Кіріспе
Хорватиядағы футбол қауымдастығының жалпы көрінісі Хорватиядағы футбол - елдің ең танымал спорты. Хорватия футбол федерациясы (ХНС) - басқарушы орган және елдегі қауымдастық футболының барлық аспектілерін қадағалауға жауапты, кәсіби және әуесқой. Ұлттық және клубтық командаларды Еуропадағы УЕФА, ал әлемдік жарыстардағы ФИФА басқарады. Спорттың тарихы көптеген бейресми тараптармен сипатталады, өйткені Хорватия 20-ғасырдың аяғына дейін тәуелсіз мемлекет болған жоқ. Ұлттық құрама командалары бірінші лигада, екінші лигада, бірінші лигада, үшінші лигада, екінші лигада және үшінші лигада өнер көрсетеді. Хорватияның округтері де өңірлік лигалар жүйесінде бәсекелеседі. Клуб командалары өз лига чемпионаттары, Хорватия кубогы және Хорватия суперкубогы үшін бәсекелеседі. Екі ірі клуб командасы - Динамо Загреб және Хаджук Сплит, олар бір-бірімен бәсекелеседі. Хорватия ұлттық құрамасы - еуропалық және халықаралық футболдағы ірі спорттық франшиза. Олар 2000 жылғы Еуропа чемпионаты мен 2010 жылғы әлем чемпионатынан басқа барлық ірі турнирлерге қатысқан. Хорватия екі рет УЕФА Еуропа чемпионатының ширек финалына (1996, 2008) жетті және 2023 жылы УЕФА Ұлттар лигасында екінші орын алды. ФИФА әлем чемпионатында Хорватия бір рет (2018) және екі рет (1998, 2022) үшінші орынды иеленіп, үш әлем чемпионатында медаль жеңіп алды.
Football in Croatia is the country's most popular sport. The Croatian Football Federation (HNS) is the governing body and is responsible for overseeing all aspects of association football in the nation, both professional and amateur. The national and club teams are governed by UEFA in Europe and FIFA in global competitions. The history of the sport is delineated by a variety of unofficial sides as Croatia was not an independent entity until the late 20th century. The club teams that compete domestically do so in the top flight, the Croatian Football League (Hrvatska nogometna liga), the second tier, First Football League (Prva NL), the third tier, Second Football League (Druga NL), and fourth tier Third Football League (Treća NL). The counties of Croatia likewise compete in a regional league system. Club teams contest their respective league championships, the Croatian Cup, and the Croatian Super Cup. The two largest club teams are Dinamo Zagreb and Hajduk Split, who share a rivalry. The national team of Croatia is a major sporting franchise in European and international football. They have qualified for every major tournament with the exception of Euro 2000 and the 2010 World Cup. Croatia has reached the quarter finals of the UEFA European Championship twice (1996, 2008) and finished second in the UEFA Nations League in 2023. At the FIFA World Cup, Croatia were the runners up once (2018) and third on two occasions (1998, 2022), securing three World Cup medals.
