same month an edict was issued that prohibited the use of the epithets 'Papiste' and 'Huguenot', two terms that L'Hôpital had taken issue with during his address to the estates in December. The religious situation in France continued to deteriorate in 1561, in June of that year L'Hôpital warned the Paris Parlement that it would be necessary to stop Catholic children from parading through the streets with crosses, as this was viewed as incendiary by the Protestants, making it liable to cause a riot. That same month he shaped the legislation that would form the Edict of July, which affirmed the prohibition on Protestant worship, but at the same time formally removed the penalty of death for heresy, which had been de facto abolished in the Edict of Romorantin, and prohibited those who were not officers of the crown from investigating their neighbours houses in search of heretical worship, which effectively legalised private worship. During the debates in the pourparler that formulated the edict, L'Hôpital had been keen to go further, arguing that the ban on Protestantism was no longer workable, however the council voted against legalisation. In September 1561, a council, along the lines of the one L'Hôpital had envisioned at the Estates General, convened at Colloquy of Poissy, with leading Catholics and Protestants in attendance. L'Hôpital opened the proceedings with a call for the assembled Catholic clergy to listen to the Protestant speakers, in the interests of reaching a harmonious position. Despite proposals of uniting the faiths around the Confession of Augsburg, talks with break down into acrimony over the subject of the Eucharist, leaving the talks to end in failure.
Сен-Жермен жарлығы
1562 жылдың 3 қаңтарында Л'Опиталь Париж Парламенті алдында сөз сөйлеп, протестантизмге діни төзімділік көрсетудің қажеттігін, патшаның азамат соғысына барудың жалғыз баламасы ретінде жеткізді. Сол айда ол Сен-Жермен жарлығын жасауға көмектесті, ол протестантизмге ресми төзімділік берді, бірақ шіркеудің діни кеңесте келісуіне байланысты болды. Сен-Жермендегі жиын кезінде ол шілдедегі жарлықтың тыныш түрде жойылмағанын мойындады, оны іске асыруға мүмкіндік болған жоқ. Оған протестант адмиралы Колиньи және протестант дін қызметкері Теодор Беза көмектесті. Бұл жарлық Парламент пен көптеген католик ақсүйектерінен дереу қарсылық көтерді. Сәл ойға келмеген Екатерина Пуассиде болғандай, тағы бір пікірсайыс ұйымдастыруға тырысты. Л'Опиталь конференцияда талқыланатын мәселелерді анықтауды өз міндетіне алды, бірақ ол «бейнелер» деген күн тәртібінің бірінші тақырыбы бойынша сәтсіз аяқталып, жақын арада таратылды. Л'Опиталь Парламент алдында жарлықтың қажеттілігін қорғады, протестанттарды елден қуу немесе өлім жазасына кесу – бұл екі шара да нақты шешім емес екенін айтты. Вассидегі қырғыннан кейін ел азамат соғысына қадам басты, өйткені протестанттар қаруланып, қалаларды басып ала бастады. Қауіпті жағдайда испан елшісі король үшін пайда табуға үміттенеді және Л'Опитальдың «нашар беделі» тәжге зиян келтіретінін айтып, оны қызметтен алуға тырысты, бірақ тәж оның тілегін қабыламады.
On 3 January 1562, L'Hôpital gave a speech in front of the Paris Parlement in which he argued for the present necessity of religious toleration for Protestantism, as the only alternative to the king descending into civil war. That same month he aided in the engineering of the Edict of Saint Germain, which provided formal toleration to Protestantism, pending the reconciliation of the church in a religious council, during the meeting at Saint Germain, he admitted that the Edict of July had never been quietly repealed, with no window of its implementation. He was assisted in his efforts by Catherine, the Protestant Admiral Coligny and Theodore Beza, the Protestant cleric. The edict immediately ran into furious opposition from the Parlements and much of the Catholic nobility. A little taken aback, Catherine attempted to arrange another Colloquy, such as that which had occurred at Poissy, L'Hôpital took charge of outlining the subjects that would be debated at the conference, however it would be an ignominious failure, breaking down over the first topic of the agenda 'images', shortly after which it was dissolved. L'Hôpital defended the necessity of the edict in front of the Parlement, arguing the only alternative was the expulsion or execution of the Protestants, neither of which was a realistic course of action. In the wake of the Massacre of Wassy, the kingdom rapidly descended towards civil war, as Protestants began to take arms and seize towns. In the chaotic atmosphere, the Spanish ambassador hoped to gain advantage for his king, and moved that the influence of L'Hôpital was destructive on the crown due to his 'evil reputation', and thus hoping for his removal, however the crown did not oblige.
