Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гидратталған филлосиликатты минерал
Hydrated phyllosilicate mineral
Мусковит (сонымен қатар қарапайым мика, исинглас немесе калий мика деп те аталады) – алюминий мен калийдің KAl2(AlSi3O10)(F,OH)2 немесе (KF)2(Al2O3)3(SiO2)6(H2O) формуласына ие гидратталған филлосиликатты минералы. Оның өте жақсы базалық бөлінісі бар, нәтижесінде өте жұқа қабаттар (жаймалар) пайда болады, олар көбінесе жоғары серпімділікке ие. Үндістанның Неллор қаласында 5 метр × 3 метр (16,5 фут × 10 фут) өлшемді мусковит жаймалары табылған. Мусковиттің Мосс шкаласы бойынша қаттылығы [001] жазықтығына параллель 2–2,25, перпендикуляр 4, ал меншікті салмағы 2,76–3. Ол түссіз немесе сұр, күлгін немесе қызыл түске боялуы мүмкін, сондай-ақ мөлдір немесе жартылай мөлдір болуы мүмкін. Ол анизотропты және жоғары қос сынуға ие. Оның кристаллдық жүйесі моноклиникалық. Жасыл түсті, хромға бай түрі фуксит деп аталады; марипосит – хромға бай мусковиттің бір түрі. Мусковит – граниттерде, пегматиттерде, гнейстерде және шисталарда кездесетін ең көп таралған мика, сонымен қатар контакттық метаморфтық тау жынысы ретінде немесе топаз, фельдшпаты, кианиттің өзгеруінен пайда болған екіншілік минерал ретінде де кездеседі. Ол алюминийдің мөлшері салыстырмалы түрде жоғары болатын пергальменді тау жыныстарына тән. Пегматиттерде ол көбінесе коммерциялық құнды үлкен жаймалар түрінде кездеседі. Мусковит отқа төзімді және оқшаулағыш материалдарды өндіру үшін, сондай-ақ майлау ретінде белгілі бір деңгейде қолданылады.
Muscovite (also known as common mica, isinglass, or potash mica) is a hydrated phyllosilicate mineral of aluminium and potassium with formula KAl2(AlSi3O10)(F,OH)2, or (KF)2(Al2O3)3(SiO2)6(H2O). It has a highly perfect basal cleavage yielding remarkably thin laminae (sheets) which are often highly elastic. Sheets of muscovite 5 meters × 3 meters (16.5 feet × 10 feet) have been found in Nellore, India. Muscovite has a Mohs hardness of 2–2.25 parallel to the [001] face, 4 perpendicular to the [001] and a specific gravity of 2.76–3. It can be colorless or tinted through grays, violet or red, and can be transparent or translucent. It is anisotropic and has high birefringence. Its crystal system is monoclinic. The green, chromium rich variety is called fuchsite; mariposite is also a chromium rich type of muscovite. Muscovite is the most common mica, found in granites, pegmatites, gneisses, and schists, and as a contact metamorphic rock or as a secondary mineral resulting from the alteration of topaz, feldspar, kyanite, etc. It is characteristic of peraluminous rock, in which the content of aluminum is relatively high. In pegmatites, it is often found in immense sheets that are commercially valuable. Muscovite is in demand for the manufacture of fireproofing and insulating materials and to some extent as a lubricant.
Атау беру
Московит атауы Московия шынысынан шыққан, бұл минералға Елизавета заманында Англияда ортағасырлық Ресейде (Московия) терезелерге қолданылған, шыныдан арзан балама ретінде танымал болғандықтан берілген. Бұл қолданыс 16 ғасырда Англияда кеңінен белгілі болды, алғашқы рет 1568 жылы Ресей патшасы Иван Қорқыныштың Англия елшісінің хатшысы Джордж Турбервиллдің хаттарында айтылған.