Тарих
Хорватиядағы футбол туралы ең алғашқы дерек 1873 жылы, Stabilimento tecnico Fiumano командасының ағылшын инженерлері мен техниктері Риекада жергілікті темір жол желісін салушы инженерлерге қарсы ойнаған кезде, жергілікті фиумандықтар да ойынға қатысты. Хорватия Корольдігінде алғашқы футбол матчы 1880 жылы Жупаньяда "Ок Экстракт Компаниясының" ағылшын жұмысшылары мен жергілікті жастар арасында өтті. 1890 жылы Риекадағы мектеп оқушылары алғашқы мектептік футбол клубтарын құрды. Ең алғашқы ресми тіркелген футбол клубтары Пулада ғасырдың басына дейін құрылды, 1899 жылы тамызда жергілікті тұрғындар Club Iris және сол жылы Veloce Club клубтарын құрды, екеуі де өте танымал футбол бөлімдері бар спорттық қауымдастықтар. Хорватия Корольдігінің Славониясында құрылған алғашқы клубтар 1903 жылы HAŠK және PNIŠK болды. Риекада 1905 жылы венгрлік Fiumei Atletikai клубы және 1904 жылы көп мәдени CS Olimpia құрылды, бірақ Олимпияның футбол бөлімі алғашқы отырысын 1906 жылы ғана өткізген болуы мүмкін (тарихшылар арасында бұл күн әлі де талқылануда). Сол жылы итальяндық ирредентист жастар "Giovine Fiume" клубын құрды, ал Загребте "HŠK Concordia" құрылды. арасында ХАСК а и ПНИШК а. Хорватиядағы алғашқы қоғамдық футбол матчы 1906 жылы 28 қазанда Загребтегі Марулич алаңында ХАШК пен ПНИШК арасында өткізілді және 1:1 есебімен аяқталды. Бұл ойын сол кездегі ағылшын ережелері бойынша өткізілді. HAŠK командасы келесі ойыншылардан құралған: Хинко Вурт, Йосип Беседник, Уго Кудерна, Йосип Новак, Иво Липовецчак, Анджело Гргич, Марко Костренчич, Драгутин Альбрехт, Марко Крен, Владимир Эрбежник, Звонимир Богданович; ал PNIŠK үшін ойнағандар: Драгутин Баки, Ян Тодл, Велько Угринич, Шрайбер, Киселяк, Пилепич және Ухрл. "Forza e Coraggio" жеңіп алды, оны билік өз атын "U.S. Ragusa" деп өзгертуге мәжбүр етті. Hajduk, Građanski және SK Opatija компанияларының барлығы 1911 жылы құрылған. Бірінші футбол клубы құрылды таза хорваттар болды Бачка Суботицада 1901 жылы, ол кезде Венгрия Корольдігі және қазіргі Сербия. Босния мен Герцеговинада 1905 жылы хорваттар құрған Зринский Мостар сол елде құрылған алғашқы клуб болды. Хорватия футбол федерациясы (ХНС) 1912 жылы құрылды, бұл сонымен бірге бірінші Хорватия және Славония чемпионатының жылы болды. HŠS 1912 13. футбол бөлімі бірінші хорват футбол чемпионатын ұйымдастырды, оған Zagreb, Građanski, HAŠK, Concordia, AŠK Croatia және Tipografski športski klub Zagreb клубтары қатысты. Бұл бірінші чемпионат спорттық емес мінез-құлықтан кейін аяқталмады, ал жаңасы 1914 жылы соғыс салдарынан тоқтатылды. Осы саясаттың нәтижесінде Гражданскидің атауы НК Динамо Загребке, U.S. Fiumana (Италия фашистік режимі кезінде CS Olimpia атауы) Югославияда S. C. F. Quarnero болды, ŽŠK Victoria Загребте NK Lokomotiva болды және ондаған басқа танымал емес клубтар соған ілесіп кетті. Көптеген клубтар енді жаңа режимге адалдықты айқын көрсетуі керек болды, және оларға коммунистік қызыл жұлдызды жаңа эмблеманың бөлігі ретінде көрсету, көбінесе пролетариаттық дыбыс пен тартымды жекелікпен үйлесімді. Бұл өзгерістердің құрбандары болған кейбір клубтар толығымен таратылды, соның ішінде Concordia, PNIŠK және HAŠK, сондай-ақ қазіргі Босния мен Герцеговинадағы этностық хорваттардың ірі клубтары, SAŠK және HŠK Zrinjski Mostar. Реструктуризацияны болдырмайтын бірнеше ірі хорват клубтарының бірі - фашистік хорват жарысына қатысудан бас тартқан және Титоның партизандық армиясымен тығыз байланыста болған "Хайдук Сплит". Тито Сталинмен қарым-қатынасын үзген соң, 1950 жылдары спорттық одақтардың көпшілігі таза футбол клубтарына айналды. Келесі онжылдықтарда хорват клубтары Югослав бірінші лигасында және Югослав кубогында жақсы өнер көрсетті. Хаджук пен Динамо Югославияның үлкен төртеуінің жартысын құрады (басқа екеуі ФК Партизан мен Қызыл Жұлдыз Белград). Риека 2 рет Югославия кубогын жеңіп алды. 1967 жылы неміс клубы "Бавария" клубының бас бапкері Златко Чайковский Еуропа кубогын жеңген жалғыз хорват бапкері болды. Хорватия тәуелсіздік алғаннан кейін 1990 жылдары футбол федерациясы қайта құрылды және халықаралық қауымдастықтарға қосылды. 1987 жылғы ФИФА жастар арасындағы әлем чемпионатының жеңімпазы болған хорват құрамасы одан әрі жетістікке жетіп, 1998 жылғы ФИФА әлем чемпионатында үшінші орын алған "алтын ұрпақ" жасады. Содан бері Хорватия үздік ойыншыларды шығарып келеді. Жақында өткен 2008 жылғы Еуропа чемпионатында олар 2006 жылғы ФИФА әлем чемпионатының қола жүлдегері Германияны 21 есебімен жеңіп, турнирден шығып, төрттен соң Түркияға қарсы соққыдан жеңілді. Ұлттық құраманың ең жақсы көрсеткіші 2018 жылғы ә...
