Кіріспе

Қарулы күштердің ұйымдасқан сипаттамасы

Қазіргі қолданыста, әскери операцияға немесе науқанға қатысатын қарулы күштердің ұрыс тізімі, қарулы күштердің бөлімшелері мен құралымдарының иерархиялық ұйымдастырылуын, басқару құрылымын, күшін, жеке құрамның орналасуын және жабдықтарын көрсетеді. Әртүрлі аббревиатуралар қолданылады, оның ішінде OOB, O/B немесе OB, ал ORBAT Ұлыбританияда ең көп қолданылатыны болып табылады. Ұрыс тізімі, әскери доктринасына сәйкес, берілген бөлімше немесе құралымның жоспарланған құрамын көрсететін ұйымдық кестеден ерекшеленеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, ұрыс тізімі – әскер командирінің орналасқан жеріне қатысты әскерлердің орналасу тәртібі немесе теңіз шайқастарында кемелердің орналасуының хронологиялық реті болатын. Науқан барысында жауынгерлік операциялар дамыған сайын, ұрыс тізімі жауынгерлік қажеттіліктер мен қиындықтарға байланысты қайта қаралып, өзгертілуі мүмкін. Сонымен қатар, ұрыс тізімі туралы белгілі мәліметтер, жауынгерлік бағалау жүргізілген кезде командирлердің шайқастан кейінгі есептері мен/немесе басқа есептеу әдістері (мысалы, хабарламалар) орындалғанда өзгеруі мүмкін.

Тарихи көзқарастар

Орта ғасырдағы еуропалық соғыстардың бастапқы кезеңінде, ұрыс тәртібі – әскер командирінің орналасуына қатысты әскерлердің орналасу реті болған. Бұл термин желкенді кемелер дәуірінде соғыс шебіндегі кемелердің орналасуына да қолданылды. Еуропаның жаңа заманғы соғыс кезеңінде оның мағынасы кейін өзгерді. Ұрыс тәртібі – бұл бөлімдердің шайқас желісін құру үшін майданға маневр жасап немесе орналасқан реті, ал оң жақтағы позиция ең жоғары құрмет санатында болды. Бөлімдердің үстемелігін көрсету қажеттілігі әскери штабтың жазбаларын кесте түрінде сақтауға әкелді. Бұл кесте армияның құрамын, командирлерін, жабдықтарын және майдандағы орналасқан жерлерін көрсетеді. Наполеон соғыстары кезінде ұрыс тәртібінің мағынасы тағы да өзгерді, бұл бұрынғы ғасырға қарағанда ірі құралымдардың қолданылуына байланысты шайқас барысында қарсыластың күштерінің құрамындағы өзгерістерді көрсетуге мүмкіндік берді. Наполеон сондай-ақ жаудың ұрыс тәртібі және ұйымдық кестелері туралы нақты ақпаратты жүйелеудің штабтық процедурасын енгізді, ол кейіннен әскери барлаудың жаудың жауынгерлік қабілетін талдау үшін пайдаланатын маңызды функцияға және ұйымдастыру құралына айналды.

Британдық тарихи көзқарас

Британдық әскери тарих – ағылшын тіліндегі ең алғашқы жауынгерлік құралымдардың бастауы болып табылады. Британ империясының бірнеше ғасыр бойы дүниежүзілік қақтығыстарға қатысуының нәтижесінде, тарихи жауынгерлік құралымдар туралы мәліметтер күштердің құрамын ғана емес, сонымен қатар олардың тактикасын және доктриналарын, жауынгерлік құралымдарда бейнеленгенін қарастыра отырып, зерттеу үшін құнды дерек көзі болып табылады. Британ армиясы мен Ұлыбритания күштері достық және жау күштерінің құрылымын сипаттау үшін ORBAT аббревиатурасын қолданады. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Нормандияға шабуылға жасалған британдық алдау жоспарының бір бөлігі болған "Quicksilver" операциясы неміс барлау қызметіне Ұлыбританиядағы әскерлердің орналасуы туралы нақты және жалған ақпаратты ұсынды, нәтижесінде немістер Нормандия орнына Па-де-Каледен шабуыл болатынын көрсететін жауынгерлік құралымды анықтады.

Клаузевиц

Клаузевиц "жауынгерлік тәртіпті" "әр түрлі қару түрлерін бүкіл армияның жеке бөліктеріне немесе бөлімдеріне бөлу және құру, сондай-ақ осы бөліктердің жалпы орналасуы немесе дислокациясы, ол бүкіл науқан немесе соғыс бойында стандартты болуға тиіс" деп анықтады. Дивизия армияның бейбіт уақыттағы тұрақты ұйымынан туындайды, батальондар, эскадрондар және батареялар сияқты белгілі бір бөлімдер жоғары деңгейдегі құрамаларға, тіпті ең жоғары деңгейге – бүкіл армияға біріктіріледі. Дислокация тактикадан және осы әскерлердің шайқасқа қалай дайындалатынынан туындайды. Әдетте, бұл тактика бейбіт уақытта жаттырылады және соғыс басталғанда негізгі өзгерістер енгізілмейді. Жауынгерлік тәртіп стратегияға қарағанда тактикаға жақын. Клаузевиц сонымен қатар жауынгерлік тәртіптің қолбасшының тиімді басқару шегіне байланысты екенін атап өтті. Тым аз бөлімшелер армияны қиын басқарылатындай етеді; тым көп бөлімшелер "жоғары жігер күшінің" әлсіреуіне әкеледі; сонымен қатар, бұйрықтардың берілуінің әр қадамы оның күшін жоғалтып, жеткізілу уақытын ұзартады. Клаузевиц армияларда 8-10 бөлімшеден, ал бағынышты корпус сапында 4-6 бөлімшеден аспауды ұсынды.

Мысалдар

ORBAT-тың қазіргі заманғы соғыстағы мысалы ретінде неміс және одақтас әскерлерінің Нормандияға түсу кезіндегі құрамын қарастыруға болады. Басқа мысалдарға Вьетнам соғысы кезіндегі Bình Giã шайқасы және Ирак соғысы кезіндегі Аль Фау шайқасы жатады.