Кіріспе
Америка Құрама Штаттарында SWAT (арнайы қару-жарақ және тактика) тобы – полицияның тактикалық бөлімшесінің жалпы атауы. SWAT бөлімшелері көбінесе "жоғары тәуекелді жағдайларды" шешу үшін дайындалады, жабдықталады және қолданылады, мұндай жағдайларда қалыпты полиция бөлімшелері оқ атысу, бекініп алу, шабуылдар, кепілге алу және терроризм сияқты мәселелерді шешуге дайын болмайды немесе тиісті жабдықтары болмайды. SWAT бөлімшелері әдеттегі полиция бөлімшелеріне берілмейтін арнайы қару-жарақтармен және жабдықтармен жабдықталған, мысалы автоматты қарулар, үлкен калибрлі снайперлік мылтықтар, шоқ гранаталары, бронекөйлектер, баллистикалық қалқандар, түнгі көру құралдары және бронетранспорттық құралдар. SWAT бөлімшелері жақын арадағы төзбеу, есіктерді бұзу, дағдарыстық келіссөздер және шиделу сияқты арнайы тактикалық әдістерді меңгереді. Алғашқы SWAT бөлімшелері 1960 жылдары тәртіпсіздікті бақылау және қылмыскерлермен күрес үшін құрылды. 1980 жылдары есірткіге қарсы күрес кезінде және 1990 жылдары Солтүстік Голливудтағы атыс және Колумбайн орта мектебіндегі трагедия сияқты оқиғалардан кейін SWAT бөлімшелерінің саны мен қолданылуы артты, ал 11 қыркүйек шабуылынан кейін терроризмге қарсы күштерді күшейту үшін 2000 жылдары одан да өсті. 2005 жылы АҚШ-та SWAT командалары жылына 50 000 рет қолданылды, оның 80 пайызы іздеу ордерлерін орындау үшін, көбінесе есірткі іздеу мақсатында. 2015 жылға қарай SWAT командаларының жылдық қолданылу саны жылына 80 000-ға жуыққа жетті.
In the United States, a SWAT (special weapons and tactics) team is a generic term for a police tactical unit. SWAT units are generally trained, equipped, and deployed to resolve "high risk situations", often those regular police units are not trained or equipped to handle, such as shootouts, standoffs, raids, hostage takings, and terrorism. SWAT units are equipped with specialized weapons and equipment not normally issued to regular police units, such as automatic firearms, high caliber sniper rifles, stun grenades, body armor, ballistic shields, night vision devices, and armored vehicles, among others. SWAT units are often trained in special tactics such as close quarters combat, door breaching, crisis negotiation, and de escalation. The first SWAT units were formed in the 1960s to handle riot control and violent confrontations with criminals. The number and usage of SWAT units increased in the 1980s during the War on Drugs and the 1990s following incidents such as the North Hollywood shootout and Columbine High School massacre, with further increases in the 2000s for counterterrorism interests in the aftermath of the September 11 attacks. In the United States by 2005, SWAT teams were deployed 50,000 times every year, almost 80% of the time to serve search warrants, most often for narcotics. By 2015, the number of annual SWAT deployments had increased to nearly 80,000 times a year.