Хорватиядағы алғашқы клубтар
Клуб Жыл Қала, ӨңірБелгілеу Тарату Клуб Ирис1899Пула, Австриялық жағалауФутбол бөлімі 1899 жылдың тамызында ашылды. Құрғату күні белгісіз. "Veloce Club Polese 1899 Pula, Austrian Littoral" Велоспорт клубының футбол бөлімі. Құрғату күні белгісіз. ?PNIŠK1903Загреб, Хорватия Корольдігі Славония1909HAŠK1903Загреб, Хорватия Корольдігі Славония1945Club Sportivo Olimpia1904Риека, Corpus SeparatumСоңырақ NK Rijeka деп аталды. Әлі де белсенді Фиумей Атлетика клубы1905 Риека, Корпус СепаратумЖылыну күні белгісіз. "Segesta Sisak1906Sisak, Хорватия Корольдігі Славония" әлі де белсендіGiovine Fiume1906Риека, Corpus Separatum1912HŠK Concordia1906 Загреб, Хорватия Корольдігі Славония1945Törekves SE1907Риека, Corpus SeparatumЖылыту күні белгісіз. ?AŠK Хорватия1907 Загреб, Хорватия Корольдігі Славония1945HŠK Виктория Сушак1908 Сушак, Хорватия Корольдігі Славония1948GŠK Марсония1909Славонски Брод, Хорватия Корольдігі СлавонияӘлі де белсендіAssociazione Sportiva Edera1910Пула, Австрия жағалауы1926Forza e Coraggio1910Дубровник, Далмация Корольдігі 1912 жылы Unione Sportiva di Ragusa деп өзгертілді. Құрғату күні белгісіз. "Società Ginnastica e Scherma Zara1910Задар, Далмация КорольдігіЖелдену күні белгісіз. ?NK Zmaj1910Задар, Далмация патшалығыКеректе НК Арбанаси болып өзгертілді. Әлі де белсенді Кальцио Спалато1910 Сплит, Далмация Корольдігі20-ші жылдары таратылған20-ші жылдары Ногометни Оджель Сокола Опатия Волоско1911 Опатия, Австрияның жағалауыСодан кейін НК Опатия деп аталды. Әлі де белсенді1. HŠK Građanski1911 Загреб, Хорватия Корольдігі СлавонияКеректе NK Динамо болып өзгертілді. Әлі де белсендіUnione Sportiva1911 Дубровник, Далмация КорольдігіЖалпы таралу күні белгісіз. ?NK DAVOR1911 Дубровник, Далмация Корольдігі Құрылтайдың таралу күні белгісіз. ?HŠK Hajduk1911 Сплит, Далмация КорольдігіӘлі де белсендіDFV Vorwärts Abbazia1912Opatija, Австриялық жағалауГерманиялық азшылық клубы. Ресми таратылу күні белгісіз. ?Торнай SE1912Риека, Corpus SeparatumМажар азшылық клубы. Ресми таратылу күні белгісіз. ?HRŠD Anarh1912 Split, Dalmatia КорольдігіСоңырақ RNK Split болып өзгертілді. Әлі де белсендіHŠK Slaven1912 Копривница, Хорватия Корольдігі СлавонияӘлі де белсендіОлимпия Сухополе1912 Сухополе, Хорватия Корольдігі Славония1916SK Lav1913 Книн, Хорватия Корольдігі СлавонияКеректе HNK Динара болып өзгертілді. Әлі де белсендіHŠK Šparta1913Загреб, Хорватия Корольдігі СлавонияСодан кейін NK Šparta Elektra болып өзгертілді. Әлі де белсенді
Еуропалық жарыстардағы клубтар