The name muscovite comes from Muscovy glass, a name given to the mineral in Elizabethan England due to its use in medieval Russia (Muscovy) as a cheaper alternative to glass in windows. This usage became widely known in England during the sixteenth century with its first mention appearing in letters by George Turberville, the secretary of England's ambassador to the Russian tsar Ivan the Terrible, in 1568.
Айырмалы белгілері
Микалар басқа минералдардан псевдогексагонды кристалдық пішінімен және кристалдарды өте жұқа, серпімді жапырақшаларға айыруға мүмкіндік беретін мінсіз жарылу қасиетімен ерекшеленеді. Пирофиллит және тальк микалардан жұмсақ, майлы сезімді, ал хлорит жасыл түсті және оның жарылу жапырақшалары серпімді емес. Басқа кең таралған мика минералы – биотит, көбінесе мусковиттен қараңғырақ түсті болады. Парагонитті мусковиттен ажырату қиын, бірақ ол сирек кездеседі, алайда оны жиі мусковитпен шатастырады, сондықтан ол күніне көбірек кездесуі мүмкін, қарағанда.
Micas are distinguished from other minerals by their pseudohexagonal crystal shape and their perfect cleavage, which allows the crystals to be pulled apart into very thin elastic sheets. Pyrophyllite, and talc are softer than micas and have a greasy feel, while chlorite is green in color and its cleavage sheets are inelastic. The other common mica mineral, biotite, is almost always much darker in color than muscovite. Paragonite can be difficult to distinguish from muscovite but is much less common, though it is likely mistaken for muscovite often enough that it may be more common that is generally appreciated.
Құрамы мен құрылымы
Барлық слюдалы минералдар сияқты, мусковит – TOT c құрылымы бар филлосиликат (жапырақ силикаты) минералы. Басқаша айтқанда, мусковит кристаллы калий катиондары (c) арқылы бір-бірімен байланысқан қабаттардан (TOT) тұрады. Әрбір қабат үш жапырақтан құралған. Сыртқы жапырақтар ("Т" немесе тетраэдрлік жапырақтар) кремний-оттегі тетраэдрлерінен және алюминий-оттегі тетраэдрлерінен тұрады, әр тетраэдрдің үш оттегі анионы көрші тетраэдрлермен бөлісіліп, алтыбұрышты жапырақ құрайды. Әр тетраэдрлік жапырақтан төртінші оттегі анионы апикальды оттегі анионы деп аталады. Ортаңғы октаэдрлік (O) жапырақ алюминий катиондарынан тұрады, олардың әрқайсысы алты оттегі немесе гидроксид аниондарымен қоршалған, октаэдр құрайды, ал октаэдрлер аниондарды бөлісіп, тетраэдрлік жапырақтарға ұқсас алтыбұрышты жапырақ жасайды. Сыртқы Т жапырақтарының апикальды оттегі аниондары ішке қарай беттейді және октаэдрлік жапырақпен бөлісіледі, жапырақтарды тығыз байланыстырады. Қабаттар арасындағы калий катиондарының нашар байланысына қарағанда, бір қабаттың ішіндегі оттегі аниондары мен алюминий және кремний катиондары арасындағы салыстырмалы түрде күшті байланыс мусковитке оның мінсіз базальдық жарылуын береді. Мусковиттегі кезектесетін қабаттар бір-бірінен сәл ығысқандықтан, құрылым әр екі қабат сайын қайталанады. Бұл жалпы мика құрылымының 1M политипі деп аталады. Мусковит формуласы әдетте KAl2(AlSi3O10)(OH)2 түрінде беріледі, бірақ негізгі құрамдас бөліктердің орнына аз мөлшерде басқа элементтердің болуы да жиі кездеседі. Натрий, рубидий және цезий сияқты сілті металдары калийді алмастырады; магний, темір, литий, хром, титан немесе ванадий октаэдрлік жапырақтан алюминийді алмастыра алады; фтор немесе хлор гидроксидті алмастыра алады; ал тетраэдрлік жапырақтардағы алюминий мен кремнийдің арақатынасы қажет болған жағдайда зарядтық тепе-теңдікті сақтау үшін өзгеруі мүмкін (мысалы, +2 заряды бар магний катиондары +3 заряды бар алюминий иондарын алмастырады). Калийдің 10%-ға дейін натриймен, ал гидроксидтің 20%-ға дейін фтормен алмастырылуы мүмкін. Хлор гидроксидтің 1%-дан астамын сирек алмастырады. Кремнийдің мольдық үлесі алюминийден жоғары, ал магний немесе темір зарядтық тепе-теңдікті сақтау үшін алюминийдің бір бөлігін алмастырса, ол фенгит деп аталады.