1960 жылдардағы тәртіпсіздіктер мен саяси қақтығыстар
Құқық қорғау органдарының тарихи сөздігінде көрсетілгендей, "SWAT" термині 1964 жылы Филадельфия полиция департаменті банк тонауларының күрт өсуіне жауап ретінде құрылған 100 адамдық арнайы бөлімше – "Арнаулы қару-жарақ және тактика" деген сөздердің бас әріптері ретінде пайда болды. Бұл бөлімнің мақсаты банк тонаулары кезінде жылдам және тиімді әрекет ету, көп мөлшерде атыс күшіне ие, арнайы дайындықтан өткен офицерлерді қолдану болатын. Бұл тактика нәтежелі болды және ауыр қаруланған қылмыскерлерге қатысты басқа да оқиғаларды шешу үшін қолданылды. Лос-Анджелес полиция департаментінің (LAPD) Арнаулы қару-жарақ және тактика бөлімі 1967 жылы құрылды. LAPD инспекторы Дэрил Гейтс "SWAT" аббревиатурасын "Арнаулы қару-жарақ шабуыл тобы" деп ұсынды, бірақ бұл ұсыныс бас инспектордың орынбасары Эдвард М. Дэвиспен келіспеді, ол "Арнаулы қару-жарақ және тактика" деген атауды бекітті. LAPD түрлі себептермен SWAT командаларын насихаттады. 1965 жылдың тамызында Лос-Анджелесте болған Уотс көтерілісінен кейін LAPD қалалық тәртіпсіздікке, бүлікке немесе кең ауқымды зорлық-зомбылыққа тап болғанда қолдана алатын тактиканы қарастыра бастады. LAPD-ның көтеріліске жауап беруін басқарған Дэрил Гейтс кейіннен полиция сол кезде бір топқа емес, "барлық бағыттан шабуылдаған адамдарға" қарсы тұрғанын жазды. Нью-Йорк университетінің профессоры Кристиан Паренти SWAT командалары бастапқыда "қалалық қарсы көтеріліс бекінісі" ретінде жоспарланғанын айтты. SWAT командаларын құрудың тағы бір себебі – атыс кезінде полициядан жақсы оқ атып, жеңіске жете алатын жалғыз немесе бекініп алған қарулы адамдарға қатысты қорқыныш болды, мысалы, Остиндегі Чарльз Уитменнің оқиғасы. SWAT-қа ұқсас операциялар Лос-Анджелестің солтүстігінде, Сан-Хоакин аңғарындағы Керн және Тулере округтерінің шекарасында орналасқан Калифорния штатының Делано ауылшаруашылық қауымдастығында жүргізілді. Сол кезде Сесар Чавес басқаратын Бірлік шаруалар кәсіподағы бес жылдан астам созылған ереуіл аясында Деланода көптеген наразылық акцияларын ұйымдастырды. SWAT командалары қолданған полицияның алғашқы өкілеттіктері мен тактикасына 1967 жылы республикалық палата депутаты Дональд Сантареллидің көмегімен қабылданған заңнама көмектесті. Бұл заңнама азаматтық құқық қозғалысы, нәсілдік тәртіпсіздіктер, Қара пантералар партиясы және есірткіге қарсы соғыстың басталуына байланысты туындаған қорқыныштар аясында ілгеріледі.
Есірткіге қарсы соғыс: 1980 және 1990 жылдар
1981 жылы АҚШ Конгресі құқық қорғау органдарымен әскери ынтымақтастық туралы заң қабылдады, бұл полицияға есірткіге қарсы күресте әскери барлау мәліметтеріне, инфрақұрылымына және қару-жараққа қол жеткізуге мүмкіндік берді. Рейган одан кейін есірткілерді АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне қатер деп жариялады. 1972 жылы жартылай әскери полиция бөлімшелері АҚШ ішінде жылына бірнеше жүз есірткіге қарсы шабуылдар жасады. 1980 жылдардың басында SWAT жасақтарының есірткіге қарсы шабуылдарының саны жылына 3000-ға дейін артты, ал 1996 жылға қарай жылына 30 000 шабуылға жетті.
9/11-ден кейінгі және терроризмге қарсы соғыс
Қылмыстық сот саласының профессоры Синди Бэнкстің айтуынша, терроризмге қарсы соғыс, есірткіге қарсы соғыс сияқты, SWAT полициясының елеулі түрде кеңеюіне жағдай жасады. Бірқатар адамдар бұл кеңеюді «мақсаттан адасу» және полицияның әскериленуімен байланыстырса, басқа ғалымдар SWAT полициясының артуын қылмыс пен терроризмге қатысты нақты немесе қабылданатын моральдық паникаға жауап деп санайды. Бэнкс SWAT командаларының әскери қызметтен зейнеткерлерді жұмысқа алуы олардың тактикасы мен көзқарасына әсер еткенін жазды, көбінесе жеке үйлерде есірткіге қатысты ордерлерді орындау үшін. ACLU жүргізген зерттеуге сәйкес, SWAT жасақтарының шамамен 80 пайызы тұтқындау ордерлерін орындау үшін жұмылдырылды. Полиция қызметкерлері SWAT командаларын қолданудың басты себебі ретінде қауіпсіздікті көрсетіп, күдіктінің қарулы болу мүмкіндігі болған жағдайда SWAT бөлімшелерінің жиі шақырылатынын айтты. Мысалы, 2006 жылы 2 миллион есірткі қылмыскерін ұстау кезінде бар болғаны екі полицей қаза тапты, бұл төменгі көрсеткіш, мүмкін, рейдтерде қолданылған әскери жабдықтар мен тактиканың нәтижесі болуы мүмкін. Либертариандық Cato институтының сарапшысы Радли Балко өзінің «Overkill: The Rise of Paramilitary Police Raids in America» атты кітабында SWAT рейдтерінің көбеюінен кейін есіктен кірмейтін (no-knock) рейдтердің және бейкүнә адамдар мен күдіктілерге қауіп-қатердің күрт өскенін айтты. Тағы бір зерттеу, Диана Сесилия Вебердің «Жауынгерлік полиция: американдық полиция бөлімдеріндегі жарым әскериленудің қауіпті өсуі» (Warrior Cops: The Ominous Growth of Paramilitarism in American Police Departments) атты еңбегі, сонымен қатар Cato институтында қызмет етеді, SWAT командаларын күнделікті полициялық міндеттер үшін қолдану туралы алаңдаушылық білдірді.
