Кіріспе

Полиция барлау бөлімшелері

Арнайы бөлім – бұл Ұлыбритания, Ұлттар Достастығы, Ирландия және басқа полиция күштерінде ұлттық қауіпсіздік және барлау мәселелеріне жауапты бөлімшелерді анықтауға дәстүрлі түрде қолданылатын атау. Арнайы бөлімнің бөлімшесі, әдетте, саяси немесе құпия ақпаратты жинап, дамытады және мемлекетті мойынсұнбау қаупінен, әсіресе терроризм мен басқа да экстремистік саяси қызметтен қорғау үшін тергеулер жүргізеді. Алғашқы Арнайы бөлім, сол кезде Арнайы Ирландия бөлімі деп белгілі болған, 1883 жылдың наурыз айында Ирландия Республикалық бауырластығына қарсы күресу үшін Лондонның Метрополитен полициясының құрамында құрылған. Бөлімнің құзыреті тек ирландиялық республикашылдарға қатысты контр-эспанажмен ғана шектелмейтін болғандықтан атауы Арнайы бөлім деп өзгертілді.

Австралия

Көптеген штаттық полиция күштері мен федералды полицияда арнайы бөлімшелер болған. Олардың негізгі міндеті Австралия Коммунистік партиясы және экстремистік немесе бүлікшіл деп саналатын оған байланысты саяси топтарды бақылау еді. Сонымен қатар, олар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс және жапондықтардың қызметіне назар аударды. Комонвелл полиция күштері 1917 жылы 1914 жылғы Соғыс сақтық шаралары туралы заңға сәйкес «федералды арнайы бөлімнің бір түрі» ретінде құрылды. Ол 1919 жылы таратылды. 1957 жылы Комонвелл полициясының арнайы бөлімшесі құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол Шекара полициясымен, Австралия Корольдік теңіз полициясымен және Австралия армиясы полициясымен біріктіріліп, Әскери/полиция барлау бөлімін құрды. Азаматтық құрамдас бөлік 1946 жылы Полицияның бүлікшіл ұйымдар бөлімі ретінде қайта құрылды, ол 1948 жылы Арнайы бөлім деп аталды. Жаңа Оңтүстік Уэльс полиция қызметіне қатысты Корольдік комиссия Арнайы бөлімнің саяси мотивацияланған зорлық-зомбылықтың қаупі жоқ адамдар туралы ақпарат жинағанын анықтады, нәтижесінде ол 1997 жылы таратылды. Квинсленд полициясының арнайы бюросы 1940 жылдың 30 шілдесінде құрылып, 1948 жылдың 7 сәуірінде Арнайы бөлім деп аталды. Оны 1970 және 1980 жылдары Бьелке Петерсен үкіметінің саяси мақсаттар үшін пайдаланғаны үшін сынады, мысалы, наразылықтарға қарсы заңдарды қолдану (кейде наразылық білдірушілерді сандық артықшылыққа ие болу немесе наразылық білдірушілерді тұтқындау үшін зорлық-зомбылықты қоздыру үшін провокаторларды пайдалану) және саяси қарсыластарды тергеу және мазалау. Ол 1989 жылы полициядағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты Фицджеральд тергеуінің ұсынысы бойынша таратылды. Оңтүстік Австралия полициясы Арнайы бөлімнің бар екендігі туралы әдейі түрде жасырындық сақтады. 1970 жылы комиссар Харольд Солсбери премьер-министр Дон Данстанға Арнайы бөлімнің жоқ екенін айтты. 1977 жылы Оңтүстік Австралия Жоғарғы сотының судьясы Уайт жүргізген тергеу оның бар екенін растады және файлдардың «ұятты түрде дәл емес, қауіпсіздік мақсатына қатысы жоқ және жүздерге, тіпті мыңдаған адал және лайықты азаматтарға қарапайымдықпен әділетсіз» екенін анықтады. Данстан Солсбериді «қызғылт файлдардың» бар екендігі туралы парламентке жалған мәлімдеме жасағаны үшін қызметтен босатып жіберді. Арнайы бөлім 1984 жылы таратылды. Виктория полициясының арнайы бөлімі 1931 жылы құрылып, 1983 жылы таратылды. 2000 жылы құрылған Қауіпсіздік барлау тобы терроризмді бақылау бойынша ұқсас жұмыстарды жүргізеді.

