Бренда Ли: "Кішкентай динамит" және музыка тарихындағы жетістіктері

Кіріспе

Американдық әнші (1944 жылы туған)
көркемдік кейіпкер

Бренда Мей Тарпли (1944 жылдың 11 желтоқсанында туған), кәсіби тұрғыда Бренда Ли деп танылатын, американдық әнші. Ол негізінен рок-билли, поп, кантри және Рождестволық музыка орындайды. 1957 жылы 12 жасында алғашқы Billboard хитіне қол жеткізіп, "Кішкентай Мисс Динамит" деген лақап атын алды. Лидің ең танымал әндерінің қатарында "Sweet Nothin's", "I'm Sorry", "I Want to Be Wanted", "Speak to Me Pretty", "All Alone Am I" және "Losing You" бар. Оның 1958 жылы жазылған "Rockin' Around the Christmas Tree" әні 2023 жылы АҚШ Billboard Hot 100 тізімінде бірінші орынға шықты, бұл Лиді хит-парадтың басына шыққан ең үлкен жастағы әртіс етіп, бірнеше рекордты жаңартты. Әлем бойынша 100 миллионнан астам пластинка сатқан Ли, 20 ғасырдың ең сәтті американдық әртістерінің бірі. 1960 жылдардағы АҚШ-тағы жетістіктері оған Billboard жыл соңындағы ең үздік әйел әртісі және Элвис Пресли, The Beatles және Рей Чарльзден кейін ең көп сингл тізімге енгізген төрт әртіс ретінде танылды. Оның марапаттарына Grammy сыйлығы, төрт NARM сыйлығы, үш NME сыйлығы және бес Edison сыйлығы кіреді. Ол Country Music Hall of Fame және Rock & Roll Hall of Fame-ге енген алғашқы әйел. 2023 жылы Rolling Stone журналы оны барлық уақыттағы ең ұлы әншілердің бірі деп атады. Оның салмағы туғанда 4 фунт 11 унция болған. Ли әкесі жұмыс іздеген жерде, көбінесе Атланта мен Аугуста арасындағы бастауыш мектептерге барды. Оның отбасы кедейлікте өмір сүрді. Бала кезінде ол ағасы мен апасымен бірге үш бөлмелі үйдің төсегін бөлісіп, суы жоқ жерде тұрды. Оның өмірі ата-анасының жұмыс табуына, отбасына және баптист шіркеуіне байланысты болды, онда ол әр жексенбіде жеке ән айта бастады. Лидің әкесі Джорджияның қызыл топырақты аймағындағы фермердің ұлы болған. 5 фут 7 дюйм (170 см) бойы бар ол сол қолымен жақсы лақтыратын және 11 жыл АҚШ армиясында қызмет еткен кезде бейсбол ойнаған. Оның анасы Джорджия штатының Грин округіндегі қара жұмысшылар отбасынан шыққан. Оның отбасында әкесі қайтыс болғаннан кейін ғана үйге су құбыры тартылған, бірақ олардың батареямен жұмыс істейтін радиосы Бренданы бала кезінде қызықтырды. Әкесі 1953 жылы (ол 8 жаста болғанда) құрылыс оқиғасында қаза тапты, ал он жасқа келгенде ол іс-шараларда және жергілікті радио мен теледидар бағдарламаларында ән айту арқылы отбасының күнкөрісін қамтамасыз етті. Сол кезде ол Атлантадағы WAGA TV телеарнасындағы TV Ranch атты кантри музыкалық бағдарламасында жиі пайда болды; ол соншалықты кішкентай болғандықтан, жүргізуші микрофонды мүмкіндігінше төмендетіп, оған жету үшін ағаш қорапқа отырғызды. 1955 жылы Грейс Тарпли Бьюэлл "Джей" Рейнвотерге қайтадан тұрмысқа шығып, отбасын Цинциннатиге (Огайо штаты) көшірді, онда ол Джимми Скиннердің музыка орталығында жұмыс істеді. Ли Скиннермен бірге Newport, Кентукки, WNOP радиостанциясында екі сенбілік бағдарламада өнер көрсетті. Отбасы көп ұзамай Джорджияға, бірақ бұл жолы Аугустаға оралды, ал Ли Свенсборо қаласындағы WJAT AM радиостанциясында "The Peach Blossom Special" бағдарламасында пайда болды.

