Кіріспе
Ересектерге сүйіспеншілік теориясының қолданылуы Психологияда сүйіспеншілік теориясы ересектер арасындағы қарым-қатынастарға, соның ішінде достық, эмоционалдық қатынастарға, ересектер арасындағы романтикалық және тәндік қарым-қатынастарға, кей жағдайларда жансыз заттармен қарым-қатынастарға ("өткінші объектілер") қолданылуы мүмкін. Бастапқыда 1960-1970 жылдары негізінен балалар мен ата-аналар жағдайында зерттелген жалғасу теориясы 1980 жылдардың соңында ересектер арасындағы қарым-қатынастарға дейін кеңейтілді. Боулбидің сүйіспеншілік теориясында кездесетін балалардың жұмыс үлгілері өзара қарым-қатынас үлгісін құрайды, ол ересектер арасындағы қарым-қатынастарға әсер етуі мүмкін. Зерттеушілер осы жабысу стильдерінің негізі болып табылатын ақыл-ой жұмысының үлгілерін ұйымдастыру мен тұрақтылығын зерттеді. Олар сондай-ақ, байлану стильдерінің қарым-қатынас нәтижелеріне қалай әсер ететінін және байлану стильдерінің қарым-қатынас динамикасында қалай жұмыс істейтінін зерттеді.
In psychology, the theory of attachment can be applied to adult relationships including friendships, emotional affairs, adult romantic and carnal relationships and, in some cases, relationships with inanimate objects ("transitional objects"). Attachment theory, initially studied in the 1960s and 1970s primarily in the context of children and parents, was extended to adult relationships in the late 1980s. The working models of children found in Bowlby's attachment theory form a pattern of interaction that is likely to continue influencing adult relationships. Investigators have explored the organization and the stability of mental working models that underlie these attachment styles. They have also explored how attachment styles impact relationship outcomes, and how attachment styles function in relationship dynamics.
Қауіпті-басқа нәрселер
Өзін-өзіне теріс қарап, басқаларға оң көзқарас танытқан адамдарда уайым-қайғыға толы берік қарым-қатынас қалыптасады.
Қауіпсіздікті болдырмау
Өзін-өзі оң бағалайтын және басқаларды теріс бағалайтын адамдарда бейқамдық пен аулақ болу стилі байқалады.
Қорқынышты-артығу
Өзін-өзі және басқаларды тұрақсыз немесе өзгермелі қарастыратын адамдарда қорқынышты, қашушы, сүйену үлгілері байқалады. және келесі сөздермен келіседі: Басқа бір зерттеуге қарағанда, адамның өзіне деген сүйіспеншілігі ересекте өзін - өзі бағалауына әсер етеді.
Жұмыс үлгілері
Боулби балалардың қамқоршылармен қарым-қатынас жасау арқылы білім алатынын байқаған. Көптеген қарым-қатынастар барысында балалар күтім жасаушылардың қолжетімділігі мен көмекшілігін күтеді. Бұл күтулер балалардың өздері мен олардың қамқоршылары туралы ойларын көрсетеді: Қосымша фигураның қол жетімді болудан басқа, жауап беруі мүмкін екендігіне деген сенімділік кем дегенде екі айнымалыны іске қосуға болады: (а) тіркелу фигурасы қолдау мен қорғау туралы шақыруларға жауап беретін адам деп бағалана ма; (б) өзін-өзі кез-келген адамға, әсіресе тіркелу фигурасы көмекші ретінде жауап беретін адам деп бағалана ма. Логикалық тұрғыдан алғанда, бұл айнымалылар тәуелсіз. Іс жүзінде олар шатастырылуы мүмкін. Нәтижесінде, сүйіспеншілік фигурасы мен өзіндік модельдің бірін-бірі толықтырып, өзара растайтын модельдері пайда болады. Балалардың өздерінің қамқоршылары туралы ойлары, сондай-ақ өздерінің қамқорлықтарына қаншалықты лайық екендері туралы ойлары, сүйіспеншіліктің жұмыс үлгілерін құрайды. Жұмыс үлгілері балалардың күтушілердің жауаптарын алдын ала болжап, жоспарлауға мүмкіндік беру арқылы мінез-құлықты басқаруға көмектеседі. Боулби жұмыс істейтін модельдер қалыптасқаннан кейін салыстырмалы түрде тұрақты болатынын болжады. Балалар әдетте тәжірибелерді жаңа тәжірибелерге сәйкес жұмыс модельдерін өзгертудің орнына, жұмыс модельдерін түсіндіруде. Алайда, тәжірибелерді жұмыс үлгілерінің жарығында түсіндіру мүмкін болмаған жағдайда, балалар өздерінің жұмыс үлгілерін өзгерте алады. Хазен мен Шевер сүйіспеншілік теориясын ересектердегі романтикалық қарым-қатынастарға дейін кеңейткенде, олар жұмыс үлгілерін де қамтыды. Ересектердің жұмыс үлгілерін зерттеу екі мәселеге назар аударды. Біріншіден, ойлар қалай ұйымдастырылады? Екіншіден, жұмыс модельдері уақыт өте келе қаншалықты тұрақты? Бұл сұрақтар қысқаша төменде қарастырылады.