Багам аралдары

Қауіпсіздік және барлау бөлімі, сондай-ақ Арнайы бөлім деп те аталады, Багам Ұлттық Достастығындағы негізгі ішкі барлау және қауіпсіздік қызметі болып табылады. Бұл бөлім Багам аралдарында Багам азаматтары мен шетелдіктердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында барлау операцияларын жүргізуге міндетті. Сондай-ақ, полиция қызметкерлері және қорғаныс күштерінің офицерлері сияқты лауазымдарға тағайындалған адамдардың тексерулерін жүргізу және оларды жоғарылауға үміткерлерді тексеру де оның міндетіне кіреді. Қауіпсіздік барлау бөлімінің директоры Бас комиссар шеніне ие.

Бангладеш

Бангладеш арнайы бөлімшесі – Бангладеш полициясының барлау органы. Арнайы бөлімше Үкіметтің тапсырмаларын орындау үшін 12 түрлі бөлімнен тұрады, сондай-ақ 64 аудандық кеңсесі бар, олар Аудандық арнайы бөлімше деп аталады, және көптеген Upazila/Thana аймақтарында да кеңселері бар. Барлық қызметкерлер Бангладеш полициясы қатарынан таңдалады. Арнайы бөлімше бастығының шені – қосымша бас инспектор (Addl IGP), ол тікелей Бангладеш Премьер-Министріне есеп береді.

Белиз

Ол елдің ішкі істеріне жауапты және қауіпсіздік қызметтері тапсырмасымен барлау жүргізеді.

Бруней

ISD Корольдік Бруней полициясының 1993 жылғы 1 тамызда таратылған Арнайы бөлімінің орнына құрылды.

Канада

RCMP қауіпсіздік қызметі 1950 жылдан 1984 жылға дейін контрразведка бөлімі немесе "Арнайы бөлім" болды. Оның орнына Канада қауіпсіздік және барлау қызметі келді.

Фиджи

Фиджи полициясының арнайы бөлімшесі Азия-Тынық мұхиты аймағындағы ең жақсы барлау бөлімшелерінің бірі саналады. Фиджидің арнайы бөлімдері, достас елдердегі әріптестеріне ұқсас, ұлттық қауіпсіздік мәселелерімен айналысады. Олар Интерполға көмектеседі, терроризмге қарсы күрес, бақылау, тыңшылыққа қарсы және VIP қорғау бөлімшелерін қамтамасыз етеді. Арнайы бөлімге кіру көбінесе іріктеу арқылы жүзеге асады. Полиция бөлімі болғанымен, Арнайы бөлім Фиджи Республикасының қарулы күштерінен де кадрларды тартады. 2009 жылы бөлімнің атауы Фиджи полициясының барлау бюросы деп өзгертілді. Фиджи үкіметінің мәлімдемесіне сәйкес, бұл "заманауи қылмыстардың және басқа да заңсыз әрекеттердің ұлттық дамуға тигізетін әсері күштерде күрт өзгерістерді қажет етті" себебінен жасалды. Бұл полиция күштерінің жаңғыртылуымен бірге жүзеге асырылды. Субверсияға қарсы операциялардан басқа, алғашқы екі онжылдықтағы оның қызметіне көші-қон, паспорттық бақылау және азаматтарды тіркеу де кірді. SB бөлімшелері Қауіпсіздік қанатының (Б бөлімі) – Қылмыс және қауіпсіздік құрамына қайта бағындырылды.

Үндістан

Арнайы бөлімше – Үндістан мемлекеттік полиция органдарының жеке бөлімі. Ұлыбританиядағы әріптестері сияқты, олар мемлекеттік қауіпсіздік мәселелерімен айналысады. Дегенмен, жасырын тыңшылықты анықтау Үндістанның федералдық ішкі қауіпсіздік агенттігі – Ақпарат бюросының (IB) құзыретінде. Атауы штаттан штатқа өзгереді, мысалы, штаттық арнайы бөлімше (SSB), арнайы бөлімше CID (SB CID), штаттық барлау департаменті (SID) және т.б. Арнайы бөлімше штаттық деңгейде жұмыс істейді және оны жоғары ранкті офицер – Полицияның қосымша бас директоры (ADGP) басқарады. Штаттық арнайы бөлімше маңызды ақпаратты жинауға, бағалауға және жүйелеуге, сондай-ақ оны үкіметке мерзімді және арнайы есептер арқылы жеткізуге жауапты. Арнайы бөлімше барлау агенттігі ретінде және тиісті штаттық үкіметтердің «көзі мен құлағы» ретінде жұмыс істейді. Арнайы бөлімше құрамында барлау, қауіпсіздік, ішкі қауіпсіздік сияқты бірнеше бөлімшелер, сондай-ақ экстремистік топтар, цифрлық бақылау, ұйымдасқан қылмыс, VVIP қауіпсіздігі, бомбаларды табу және заласыздандыру тобы, шетелдіктер бөлімі, паспортты тексеру сияқты кіші бөлімдер бар. Арнайы бөлімшенің биліктегі үкімет саяси қарсыластарын бақылау үшін пайдаланады деген көптеген айыптаулар бар. Арнайы бөлімшеде өз детектив констебльдері, бас констебльдері, инспекторлар және жоғары ранкті полиция офицерлері бар. Әр полиция бөлімшесінде арнайы бөлімше бас констеблі немесе кіші суб-инспектор (ASI) (жазық киімде немесе муфтийде) жұмыс істеуі керек, ол қоғамды жалпылай бақылап, сондай-ақ жалпы патрульде жүрген полиция констебльдерінен есеп алады. Арнайы бөлімше қызметкерлері заң мен тәртіп мәселелері бойынша алдын ала ақпарат жинауда, сондай-ақ марихуана өсіру/тасымалдау, заңсыз шабуылдар сияқты қылмыстық әрекеттерді анықтауда маңызды рөл атқарады. Олар жиналған ақпаратты қажетті шаралар үшін тиісті полиция инспекторларына жібереді.