Ұрпағы
1563–1566 жылдар аралығында Л'Опиталь және оның жақтастары кеңесте басымдыққа ие болды. 1563 жылдың наурыз айында бірінші діни соғыс Амбуаз жарлығымен аяқталды, ол протестантизмге шектеулі төзімділік берді. Л'Опиталь азаматтық соғыстың тәжірибесі француз азаматтарын көршілеріне кешірімді болуға және тәртіпсіздік тудыруға асықпауға ықпал етеді деп ойлады. Католиктік Францияның көп бөлігі шартына наразылық білдіріп, жарлықты іске асыруға қарсылық көрсетуге тырысты. Париж Парламентінің Де Ту өкілі мамыр айында Л'Опитальмен кездесуге шақырылды, және канцлерді қанағаттандыруға бар күшін салғанына қарамастан, Парламенттің барлық мүшелерінің дінге адалдығын мойындауы керек болған сот саясатын қайтаруға мәжбүр болды. 1563 жылдың тамызында Карл IX Руан Парламентінің отырысында ересек деп жарияланды. Оның көпшілігі Амбуаз жарлығының ресми жариялануымен біріктірілді. Л'Опиталь мен Екатерина екеуі осы екі жайтты біріктіру арқылы соттың бейбітшілікке қарсы шығуына кедерес келтіруді үміттенеді. Руан қаласы осы екі жайтты жариялау орны ретінде таңдалды, бұл Париж Парламентіне өткен жылдары ұстанған саясатына қарсылық көрсеткені үшін жазалау шарасы болды. Парламент өзінің беделіне келген бұл соққыдан қатты қынжылды. Парламент патшаға наразылық білдіріп, оның көпшілігін де, бейбітшіліктің тұрақтылығын да мойындаудан бас тартты, екеуін байланыстыруға қарсылық танытты. Патша оған келген өкілдерді сөкпеді, Парламенттің міндеті оған ақыл кеңес беру немесе мемлекеттің қамқоршысы болу емес, әділдікті қамтамасыз ету екенін айтты.
During the period 1563–1566, L'Hôpital and his faction were ascendant on the council. In March 1563 the first war of religion was brought to a close in the Edict of Amboise, which granted limited toleration to Protestantism. L'Hôpital opined that the experience of civil war, would induce French citizens to be more forgiving of their neighbours, and less quick to cause disorder. Much of Catholic France was horrified at the terms, and attempted to resist the edicts implementation. De Thou of the Paris Parlement was summoned to meet with L'Hôpital in May, and despite his best efforts to appease the chancellor was compelled to withdraw the courts policy that all its members complete a profession of faith. In August 1563, Charles IX was declared an adult in a session of the Parlement of Rouen. His majority was combined with a formal proclamation of the Edict of Amboise. It was hoped by L'Hôpital and Catherine that by packaging the two together it would be harder for the court to oppose the peace. Rouen was chosen as the location in which to declare the majority by the pair as a way to punish the Paris Parlement for its resistance to the policies they had been promulgating in the previous years, the Parlement was greatly wounded by this blow to its prestige as the premier Parlement. The Parlement remonstrated the king, refusing to recognise either his majority or the permanence of the peace, complaining about the linking of the two. The king reprimanded those representatives that came to visit him, telling them that the role of the Parlement was to administer justice, not to be his mentors, or custodians of the kingdom.