Confidence that an attachment figure is, apart from being accessible, likely to be responsive can be seen to turn on at least two variables: (a) whether or not the attachment figure is judged to be the sort of person who generally responds to calls for support and protection; (b) whether or not the self is judged to be the sort of person towards whom anyone, and the attachment figure, in particular, is likely to respond in a helpful way. Logically, these variables are independent. In practice, they are apt to be confounded. As a result, the model of the attachment figure and the model of the self are likely to develop to be complementary and mutually confirming. (Bowlby, 1973, p. 238)
Children's thoughts about their caregivers, together with thoughts about how deserving they are of good care from their caregivers, form working models of attachment. Working models help guide behavior by allowing children to anticipate and plan for caregiver responses. Bowlby theorized that once formed, working models remain relatively stable. Children usually interpret experiences in the light of their working models, rather than change their working models to fit new experiences. However, when experiences cannot be interpreted in the light of their working models children may then modify their working models. When Hazen and Shaver extended attachment theory to romantic relationships in adults, they also included the idea of working models. Research into adult working models has focused on two issues. First, how are the thoughts that form working models organized in the mind? Second, how stable are working models across time? These questions are briefly discussed below.
Жұмыс үлгілерінің тұрақтылығы
Зерттеушілер жұмыс үлгілерінің тұрақтылығын бекіту стильдерінің тұрақтылығын қарап зерттейді. Тіркелу стилі жұмыс үлгілерін құрайтын ойлар мен күтулерді көрсетеді. Сондықтан, бекіту стильдерінің өзгеруі жұмыс үлгілерінің өзгеруін көрсетеді. Адамдардың 70-80%-ы уақыт өте келе байлану стильінде елеулі өзгерістерге тап болмайды. Адамдардың көпшілігіне байланысты стильдер өзгермейді, бұл жұмыс үлгілерінің салыстырмалы түрде тұрақты екенін көрсетеді. Дегенмен, адамдардың 20-30% -ы өздерінің сүйіспеншілік стильдерінің өзгеруін байқайды. Бұл өзгерістер бірнеше апта немесе айлар бойы пайда болуы мүмкін. Жақындау стильдерінің өзгеруін сезінген адамдардың саны және өзгерістердің қысқа мерзімдері жұмыс үлгілері қатаң тұлғалық қасиеттер емес екенін көрсетеді. Неліктен сүйіспеншілік стилі өзгеріп отырады, толық түсініксіз. Уотерс, Вайнфилд және Гамильтон өмірдегі жағымсыз тәжірибелер көбінесе байлану стильдеріндегі өзгерістерге әкеледі деп болжайды. Олардың ұсынысы өмірдегі жағымсыз оқиғаларды бастан кешірген адамдардың да сүйіспеншілік стильдерінің өзгеруіне бейім екендігіне дәлел. Дэвила, Карни және Брэдбери жалғау стильдеріндегі өзгерістерге себеп болатын факторлардың төрт жиынтығын анықтады: (а) ситуациялық оқиғалар мен жағдайлар, (б) қатынастық схемалардың өзгерістері, (с) жекелік айнымалылар және (d) жекелік айнымалылар мен ситуациялық оқиғалардың комбинациялары. Олар қандай факторлардың біріне байланыстылық стильдегі өзгерістерді түсіндіру үшін зерттеу жүргізді. Зерттеу барысында осы төрт фактордың барлығы қосылу стильдерінің өзгеруіне себепші болатыны анықталды. Жапсырма стильдеріндегі өзгерістер күрделі және бірнеше факторларға байланысты.