Ирландия

Ирландияда "Ерекше бөлім" ресми түрде "Ерекше детективтік бөлімше" (SDU) деп аталады. Терроризмге қарсы және контрразведка бөлімі Garda Síochána (Ирландия Ұлттық полициясы) Қылмыстық және қауіпсіздік бөлімшесінің (CSB) басшылығымен жұмыс істейді. SDU мемлекеттік қауіпсіздікке қауіп төндіретін мәселелерді тергеуге және ұлттық және халықаралық деңгейде қауіп тудыратын тұлғалар мен топтарды бақылауға жауапты. SDU Garda Síochána құрамындағы басқа арнайы бөлімшелермен, мысалы Ұлттық бақылау бөлімі (NSU) және Төтенше жағдайларға ден қою бөлімі (ERU) және Ирландияның ұлттық және әскери барлау агенттігімен – Қорғаныс күштерінің әскери барлау басқармасымен тығыз байланысқа ие. Ерекше детективтік бөлімше басқа батыс елдерінің, әсіресе Ұлыбританияның ұқсас бөлімшелерімен жақын қарым-қатынаста болады, террористердің қызметін тоқтату, анықтау және жою мақсатында ақпарат алмасады.

Малайзия

Малайзияның арнайы бөлімі – Малайзия Корольдік полициясына (RMP) қарасты барлау органы. Бөлімге елге ішкі және сыртқы қауіптер, төңкерісшілдік, экстремистік және саботаждық, тыңшылық қызметтері туралы мәліметтерді алуға және дамытуға құқық берілген. Сондай-ақ, ол полиция департаментінің және басқа да қатысты ведомстволардың түрлі бөлімдеріне қажетті шаралар бойынша талдау жасауға және кеңес беруге өкілеттік алған.

Мьянма

Мьянма полициясының бақылауындағы Арнайы бөлім, сондай-ақ Арнайы барлау департаменті деп те белгілі.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландия полициясының арнайы бөлімі 1949 жылғы 29 желтоқсанда ресми түрде құрылды. Сол кездегі полиция комиссары Джим Каммингс полиция күшінің құқықбұзушы ұйымдармен айналысатын бөліміне арнайы бөлім деген атау беруге шешім қабылдады, бұл 1949 жылғы қарашада Мельбурнда өткен полиция комиссарларының конференциясында белгіленген жаңа үрдісқа қатысты. Оның міндеттеріне құқықбұзушы ұйымдармен күресу және мемлекеттік қызметкерлерді тексеру кірді. Арнайы бөлімнің белгілі нысаналарына Жаңа Зеландия Коммунистік партиясы, Уотерсайд док жұмысшыларының кәсіби одағы, солшыл көзқарастағы жаңа зеландиялық дипломат және КГБ тыңшысы деген күдікпен айыпталған Десмонд Патрик Костелло, сондай-ақ мемлекеттік қызметкер және зиялы Билл Сатч кірді. 1956 жылғы қарашада Арнайы бөлімнің функциялары Жаңа Зеландия қауіпсіздік қызметіне берілді, кейіннен ол Жаңа Зеландия қауіпсіздік барлау қызметі деп аталды.

Пәкістан

Арнайы бөлім – Пәкістан полиция қызметінің барлау бөлімшесі.

Папуа - Жаңа Гвинея

Жаңа Гвинея полициясының және Австралия басқаруындағы Папуа және Жаңа Гвинея территорияларының Папуа Корольдік полициясының арнайы бөлімдері 1947 жылы құрылды. 1950 жылы олар Папуа - Жаңа Гвинея Корольдік полициясына біріктірілді.