Хадюк Сплит - қазіргі уақытта - Югославия кезеңінде немесе тәуелсіздік алғаннан кейін - Еуропа кубогының немесе УЕФА Чемпиондар лигасының нокаут кезеңінде ойнаған жалғыз хорват клубы, үш рет (1975-76, 1979-80 және 1994-95) ширек финалға жетті. Динамо Загреб Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне сегіз рет (1998-1999, 1999-2000, 2011-12, 2012-13, 2015-16, 2016-17, 2019-20 және 2022-23 жылдары) жолдама алды, бірақ одан әрі алға жылжуы керек. Динамо мен Хаджук UEFA Кубогының немесе UEFA Еуропа Лигасының он алты раундынан өтті. Хаджук 1983-1984 жылдары жартылай финалда және 1985-1986 жылдары ширек финалда ойнады. Олар сондай-ақ 1981-82 және 1986-87 жылдары УЕФА кубогының соңғы он алтысына жетті, ал Динамо Загреб 2020-21 жылы ширек финалға және 1997-98 және 2018-19 жылдары соңғы он алтыға жетті. Динамо Загреб 1967 жылы Хорватиялық клубтар жеңген Еуропалық кубок - Inter Cities Fairs Cup жеңімпазы болды. Динамо да осыдан төрт жыл бұрын, 1963 жылы финалға шықты, бірақ Валенсиядан жеңілді. 1970-71 маусымда олар үшінші раундқа жетті. Хорватиялық клубтар UEFA Кубогының жеңімпаздары кубогында да табысқа жетті. Динамо Загреб (1960-61) және Хаджук Сплит (1972-73) жарыстардың жартылай финалына жетті. Динамо сондай-ақ 1964-1965 және 1969-1970 жылдары ширек финалға жетті, ал 1977-1978 жылдары Хайдук сол кезеңде шығарылды. УЕФА Кубогының жеңімпаздары Кубогы - Динамо мен Хайдуктан басқа хорват клубтарының жоғары сатыға жеткен жалғыз еуропалық жарыс. Риека 1979-1980 жылдары ширек финалға шықты, ал Вартекс 1998-1999 жылдары, яғни соңғы рет өткен турнирде ширек финалға шықты.
Командалар
Көптеген газеттер жүргізген көптеген сауалнамаларға сәйкес, Хорватиядағы ең танымал клуб - Динамо Загреб, ол сонымен қатар ең табысты клуб. Олардың негізгі қарсыластары - Хаджук Сплит, содан кейін HNK Риека және НК Осиек.
Футзал
Футзал, мали ногомет (лат. "кіші футбол") Хорватияда да кеңінен ойналады және кейде шағын футбол лигасы ретінде қарастырылады. Бұл ойын мектептерде жиі оқытылады, сонымен қатар кәсіби футболшылар ойын-сауық ретінде ойнайды. Хорватияның бірінші лигасы - Хорватияның ұлттық футбол құрамасының көпшілігі таңдалған ең жоғары деңгейдегі футбол жарысы. Сондай-ақ, минифутболдың басқа нұсқаларында ұлттық жарыстар өткізіледі.
Жүгірткілер
Хорватиялық футбол жанкүйерлері түрлі жанкүйерлер топтарында ұйымдасады, мысалы Торсида (Хадждук), Bad Blue Boys (Динамо), Армада (Риека), Кохорта (Осиек) және т.б. Халықаралық ойындарда хорват жанкүйерлері әдетте хорват гербіндегідей қызыл және ақ шашка түстерін киеді.