Ұйым
SWAT командасын шақыру жиілігі салыстырмалы түрде төмен болғандықтан, осы қымбатқа түсетін және жақсы жабдықталған офицерлерді төтенше жағдайды күтіп отыруға қалдыруға болмайды. Көптеген бөлімдерде офицерлер әдетте штаттық міндеттерге тағайындалады, бірақ пейджерлер, ұялы телефондар немесе радиоқабылдағыштар арқылы SWAT шақыруларына дайын күйде болады. Тіпті ірі полиция мекемелерінде де SWAT қызметкерлерін қылмысты жою жұмыстарында көруге болады – бұл штаттық патрульге қарағанда арнайы және қауіпті жұмыс, бірақ офицерлер өздерінің ерекше бронежилеттерін және қаруларын тағуға міндетті емес. Офицерлер күнінің көп бөлігін кезекшілікте өткізгендіктен, олар штаттық патрульдеу міндеттеріне тағайындалуы мүмкін. SWAT командасының қажеттілік туғанда жауап беру уақытын қысқарту үшін, SWAT жабдықтары мен қару-жарағын арнайы полиция машиналарының багаждық бөлімдеріндегі құлыпталған шкафтарға орналастыру қалыпты практикаға айналды, офицерлерді жабдықтарын жинауға немесе тек бір арнайы SWAT көлігін пайдалануға мәжбүрлеудің орнына. Мысалы, LAPD веб-сайтында 2003 жылы олардың SWAT бөлімшелері 133 SWAT шақыруы үшін 255 рет және жоғары тәуекелді ордерлерді орындау үшін 122 рет белсендірілгені көрсетілген. Нью-Йорк полициясының Төтенше жағдайлар бөлімі – тәулігіне 24 сағат дербес жұмыс істейтін полицияның арнайы жасақтарының санатындағы сирек бөлімдердің бірі. Дегенмен, бұл бөлімше SWAT функцияларынан өзге де көптеген қызметтерді ұсынады, оның ішінде іздеу-құтқару және көлік апаттарынан адамдарды құтқару, бұл әдетте өрт сөндіру қызметтері немесе басқа да агенттіклердің құзырында болады. Көптеген офицерлерді шақырып жинау, оларды жабдықтау және нұсқау беру процесі алғашқы төтенше жағдай мен жердегі нақты SWAT тобының орналасуы арасында үлкен кешігу тудырады. Колумбайн оқиғасында полицияның кешіккен жауабы полиция тактикасында өзгерістерге әкелді, негізінен SWAT тобы келгенше периметрді жабудың орнына, белсенді атқышпен күресу үшін жедел офицерлерді жылдам орналастыруға баса назар аударылды.
SWAT техникасы
SWAT командалары әр түрлі арнайы жағдайларға арналған жабдықтарды пайдаланады, соның ішінде қалалық ортадағы жақын аралықтағы (CQC) шайқас. Көлік құралдары мен жабдықтары бөлімдерге қарай өзгеше болуы мүмкін, бірақ олардың киімі мен қолданатын құралдарындағы белгілі бір үрдістер сақталады. Олардың көптеген жабдықтары әскерилерге берілетін жабдықтан айырмасыз, себебі олардың көп бөлігі әскери қалдықтарынан алынған.