Трент
1564 жылдың ақпан айында Трент кеңесі аяқталды, содан кейін Лотарингия патшалыққа оралды, кеңестің ұсыныстары патшалықта қабылданатынына үміттенді. Л'Опитал Лотарингияға қарсы тұрып, Триденттік қаулылар Францияның галликандық ерекшеліктерін бұзады деп талас жасады. Ол сондай-ақ, Лотарингия осы ұсыныстар арқылы 1562 жылы шайқаста жетісе алмаған нәрсені – Францияны ультракатоликтердің билігіне өткізуді көздеп отырғанын айтты. Лотарингия бұл сөздерге ашуланып, Л'Опиталды соңғы онжылдықтарда Гиз әулеті оған жасаған жақсылықты бағалай алмаған алғыссыздықпен айыптады. Ол сондай-ақ, Л'Опиталдың енді қандай дінді ұстанатынына көзі жетпейтінін айқайлады. Л'Опитал олар оған берген maître des requêtes лауазымының шағын мәртебе екенін, олардың жасаған жақсылықтары үшін мәңгілік ризашылық сезімінде екенін, бірақ оларға деген қарызының патшаға қызмет етуімен салыстыруға келмейтінін жеткізді. Соңғы сөзі ретінде ол 1562 жылғы Васси қырғынымен патшалықты араздыққа салғанның Гиз герцогы екенін еске салды. Осы пікір алмасып болғаннан кейін, кеңес кеңестің қорытындыларын қабылдау үшін дауыс берді, бірақ олардың барлығын бекітпеді, бұл Лотарингияны қатты ашуландырды.
In February 1564, the Council of Trent at last concluded, and with this Lorraine returned to the kingdom, hoping to ensure that the councils recommendations would be adopted by the kingdom. L'Hôpital positioned himself in opposition to Lorraine, arguing that the Tridentine decrees would violate the Gallican privileges of France. He further argued that Lorraine was attempting through the presenting of these suggestions, to achieve through council what he had failed to achieve on the battlefield in 1562, i. e. the domination of France by ultra Catholicism. Lorraine reacted with outrage to these suggestions, characterising L'Hôpital as an ingrate who failed to appreciate what the Guise family had done for him in the past decades. He further shouted that he was no longer sure what religion L'Hôpital followed. L'Hôpital retorted that the office of maître des requêtes that they had afforded him was a minor privilege and while he remained forever grateful for what they had afforded him, the debts that he owed their family could not be weighed against his service towards the king. As a parting shot he remarked that it was the duke of Guise who had brought the kingdom into discord with the Massacre of Wassy in 1562. This spat concluded, the council voted on the adoption of the councils findings, and refused to validate them all, much to Lorraine's disgust.
Үлкен тур
Режимнің заңдылық дағдарысына тап болғанын сезінген Екатерина патшалықтағы жарлықты іске асыруды қамтамасыз ету және жас патшаның билігін патшалықтың мәртебелі адамдарына орнату мақсатымен патшалықта кең саяхатқа шығуға шешім қабылдады. Сол айда сарай 2000 адаммен бірге саяхатқа шықты, олардың ішінде патшалықтың ірілеу ақсүйектері, мысалы, констебль Монморенси және кардинал Бурбон да болды. Патшалық сапар барысында патшалықтың барлық парламенттеріне бару жоспарланған, ал Л’Опитальға әр аялдамада олармен қатаң сөйлесіп, жарлықты тіркеуге және патшаның билігіне құрмет көрсетуге ескерту тапсырылды. Л’Опиталь сарайдың Aix en Provence қаласына сапары кезінде парламентарийлерге қатты сөздер айтты, патша олардың «мойынсұнбауына» наразы екенін және парламентарийлер әкелері – патшаға бағынуы керек екенін жеткізді. Оның сөздері, патшаның бұрынғы сөздері сияқты, парламенттерде жауапсыздікпен қарсы алынды. Сарай Кремьеде тоқтаған кезде Л’Опиталь Амбуаз жарлығының шарттарын өзгертіп, протестант шіркеуіне провинциялық синодтар өткізуге тыйым салды.
Conscious of the crisis of legitimacy that faced the regime, Catherine decided to embark upon a grand tour of the kingdom, to ensure the implementation of the edict, and further to instil the young king's authority on the magnates of the kingdom. The court set off in grand fashion that month, with 2000 persons accompanying them on the journey, including many of the leading nobles of the kingdom such as Constable Montmorency and Cardinal Bourbon. Each of the kingdom's Parlements was to be visited during the royal journey, with L'Hôpital tasked to provide a stern talking to the bodies at each stop, warning them to register the edict and respect the authority of the king. L'Hôpital offered the particularly reticent parlementaires of Aix en Provence sharp words during the courts visit warning them that the king was unhappy with their 'disobedience' and the parlementaires as his children should obey their father the king. His speeches, like those of the king that proceeded them, were met with silence by the Parlements. While the court was staying at Crémieux, L'Hôpital modified the terms of the Edict of Amboise, prohibiting the Protestant church from holding provincial synods.