Родезия

Британдық Оңтүстік Африка полициясы (БСАП) 1950 жылдардың басында Родезия және Ньясаленд федерациясындағы саяси толқулар күшейген кезде Арнайы бөлімін құрды. Федерация таратылғаннан кейін де ол белсенді қызметін жалғастырды және Родезия Буш соғысы кезінде Селус скауттарын құруда маңызды рөл атқарды. 1980 жылы Зимбабве тәуелсіздігі ресми түрде жарияланғаннан кейін, Арнайы бөлімнің қызметін Орталық барлау ұйымы, ал кейін Полицияның ішкі қауіпсіздік және барлау бөлімі (PISI) жалғастырды.

Сингапур

Сингапурдың Ішкі қауіпсіздік департаменті алғаш рет 1915 жылғы сепой бүлігінен кейін 1918 жылы Қылмыстық барлау департаменті ретінде құрылған. 1933 жылы CID Арнайы бөлім деп аталды. 1939 жылы ол Малайя қауіпсіздік қызметіне (МҚҚ) қайта құрылды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол әлі толыққанды жұмыс істемеген еді. МҚҚ жапондықтардың Сингапур мен Малайяны басып алуынан бұзылды. 1948 жылы таратылып, Сингапурда және Малайзияда бір-бірден екі құпия бөлімше құрылды. Сингапур Арнайы бөлімшесі (САБ) 23 тамыз 1948 жылы британдық отаршылдық үкіметі Малайя Коммунистік партиясы (МКП) коммунистік мемлекет құру үшін қарулы көтеріліс бастағаннан кейін құрылды. Ол Сингапур полициясы құрамында болды және оны полиция комиссарының орынбасары басқарды. Сингапур тәуелсіздік алғаннан кейін, САБ Ішкі қауіпсіздік департаменті болып қайта аталды және 17 ақпан 1966 жылы оның шетелдік бөлімшесі – Қауіпсіздік және барлау бөлімі (ҚББ)мен бірге жеке агенттікке айналды. Екі агенттік те 1970 жылдың 11 тамызына дейін бұрынғы Ішкі істер және Қорғаныс министрлігіне бағынды, содан кейін министрлік Қорғаныс министрлігіне (ҚМ) және ІІМ-ға бөлінді, ал ҚББ және ІҚД сәйкесінше олардың қарауына өтті.

Оңтүстік Африка

Апартеид кезінде Оңтүстік Африка полициясының қауіпсіздік бөлімі, сондай-ақ арнайы бөлім деп аталатын полиция бөлімі, апартеидке қарсы топтарға шабуыл жасау үшін жиі қолданылатын әдістер мен тактикаларды пайдаланды, оның ішінде бақылау жүргізу, жиналыстарға ену, құпия хабар берушілерді тарту және құжаттар мен үнқағаздарды алу. Олар сондай-ақ АХК және АХКК-дағы апартеидке қарсы белсенділерге қатысты азаптау, заңсыз ұстау, күштеп жоғалу және кісі өлтірумен байланысты болды. Олар бұл рөлді алғаш рет 1960 жылдары Әділет министрі "Б. Ж." Ворстердің басшылығымен алды, ол осы топтарды нысанаға алу үшін арнайы бөлімді құрды. Даулы түрде, Оңтүстік Африканың Ақиқат және келісім комитеттері кезінде апартеидке қарсы COSATU және SACC ұйымдарын бомбалаумен де байланыстырылды. Қазіргі таңда қылмыстық-іздестіру бөлімі қылмысты тергейді, бірақ әлеуметтік қозғалыстар сияқты мемлекетке қарсы деп саналатын топтарды тергеуді жалғастыруда.

Шри-Ланка

Цейлонның (қазіргі Шри-Ланка) арнайы бөлімі 1966 жылдың соңында ұлттық қауіпсіздікпен айналысатын, Цейлон полиция күштеріне қарасты барлау агенттігі ретінде құрылды. Бұл бөлім 1970 жылы таратылды.

Ұлыбритания

Әлемдегі алғашқы арнайы бөлімше 1883 жылы Лондонда құрылған Метрополитен полициясының бөлімшесі болды. Одан кейін, әр британ полиция күші өздерінің жеке арнайы бөлімшелерін құрды. Солтүстік Ирландияда Корольдік Ольстер полициясы (1922–2001) RUC арнайы бөлімшесіне ие болды. Көптеген округтік және қалалық полиция күштері кейін біріктіріліп, немесе аймақтық терроризмге қарсы күштер мен ұйымдасқан қылмысқа қарсы күштердің біріктірілген бөлімшелеріне айналдырылды.