Like all mica minerals, muscovite is a phyllosilicate (sheet silicate) mineral with a TOT c structure. In other words, a crystal of muscovite consists of layers (TOT) bonded to each other by potassium cations (c). Each layer is composed of three sheets. The outer sheets ('T' or tetrahedral sheets) consist of silicon oxygen tetrahedra and aluminium oxygen tetrahedra, with three of the oxygen anions of each tetrahedron shared with neighboring tetrahedra to form a hexagonal sheet. The fourth oxygen anion in each tetrahedral sheet is called an apical oxygen anion. The middle octahedral (O) sheet consists of aluminium cations that are each surrounded by six oxygen or hydroxide anions forming an octahedron, with the octahedrons sharing anions to form a hexagonal sheet similar to the tetrahedral sheets. The apical oxygen anions of the outer T sheets face inwards and are shared by the octahedral sheet, binding the sheets firmly together. The relatively strong binding between oxygen anions and aluminium and silicon cations within a layer, compared with the weaker binding of potassium cations between layers, gives muscovite its perfect basal cleavage. In muscovite, alternate layers are slightly offset from each other, so that the structure repeats every two layers. This is called the 1M polytype of the general mica structure. The formula for muscovite is typically given as |KAl2(AlSi3O10)(OH)2, but it is common for small amounts of other elements to substitute for the main constituents. Alkali metals such as sodium, rubidium, and caesium substitute for potassium; magnesium, iron, lithium, chromium, titanium, or vanadium can substitute for aluminium in the octahedral sheet; fluorine or chlorine can substitute for hydroxide; and the ratio of aluminium to silicon in the tetrahedral sheets can change to maintain charge balance where necessary (as when magnesium cations, with a charge of +2, substitute for aluminium ions, with a charge of +3). Up to 10% of the potassium may be replaced by sodium, and up to 20% of the hydroxide by fluorine. Chlorine rarely replaces more than 1% of the hydroxide. Muscovite in which the mole fraction of silicon is greater than aluminium, and magnesium or iron replaces some of the aluminium to maintain charge balance, is called phengite.
Қолданылуы
Московит өте жұқа, мөлдір қабаттарға бөлінеді, оларды шынының орнына қолдануға болады, әсіресе өнеркәсіптік пештер мен қыздыру пештерінің терезелері сияқты жоғары температурада қолданылатын жағдайларда. Ол сондай-ақ, түрлі электрондық құрылғыларды жасауда, бояулардың, пластик пен қабырға панельдерінің құрамында толтырғыш ретінде пайдаланылады. Ол қағазға жібектей жылтырлық сыйлайды. Шина өндірісінде қалыптан шығаруға көмектесетін зат ретінде, бұрғылау ерітіндісінде және әр түрлі косметикалық өнімдерде жылтырлығы үшін қолданылады.
Muscovite can be cleaved into very thin transparent sheets that can substitute for glass, particularly for high temperature applications such as industrial furnace or oven windows. It is also used in the manufacture of a wide variety of electronics and as a filler in paints, plastic, and wallboard. It lends a silky luster to wallpaper. It is also used in tire manufacture as a mold release agent, in drilling mud, and in various cosmetics for its luster.