Қалқыма
1566 жылдың ақпан айында сарай Moulins қаласына келді, онда мәртебелілер жиналысы өткізілді, онда патшалықтың көптеген дәулеттілері қатысты. Л’Опитал оларға патшалықтағы жамандықтардың түбірі – әділетсіздікпен байланысты деген тезисін ұсынды. Ол билікті жүзеге асыру үшін биліктегілердің «шамадан тыс әрекеттерін» айыптап, «тирандық заңнама, сатуға салу, ашкөздік, қажетсіз лауазым» және басқа да жамандықтарға қатысты. Содан кейін ол шабуылдарын заң органдарына, Парламенттерге, олардың патша заңдарын түсіндірудегі өршілдігіне және олардың отырықшы табиғатына бағыттады. Ол Людовик IX билеген кезде заңдар аз және қарапайым болған, ал шетел мемлекеттері өз дауларын осы заңдар бойынша шешкен кездерді сағынышпен еске алды. Сол айдың соңында Л’Опитал 86 баптан тұратын сот реформасы пакетін – Moulins жарлығын ұсынды. Жарлық Парламенттердің өкілеттіктерін қатты шектеді, патшаға Парламент оған наразылық білдіргеніне немесе жарлықты тіркеуден бас тартса да, заңдарды күшіне енгізуге мүмкіндік берді. Губернатордың өкілеттіктері де шабуылға ұшырады, енді бұл лауазым кешірім беруге, салық көтеруге және жәрмеңкелер құруға мүмкіндік бермейді. Коммуналдық судьялардың көп бөлігі билігінен айырылып, ең нашар қылмыстарды қадағалауға дейін төмендетілді, ал 1500 лауазым жойылды немесе қысқартылды. Бауырластықтар мен лигаларға тыйым салынды. Амбуаз жарлығы күшінде қалды. Бұл жарлық патшалықтың көптеген дәулеттілеріне қауіп төндірді, олар пара алу мақсатында губернаторлық лауазымдарын пайдаланды. Жарлықтың екінші тармағы дереу тіркеуді талап еткенімен, Парламент мұны елемеді, ал Л’Опитал шілде айында жарлыққа көптеген түзетулер енгізуге мәжбүр болды. 1566 жылы Л’Опитал қаржы жөніндегі жаңа Surintendant des Finances лауазымын құрды және діни тұрғыдан орташа Маршал Косседі оның алғашқы иегері етіп тағайындады. Сарай әлі де Moulins қаласында болғанда, Лотарингия Дижон Парламентінен өтініш алып келді. Парламент Амбуаз жарлығына қатысты жаңа түсіндірме декларация жасалғанына наразы болды, ол бойынша протестант пасторлары өлгендерді көріп, жастарға насаят беруге рұқсат етілді. Лотарингия жиналған дәулеттілердің алдында бұл дінді тарату әдісі екенін айтты. Бұл сенсациялық өтініш Кеңестің қызығушылығын оятты, өйткені Л’Опитал оны шығару алдында Кеңес мүшелерімен кеңеспегені анық болды. Л’Опитал Лотарингияға «олардың тыныштығын бұзу үшін сарайға келді» деп ащылықпен айтты, бұл Лотарингияның Л’Опиталға, оған канцлер лауазымын бергендіктен, ол қиындық тудыру үшін келді деп жауап беруіне себеп болды. Осыдан кейін Кеңес хаосқа түсті, тек Екатерина араласуымен ғана құтқарылды. Ол түсіндірме декларациясын өртеп жіберуге және енді Л’Опитал Кеңестің келісімінсіз жарлықтарды бекітуге тыйым салуға бұйрық берді. Лотарингия жеңіске жеткеніне мақтанышпен Л’Опитал әрқашан «қоқыс үйіндісінің әтеші» болуға тырысқанын және ол енді оның қатысуымен Кеңес отырыстарына қатысудан бас тартатынын мәлімдеді. Л’Опитал 1567 жылдың шілдесінде Амбуаз жарлығына қатысты бірнеше түсіндірме декларацияларын қолдады. Протестантизмді практикалауға тыйым салынған аймақ Париж қаласынан Île de France аймағына дейін кеңейтілді. Сонымен қатар, протестанттар губернаторлық лауазымға орналасуына тыйым салынды. Бұл саясат оның жалпы бағдарламасына сәйкес келмейтін сияқты көрінгенімен, Л’Опитал Париж қаласындағы тәртіпсіздікті басуға тырысты, ол өткен жылдары күшейіп, қауіпті болып бара жатқан еді.