Қарым-қатынас нәтижесі
Ересектер арасындағы қарым-қатынас әртүрлі болады. Кейбір қарым-қатынастардың қатысушылары басқа қатынастардың қатысушыларына қарағанда көбірек қанағаттанғандық білдіреді, ал тіркелу қарым-қатынастардың қанағаттануына және ұзақтығына әсер ете ме деген сұрақ бар.
Қанағаттанғандық
Бірнеше зерттеулер сүйіспеншілік стильдерін қарым-қатынас қанағаттануымен байланыстырды. Қауіпсіз қарым-қатынас жасайтын ересектер қарым-қатынастарынан көбірек қанағат алады. Қауіпсіз (қауіпті немесе аулақ) сүйіспеншілік стилі бар ересектер қарым-қатынастарында қанағаттанбаушылық пен берілділіктің төмен болуына бейім. Жақындасу стильдері мен некелік қанағаттандыру арасындағы байланыс берік орнатылғанымен, жақындасу стильдері некелік қанағаттандыруға әсер ететін механизмдер әлі де түсініксіз болып қала береді. Бір механизм - қарым-қатынас. Қауіпсіз байланысу стилі конструктивті қарым-қатынасқа және өзін-өзі ашуға әкелуі мүмкін, бұл өз кезегінде қарым-қатынас қанағаттануын арттырады. Қосымша зерттеулер қосылу стильдерінің қарым-қатынас қанағаттануына қалай әсер ететінін жақсы түсіну үшін қажет.
Ұзақтығы
Кейбір зерттеулер сенімді байланысқа ие ересектердің қарым-қатынастары ұзаққа созылатынын көрсетеді. Бұл, әсіресе, міндеттемелердің арқасында болуы мүмкін. Қауіпсіз байланысқан ересектер қарым-қатынастарына көбірек берілгендік танытады. Қауіпсіз байланысу стилі бар ересектер өздерінің қарым-қатынастарынан көбірек қанағаттанған, бұл оларды қарым-қатынаста ұзақ уақыт болуға талпындырады. Алайда, бір-біріне берік байлану стилі ұзаққа созылған қарым-қатынастың кепілі емес. Қауіпті және қашу стилімен қарым-қатынасқа қатысушылар міндеттеме деңгейінің төмендеуімен байланысты. Қауіпті - үнемі алаңдап жүретін адамдар жиі тастап кетуден қорқады және қарым-қатынаста өз құндылығына күмәнданады. Осындай сезімдер мен ойлар адамдарды бақытсыз қарым-қатынаста қалуға итермелейді.
Қарым-қатынас динамикасы
Арнайылық актерлердің бір-бірімен қарым-қатынастарында маңызды рөл атқарады. Бірнеше мысалға сүйіспеншіліктің эмоцияны реттеудегі, қолдау, жақындық пен қызғанышқа қатысты рөлі жатады. Бұл мысалдар қысқаша төменде қарастырылады. Сондай-ақ, аталмыш мақалада қарастырылмаған көптеген қарым-қатынастарда, мысалы, қақтығыстарда, қарым-қатынаста және жыныстық қатынаста, байланудың да рөлі бар.