Кіріспе

1979 жылғы Италиядағы жалпы сайлау 3 маусымда өтті. Бұл сайлау Еуропалық сайлауға бір апта қалғанда жарияланды: екі сайлауды бір уақытта өткізбеу көп сынға ұшырады, өйткені ол мемлекеттік қаражатты ысырап етті. Қызыл бригадалардың террорлық шабуылы үш жыл бұрын өткен сайлаудың нәтижесін өзгертті: алғаш рет Италия коммунистік партиясы орынның едәуір санын жоғалтты, бұл 1976 жылы жақын арада болатын үкімет ауысуын кешіктірді. Коммунистердің жеңілісі барлық кіші партияларға жаңа күш берді, өйткені коммунистердің жеңісіне жол бермеу үшін дауыс беруді Христиан демократиясы партиясына шоғырландыру қажет емес сияқты. Дегенмен христиан-демократтар тұрақты болды, ал неофашистік итальяндық әлеуметтік қозғалысы оның ұлттық демократияның табысымен әлсіреді.

Сайлау жүйесі

Партиялық тізімдер бойынша таза пропорционалды өкілдік ету дәстүрлі түрде Депутаттар Палатасының сайлау жүйесіне айналды. Италия провинциялары 32 сайлау округіне біріктірілді, әрқайсысы үміткерлер тобын сайлады. Сайлау округтері деңгейінде орындар ашық тізімдер арасында Imperiali квотасы бар ең үлкен қалдық әдісін қолдана отырып бөлінді. Қалған дауыс пен орын ұлттық деңгейде өткізілді, онда олар Hare квотасын пайдалана отырып, автоматты түрде ең жақсы жеңілгендерге жергілікті тізімдерге бөлінді. Сенат үшін, егер ассамблея 315 мүшеге дейін көтерілсе де, 237 бір орындық сайлау округтері құрылды. Кандидаттарға сайлау үшін дауыс берудің үштен екі бөлігін алу қажет болды, бұл мақсатқа тек Оңтүстік Тиролдегі неміс азшылықтары ғана қол жеткізе алды. Барлық қалған дауыс пен орын партиялық тізімдерге және аймақтық сайлау округтеріне топтастырылды, онда Д'Хондт әдісі қолданылды: тізімдер ішінде ең жақсы пайыздық көрсеткішті кандидаттар сайланды.

Тарихи негіздер

1976 жылы 16 шілдеде Беттино Кракси партияның бостандықтағы төрағасы лауазымына сайланды. Бір қызығы, "ескі қарауыл" оны қысқа өмір сүретін басшы ретінде көріп, әр топқа қайта топтасуға уақыт берді. Алайда ол билікті ұстап, өз саясатын жүзеге асыра алды. Ол партиясын коммунистерден алыстатып, оны Христиан демократиясы және басқа да центристік партиялармен одаққа әкелуге тырысты, бірақ солшылдық пен реформашылдық бейінді сақтады. 1978 жылы 16 наурызда бұрынғы премьер-министр және христиан-демократиялық көшбасшы Алдо Мороны Қызыл бригадалар ұрлап, оның бес жансакшысын өлтірді. Қызыл бригадалар солшыл топ болды, оған сол кезде Марио Моретти басшылық етті. Алдо Моро бірнеше рет премьер-министр болып қызмет еткен сол жаққа бейімделген христиан-демократ болды. Ол өлтірілместен бұрын, "Тарихи келісім" деп аталатын келісім арқылы Энрико Берлингюер бастаған Италия коммунистік партиясын (ИКП) үкіметке қосуға тырысты. ПКИ Батыс Еуропадағы ең ірі коммунистік партия болды. Бұл негізінен оның экстремистік емес және прагматикалық ұстанымы, Мәскеуден тәуелсіздігі мен еврокоммунистік доктринасына байланысты болды. ПХИ әсіресе Эмилия Романья сияқты аймақтарда күшті болды, онда оның тұрақты үкіметтік позициялары мен тәжірибелі тәжірибелері болды, бұл саясаттың прагматикалық тәсілдеріне ықпал еткен болуы мүмкін. Қызыл бригадаларға Коммунистік партия мен кәсіподақтар қатты қарсылық көрсетті, кейбір солшыл саясатшылар тіпті "қателік жасайтын жолдастар" (Compagni che sbagliano) деген қаралама сөздерді қолданды. Алдо Мороның өлтірілуінің мән-жайлары ешқашан анықталмаған, бірақ оның салдары PCI-нің атқарушы билікті алмауы фактісін қамтиды. 1979 жылы 20 наурызда журналист Кармин Пекорелли өлтірілді. 1978 жылдың мамыр айында жазған мақаласында ол Альдо Мороның ұрлануы мен Гладионың арасында байланыс бар екенін көрсетті. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында болған террорлық шабуылдар кезінде парламенттік көпшілікті "Arco costituzionale" партиялары құраған, яғни Конституцияны қолдаған барлық партиялар, соның ішінде коммунистер (әрине, Қызыл бригадалар мен басқа да террорлық топтарға қарсы өте қатаң ұстанымға келді). Алайда коммунистер "Пентапартитодан" (христиан-демократтар, социалистер, социал-демократтар, либералдылар, республикашылдар) құралған үкіметке ешқашан қатыспаған.