In February 1566 the court arrived at Moulins where an Assembly of Notables was convened with most of the kingdoms grandees in attendance. L'Hôpital presented to them his thesis that the root of evil in the kingdom was the poor administration of justice. He denounced the 'excesses' of those in positions of authority to exercise it engaging in 'tyrannical legislation, venality, avarice, superfluous office' and other ills. He then targeted his attacks towards the organs of law, the Parlements, decrying them for the presumptuousness they showed in interpreting the king's laws abd their sedentary nature. He spoke nostalgically of the reign of Louis IX when the laws were few and simple and such a model that foreign nations presented their disputes in it. Later that month L'Hôpital presented the Ordinance of Moulins, a judicial reform package composed of 86 articles. The ordinance severely curtailed the Parlements powers, allowing the king to put laws into effect even if the Parlement was remonstrating him, or refused to register the edict. The power of the governor was also attacked, with the office no longer to afford the possibility of providing pardons, raising taxes and establishing fairs. Communal judges had much of their authority stripped, reduced to overseeing petty crimes and 1500 offices were abolished or suppressed. Confraternities and leagues were banned. The edict of Amboise was upheld. This edict posed a serious threat to many of the kingdoms grandees, who utilised their positions as governors for the purpose of graft. Though the edict had demanded immediate registration in its second clause, the Parlement ignored this, and L'Hôpital was forced to accept many modifications to the Ordinace in July. During 1566, L'Hôpital created a new fiscal office of Surintendant des Finances, appointing the religiously moderate Marshal Cossé as its first incumbent. While the court was still residing in Moulins, Lorraine arrived with a petition from the Parlement of Dijon. The Parlement was frustrated that a new interpretative declaration had been made concerning the edict of Amboise, by which Protestant ministers would be allowed to visit the dying and instruct the young. Lorraine argued in front of the assembled grandees that this was a method of proselytizing. This bombshell petition aroused the interest of the council, as it became clear L'Hôpital had not consulted any member of the council before issuing it. L'Hôpital acidly remarked to Lorraine that he had 'returned to court to trouble them', causing Lorraine to fire back that L'Hôpital, who owed his position as chancellor to him, dare say that he arrived as a trouble. From here the council descended into chaos, only salvaged when Catherine intervened. She ordered the interpretative declaration burned and that going forth, L'Hôpital be forbidden from sealing edicts without the councils consent. Lorraine, arrogant in victory declared L'Hôpital always sought to be 'cock of the dunghill' and opined that he would refuse to attend council meetings in the man's presence going forward. L'Hôpital offered his support in July 1567 to several interpretative declarations concerning the edict of Amboise. The area in which Protestantism was prohibited from being practiced was expanded from the city of Paris, to the wider region of the Île de France. Concurrently Protestants were to be barred from public office in the governorship. While these policies appear out of step with his wider program, L'Hôpital was keen to quiet the disorder in Paris, which had been growing more severe and threatening in the previous years.