Киім-кешек
SWAT қызметкерлері әскери қызметшілерге ұқсас киім киеді. Традициялық SWAT киімдері көбінесе қою көк, қара, сұр, құмды түс немесе зәйтүн жасыл түсті болады, бірақ 2000-ші жылдардан бері кейбір SWAT бөлімшелері әскери камуфляж үлгісіндегі киімдерді де таңдай бастады. SWAT-тың алғашқы бөлімшелері M1 шлемдері, мотоцикл шлемдері, қорғаныш шлемдері, тіпті жұмсақ патрульдік бас киімдері сияқты әртүрлі бас киімдермен жабдықталған. Қазіргі SWAT бөлімшелері АҚШ әскері қолданатын PASGT немесе Future Assault Shell Technology сияқты шлемдерді пайдаланады, сондай-ақ тәртіпсіздікке қарсы шлемдерді немесе қалпақ сияқты жұмсақ бас киімдерді де қолдануы мүмкін. Бетті қорғау және команда мүшелерінің жеке басын жасыру үшін балаклавалар мен қорғау көзілдірі жиі қолданылады. Баллистикалық жилеттер, кейде қатты пластиналармен бірге, стандартты жабдық болып табылады.
Қару-жарақ пен жабдық
SWAT бөлімшелері қалыпты полиция бөлімшелері қолданбайтын арнайы қарулармен жабдықталған, әдетте әскери қару-жарақ, мысалы, шабуылдық мылтықтар, автоматтары, көтеріліс кезінде қолданылатын мылтықтар, снайперлік мылтықтар, көтеріліске қарсы заттар, түтін гранаталары, оқшаулағыш гранаталар және шок гранаталары. Бұл қару-жарақ SWAT топтарын әскери жаяу әскер бөлімшелеріне ұқсатуы мүмкін болғанымен, олар әлі де тұтқындау міндетін атқаратын құқық қорғау бөлімшелері болып табылады, сондықтан күдіктілерді уақытша әрекетсіз ету үшін көбінесе электрошокерлер, бұрышқы газ, бұрышқы шарықтар, таяқшалар, қапшалар және резеңке оқтар сияқты қауіпсіздігі төмен қарулармен жабдықталады. Көптеген SWAT бөлімшелері сондай-ақ баллистикалық қалқандар, кіру құралдары, есік бұзу құралдары, бронетранспорттық машиналар, жылудық және түнгі көру құрылғылары, фиберскоп камералары және қозғалыс детекторы сияқты арнайы жабдықтарға қол жеткізе алады. Иттер SWAT топтарының құрамына енгізілуі немесе қажет болған жағдайда қолданылуы мүмкін.
Көлік құралдары
SWAT бөлімшелері көбінесе SWAT көліктерін, сондай-ақ "қоршаулы құтқару көліктері" (ARV) деп аталатын, жағдайға ену, маневр жасау және қызметкерлерді және күдіктілерден оққа ұшу қаупі бар азаматтарды құтқару сияқты операциялар кезінде пайдаланады, егер оларды басқа тәсілдермен шығару мүмкін болмаса. Көбінесе қолданылатын қоршаулы SWAT көліктеріне Lenco BearCat, Lenco BEAR, BAE Caiman, Cadillac Gage Ranger, Cadillac Gage Commando және осыған ұқсас көліктер жатады. Кейбір мекемелер заңды тәртіп сақтау органдарына қолдау көрсету кеңсесінен алынған, пайдаланудан шығарылған, қарусыздатылған әскери көліктерді қолданады. Басқа жағдайларда, SWAT командалары жылдам жауап беру үшін, бөлініп кету кезінде жақсы ұтқырлықты қамтамасыз ету үшін немесе анықталмау үшін қарапайым полиция көліктерін пайдалануы мүмкін. Полиция ұшақтары, көбінесе тікұшақтар, әуеден барлау жүргізу үшін немесе реппель немесе жылдам арқан арқылы жағдайға ену үшін қолданылады. SWAT командаларының қоршаулы көліктерді пайдалануына қатысты пікірлер қарама-қайшы, және полицияның қоршаулы көліктері бәсекелес тараптармен бейбіт түрде шешілетін жағдайларды ушықтырады деген айыптаулар бар. Кейбір кішігірім полиция бөлімдері мен шерифтік бөлімдер өздерінің құзыретінде олардың қажеттілігі туындайтын оқиғалардың азайып кеткеніне қарамастан, қоршаулы көліктерді сатып алады.