Нәтижелер

Тіпті Италия Республикасының осы сегізінші заң шығару кезеңі де үлкен тұрақсыздық кезеңін білдірді. Сайлаудан кейін христиандық-демократиялық басшылық Франческо Коссигаға PSDI және PLI-мен орталық азшылық үкімет құруды тапсырды, ол 1973 жылдан бері алғаш рет үкіметте ресми түрде қатысуды қабылдады; алайда, 1980 жылы Бениньо Заккагнини DC хатшысы болып босатылып, социалистік көшбасшы Беттино Кракси өз көмегін ұсынғанда, Коссига кенеттен отставкаға кетті және PSI және PRI-мен жаңа солтүстік орталық үкімет құрды, бұл католик басшыларының өз одақтастарын кез-келген жерден таңдау мәселесі болмағанын білдірді. Алайда, Коссига кейіннен бюджеттік жобаға ұшырады және Арнольдо Форлани бастаған дәстүрлі солшыл орталық үкімет құрылды. P2 масондық ложасының үлкен дабылы 1981 жылы Форланиді бағындырды. Бұл терең саяси дағдарыс 80-ші жылдары Италияны басқаратын жаңа саяси формуланың пайда болуын көрсетті: Пентапартито (немесе бес партия), бұл 1947 жылдан бері Италияны басқару үшін DC қолданған екі негізгі одақтың бірігуінен басқа ештеңе емес, центризм және сол орталық. Бұл формула Беттино Краксидің Италия социалистік партиясы мен Валерио Занонедің Италия либералды партиясы өздерінің алғашқы республикалық үкіметін бірлесіп құруға келіскендіктен, өздерінің ұстанымдарын қалыпты етіп, оларды әрқашан бөліп келген оппозицияны қабылдады. Бірақ Пентапартитоның тағы бір маңызды шарты бар еді: DC басқа төрт партиямен парлы рөлді мойындауға келісті, үкімет басшылығына кезектесіп. Италияның Республикалық партиясының хатшысы Джованни Спадолини 1945 жылдан бері Италияның бірінші DC емес премьер-министрі болды. Алайда, оның кішкентай партиясы олардың үлкен одақтастарының арасындағы дау-дамайларды тоқтата алмады, ал 1982 жылдың жазында шағын дағдарыстан кейін, Спадолини сол жылдың күзінде отставкаға кетті. Бұрынғы премьер-министр Аминторе Фанфани наразылық білдірген республикашылдарсыз жаңа үкімет құрды, бірақ жақсы сауалнамалар жасаған PSI 1983 жылы соңғы дағдарысты және жаңа жалпы сайлауды енгізді.