Мео
Меодағы тосынсырқы, онда протестанттық дворяндық элементтері корольді басып алып, Лотарингияны өлтіруге тырысқан, Екатеринаның көзінде Л’Опиталдың жобасын толығымен күштен шығарды. Л’Опитал сотпен бірге болғанда, оларға шабуыл жасау үшін жақын маңда протестанттық атты әскері жинала жатыр деген хабар келді. Ол және констебль Монсода бекініп тұруды ұсынды. Гиза мен Немур герцогы керісінше, соттың қауіпсіздік үшін Парижге қашуы керек деді. Екатерина соңғысын таңдады және сот астанаға шайқасып шегінді. Тосынсырқының сәтсіз аяқталуы азамат соғысының қайта басталуына әкелді. Конде әскерлері астананы қоршағанда, Екатерина принцпен келіссөздер жүргізу үшін Л’Опитал, Морвильер және маршал Виелльвильді жіберді. Конде өз позициясына сенімді болды және агрессивті келіссөздер жүргізді. Ол Людовик XII билігінен бері енгізілген барлық салықтарды жоюды, өзінің патшалықтағы бекінісін қамтамасыз ету үшін Метс, Кале және Ле-Хавр сияқты төрт кепілдік қаласын беруді және Францияның барлық жерінде толық діни төзімділікті талап етті. Ол сондай-ақ Гизаны соттауды және итальяндық қаржыгерлерді елден қууды талап етті. Бұл талаптар келіссөзшілер үшін мүлдем қабылдауға келмейтін еді, бірақ олар констебль Монморенси әскер жинау үшін уақытты созу үшін жіберілді, емес шарттарға келу үшін. Осы кезде Екатерина Л’Опиталға көңілі толып, ол соттың дағдарысты аяқтау үшін жасай алатын компромистерді ұсынғанда, оның ішінде протестанттық көшбасшыларға олардың ниеттері мен мақсаттарын жақсырақ түсіну үшін қосымша елшілік жіберуді ұсынғанда, оны қазіргі жағдайға жауапкершілік тартуда деп айыптады. Азамат соғысын жүргізу үшін қажетті жалдамалы әскерлерді қаржыландыру үшін, Л’Опиталдың қазіргі иеленушісінің өлімінен кейін таратылатын кеңселердің тізімі, Мулен ордонансының маңызды бөлігі жойылды. 1568 жылдың қаңтарында венельдік құқық кеңейтілді, бұл шенеуніктерге өздерінің венельдік лауазымын мұрагерлікпен алу құқығы үшін лауазымдарының құнының бір бөлігін төлеуге мүмкіндік берді.
The Surprise of Meaux, in which elements of the Protestant nobility attempted a coup to seize the king and kill Lorraine, fatally discredited L'Hôpital's project in the eyes of Catherine. L'Hôpital was with the court when word came that a Protestant force of cavalry was assembling nearby to attack them. He and the Constable advocated for holding firm at Monceaux. The Guise and Duke of Nemours argued by contrast that the court should flee to the safety of Paris. Catherine chose to follow the latter course and the court conducted a fighting retreat to the capital. The failure of the surprise led to the resumption of civil war. Besieged in the capital by Condé's forces, Catherine dispatched L'Hôpital, Morvillier and Marshal Vielleville to negotiate with the prince. Condé was feeling confident in his position, and negotiated aggressively. He demanded that all taxes implemented since the reign of Louis XII be abolished, that four surety towns (including the key border towns of Metz, Calais and Le Havre) be granted to him to secure his position in the kingdom, and that full religious toleration be granted everywhere in France. He further demanded the prosecution of the Guise and the expulsion of Italian financiers. These demands were entirely unacceptable to the negotiators, but they had been dispatched to buy time for an army to be raised by Constable Montmorency, not to reach terms. By this time, Catherine was increasingly weary of L'Hôpital, and when he proposed certain compromises the court could make to end the crisis, including the dispatch of a further embassy to the Protestant leaders so that they might better understand their intentions and aims, she accused him of bearing some responsibility for the current situation. To fund the mercenaries required to prosecute the civil war, L'Hôpital's list of offices to be suppressed on the death of their current holder, a key component of the Ordinance of Moulins was cancelled. Venality was indeed expanded in January 1568, allowing officials to pay a portion of the cost of their posts for the right to have their venal office be inherited.
Қауіптен шығу
Соғыс Лонжумеода ресми түрде аяқталғанымен, келесі айларда бейбітшілік уақытша екені анық болды, оңтүстікте үнемі шабуылдар болып тұрды. Бейбітшілікке сенген Л’Опитал патшалық кеңесте бейбітшілікті бұзуға және соғысқа оралуға ниеттенгендермен келіспеді. Мамыр айында патшалық кеңес бейбітшілікке бағыну мәселесін талқылау үшін жиналды. Л’Опитал патшаның жастығы оның вассалдарына мойынсұнбауға еркіндік береді деп айыптады. Кеңестегі басқа да орташа көзқарасты Морвильер келіспей, діни көптүрлілік патшаның жастығымен қатар мәселе тудыратынын айтты. Сол айда ол сарайдағы саясаттың бағытына әсер ете алмайтынына көз жеткізіп, көңілі толып, сарайдан кетіп қалды. Көп ұзамай ол лауазымынан босатылуын сұрады. Тақ пен Папа арасында шіркеу жерлерін беру үшін келіссөздер жүріп жатқаны, Амбоаз жарлығын жою және дінге қарсы соғысты қайта бастау үшін хабардар болғаннан кейін, Л’Опитал қыркүйек айында бұған қарсылық көрсету үшін сотқа оралды. Папа Л’Опитальды соттағы өзінің басты қарсыласы деп есептеді. Л’Опитал өз тарапынан шіркеу жерлерін беруге, яғни дінге қарсы соғысты талап ететін мөр басудан бас тартатынын айтты. 19 қыркүйекте кеңес отырысында Л’Опитал Лотарингиямен қақтығысып, бұл әрекет Францияны азамат соғысына ұшыратып, елді рейтерлермен толып кетеді деп талас жасады. Ол осы саясатты бекітетін кез келген келісімге мөр басудан бас тартты. Лотарингия Л’Опиталға оның екіжүзді екенін, әйелі мен қызының екеуі де протестант екенін айтты. Л’Опитал Гизардың жемқорлығы туралы сарказм айтты, бұл Лотарингияны ашуландырды, ол Л’Опиталдың сақалын ұстауға тырысты, бірақ Франсуа де Монморенси екеуінің арасына кіріп, кеңеске тыныштық әкелуге тырысты. Лотарингия оның әрекетіне қызығушылық танытпады және Екатеринаға жүгініп, Л’Опитал патшалықтың барлық жамандықтарының себебі екенін және егер ол Париж Парламентінің қолына түссе, 24 сағат ішінде өлім жазасына кесілетінін хабарлады. Л’Опитал Лотарингияның патшалықтың жамандықтарының себебі екенін түсіндірді, бірақ енді патшалық саясатының бағытын өзгертуге күші жетпейтінін түсінді, сондықтан ол көп ұзамай Этампқа жақын Виньейдегі өзінің иеліктеріне кетті. Бір аптадан кейін, 28 қыркүйекте Л’Опитал лауазымының мөрлерін тапсыруға мәжбүр болды және зейнеткерлікке шықты. Осы уақытта тақ бұрынғы төзімділік жарлықтарын жойып, протестантизмді тыйым салған Сент-Мор жарлығын шығарды, бұл Л’Опитал қабылдамайтын қадамдар еді. 7 қазанда Жан де Морвильер мөрлерді алды. Оның күзетші қызметінен босатылуы Париждегі радикалді уағыздаушылардың қуанышын тудырды, Симон Вигор бұл жаңалықты тойлап, Л’Опитальды «біздің жауымыздың қолына пышақ салған» адам деп айыптады.
Though the war was formally brought to a close at Longjumeau, it quickly became apparent the peace was ephemeral in the following months, with sporadic fighting continuing in the south. L'Hôpital, who believed in the peace found himself increasingly at odds with the rest of the royal council, that wanted to overturn the peace and return to war. In May a royal council meeting met to discuss the problems of ensuring obedience towards the peace. L'Hôpital blamed the youth of the king as encouraging his vassals to disobey him. Morvillier, another moderate on the council disagreed, arguing that religious plurality was causing issues, as much as the king's youth. That same month, he withdrew from court, dispirited that his influence on the direction of royal policy appeared to be at an end. Soon thereafter he asked to be relieved of his office. Having been informed that negotiations were under way between the crown and the Pope, to receive the alienation of church land in return for the revocation of the Edict of Amboise and a resumption of war on heresy, L'Hôpital returned to the court in September to oppose it. The Pope saw L'Hôpital as one of his chief opponents on the court. L'Hôpital for his part made it clear he would refuse to affix his seals to the alienation of church lands which would require war on heresy. In a fiery session of council L'Hôpital clashed with Lorraine on 19 September, arguing that this course of action would plunge France into civil war and overrun the land with reiters. He refused to affix his seal to any agreement that authorised this policy. Lorraine jabbed at L'Hôpital that he was a hypocrite and that his wife and daughter were both Protestants. L'Hôpital in turn shot back a sarcastic joke about Guisard corruption, enraging Lorraine who attempted to seize L'Hôpital's beard, before François de Montmorency stepped between the two men and attempted to calm the chamber. Lorraine was uninterested in his efforts and turned to Catherine, informing her that L'Hôpital was the chief cause of the kingdoms ills, and that if he was in the hands of the Parlement of Paris, he would be executed within 24 hours. L'Hôpital for his part explained that in fact Lorraine was the cause of the kingdoms ills, but it was apparent to him that he no longer had the power to change the direction of the crowns policy, and he left again shortly thereafter to his estates at Vignay near Étampes. A week later on 28 September L'Hôpital was obliged to yield the seals of his office, and he left for retirement. The crown meanwhile revoked the past toleration edicts, and issued the Edict of Saint Maur, which outlawed Protestantism, steps L'Hôpital could not have taken. On 7 October Jean de Morvillier received his seals. His dismissal as garde des sceaux elicited the rapturous excitement of radical preachers in Paris, Simon Vigor celebrated the news, denouncing L'Hôpital as the man who 'put the knife into the hands of our enemy'.
Жазбалар
Билікке қол жеткізуден айырылған Л'Опитал өзінің назарын "дискурстар" жазуға бұрды, олардағы аргументтері оның мансабының басындағы аргументтерінен мүлдем өзгеше болды. Енді католиктер протестанттарды христиандық кешіріммен қабылдамауы керек еді. Оның орнына, ол сана бостандығы – табиғи құқық екенін айтты. Сондай-ақ, ол екі діннің бірігуі мүмкін деген ойын қалдырып, мұндай перспективаны енді шындыққа жатқызбады, тіпті бұрын соңда олай ойлаған болса да.
Severed from access to power, L'Hôpital turned his attentions to the production of 'discours', the arguments he put forward in these differed greatly from those he presented earlier in his career. No longer were Catholics to tolerate Protestants as an act of Christian clemency. Instead he argued that liberty of conscience was a natural right. He also abandoned his discussions of the two faiths being reunited, no longer viewing such a prospect as realistic, if he ever had.
Соңғы жылдар
Парламент, L'Hôpital-дің жағдайының нашар екенін жақсы білгендіктен, 1571 жылы оның кеңсесінің мөрлерін оларға беруді сұрады, осылайша патшаның еркін білдіре алатын болды. Бұл көбінесе символдық болғанымен, Карл IX оларды Парламентке беруден бас тартты, себебі оларға канцлердің орнына символдық түрде өздерін қоюға рұқсат беру оларды заң шығару органы ретінде мойындауға әкелер еді. Сол жылы корольдің інісі Аленсон мен Елизавета I арасындағы неке келіссөздері кезінде L'Hôpital-дің пікірі сұралды, ол Аленсонды корольдің тағы бір інісі Анжумен алмастыруды ұсынды. Бұл патшаның естігісі келген жауапқа сәйкес келді, алайда келіссөздер одан әрі нәтиже бермеді. 1572 жылы Сент-Бартоломей қырғыны кезінде Екатерина оған ешқандай зиян келмеуі үшін оның үйіне күзетшілерді жіберді. Бұл өте жақсы болды, өйткені оның өлімін кейбір қатысушылар тіледі. Ол 1573 жылғы наурыз айында өз иеліктерінде қайтыс болды. Өмірі бойы L'Hôpital айтарлықтай байлық жинаған жоқ, бұл оны сол дәуірдегі жоғары тақ мүшелерінен ерекшелендірді. Өмірінің соңғы өсиетімен ол барлық мүлкін жалғыз қызына қалдырып, жерлерін басқаруды әйеліне тапсырды.
The Parlement, well aware of L'Hôpital's disgrace, sought in 1571, for the seals of his office to be transferred to them, such that they could represent the king's will. While this would have been largely symbolic, Charles IX refused to provide them to the Parlement, conscious that allowing them to substitute themselves symbolically for the chancellor would be to acknowledge them as a legislative body. During marriage negotiations between the king's brother Alençon and Elizabeth I for a marriage that same year, L'Hôpital's advice was sought, and he suggested replacing Alençon, with the king's other brother Anjou. This concurred with the answer the crown wished to hear, however the negotiations did not achieve any more success. In 1572 during the Massacre of Saint Bartholomew, Catherine dispatched an escort to his residence to ensure no harm befell him. This was just as well, as his death was desired by some of the participants. He died on his estates in March 1573. Throughout his life L'Hôpital had not accumulated significant wealth, making him atypical for the high robe nobility of his era. In his last will, he bequeathed his property to his only daughter, and assigned his wife as the administrator of his lands.