Brenda Mae Tarpley (born December 11, 1944), known professionally as Brenda Lee, is an American singer. Primarily performing rockabilly, pop, country and Christmas music, she achieved her first Billboard hit aged 12 in 1957 and was given the nickname "Little Miss Dynamite". Some of Lee's most successful songs include "Sweet Nothin's", "I'm Sorry", "I Want to Be Wanted", "Speak to Me Pretty", "All Alone Am I" and "Losing You". Her festive song "Rockin' Around the Christmas Tree", recorded in 1958, topped the U. S. Billboard Hot 100 in 2023, making Lee the oldest artist ever to top the chart and breaking several chart records. Having sold over 100 million records globally, Lee is one of the most successful American artists of the 20th century. Her U. S. success in the 1960s earned her recognition as Billboard Top Female Artist of the Decade and one of the four artists who charted the most singles, behind Elvis Presley, the Beatles and Ray Charles. Her accolades include a Grammy Award, four NARM Awards, three NME Awards and five Edison Awards. She is the first woman to be inducted into both the Country Music Hall of Fame and the Rock & Roll Hall of Fame. In 2023, she was named by Rolling Stone as one of the greatest singers of all time. She weighed 4 pounds 11 ounces at birth. Lee attended grade schools wherever her father found work, primarily between Atlanta and Augusta. Her family was poor. As a child, she shared a bed with her brother and sister in a series of three room houses without running water. Life centered on her parents finding work, their family, and the Baptist church, where she began singing solos every Sunday. Lee's father was a farmer's son in Georgia's red clay belt. Standing 5 ft 7 in (170 cm), he was an excellent left handed pitcher and played baseball while serving for 11 years in the United States Army. Her mother came from a working class family in Greene County, Georgia. Though her family did not have indoor plumbing until after her father's death, they had a battery powered table radio that fascinated Brenda as a baby. Her father died in 1953 (when she was 8 years old) in a construction accident, and by the time she turned ten, she was the primary breadwinner of her family through singing at events and on local radio and television shows. During that time, she appeared regularly on the country music show TV Ranch on WAGA TV in Atlanta; she was so short, the host would lower a stand microphone as low as it would go and stand her up on a wooden crate to reach it. In 1955, Grayce Tarpley was remarried to Buell "Jay" Rainwater, who moved the family to Cincinnati, Ohio, where he worked at the Jimmie Skinner Music Center. Lee performed with Skinner at the record shop on two Saturday programs broadcast over Newport, Kentucky, radio station WNOP. The family soon returned to Georgia, but this time to Augusta, and Lee appeared on the show The Peach Blossom Special on WJAT AM in Swainsboro.

Ұлттық танымалдық

Лидің табысы 1955 жылдың ақпан айында болды, ол Свайнсборо радиостанциясында Ред Фоулиді және оның ABC телеарнасының Аугустадағы Ozark Jubilee бағдарламасының турнелік жарнамалық тобын көру үшін 30 доллардан (2022 жылы 334 доллар) бас тартты. Аугустаның дискожокейі Фоулиді шоудан бұрын оның әнін тыңдауға көндірді. Фоули тыңдады және сол түні сахнада «Джамбалайяны» орындауға рұқсат берді, тіпті репетициясыз. Фоули кейінірек оның таныстырылуынан кейінгі сәттерді еске алды: 1955 жылдың 31 наурызында 10 жасар қыз Озарк юбилейінде Спрингфилдте (Миссури штаты) желілік дебютін жасады. Шоумен бес жылдық келісім-шарты 1957 жылы анасы мен менеджері қозғаған сот ісімен бұзылғанымен, ол бағдарламаның барлық уақытында жүйелі түрде пайда болды. Екі айдан астам уақыт өткен соң, 1956 жылдың 30 шілдесінде Decca Records оған келісімшарт ұсынды, ал оның алғашқы пластинкасы «Jambalaya» болды, оны «Bigelow 6 200» қолдады. Лидің екінші синглінде екі жаңа Рождестволық ән болды: «I'm Gonna Lasso Santa Claus» және «Christy Christmas». 1956 жылдың 11 желтоқсанында 12 жасқа толғанға қарамастан, Decca-ның алғашқы екі синглінің екеуінде де «Кішкентай Бренда Ли (9 жаста)» деп аталады. 1956 жылы шыққан ешбір ән жарнамаға ілікпеді, бірақ оның 1957 жылы шыққан «One Step at a Time» атты алғашқы әні Хью Эшлидің шығармашылығымен бірге поп және кантри жанрында хитке айналды. Оның келесі хиті «Динамит» 4 фут 9 дюймдік бойдан шықты, бұл оның өмір бойына «Кішкентай Мисс Динамит» деген лақап атына ие болуына себеп болды. Оның ең үлкен хиттері «Jambalaya», «Sweet Nothin's» (No. 4, кантри музыканты Ронни Селф жазған), «Мен қалаулы болғым келеді» (No. 1), «All Alone Am I» (No. 3) және «Fool #1» (No. 3) болды. Ол «That's All You Gotta Do» (No. 6), «Emotions» (No. 7), «You Can Depend on Me» (No. 6), «Dum Dum» (No. 4), 1962 жылы шыққан «Break It to Me Gently» (No. 2), «Everybody Loves Me But You» (No. 6) және «As Usual» (No. 12) сияқты көбірек попқа негізделген әндермен де сәттілікке жетті. Лидің 1960 жылғы «That's All You Gotta Do» әнінен 1962 жылғы «All Alone Am I» әніне дейінгі Billboard Hot 100 тізіміндегі тоғыз үздік ондық хиті әйел солисі үшін рекордты орнатты, ол 1986 жылға дейін Мадоннамен теңестірілмеді. Лидің мансабындағы ең көп сатылған ән – Рождестволық ән. 1958 жылы, ол 13 жаста болғанда, продюсер Оуэн Брэдли одан Джонни Маркстың жаңа әнін жаздыруды сұрады, ол ел әншілері үшін Рождестволық күйлерді жазуда жетістікке жеткен, әсіресе «Rudolph the Red Nosed Reindeer» (Джин Отри) және «A Holly Jolly Christmas» (Бёрл Айвс). Ли шілде айында Хэнк Гарландтың гитаралық және Нэшвиллдің иконасы Бутс Рэндольфтің саксафондық сололарымен «Rockin' Around the Christmas Tree» әнін жазды. Decca оны сол жылдың қараша айында сингл ретінде шығарды, бірақ ол тек 5000 данаға сатылды және 1959 жылы қайта шығарылғанда одан жақсы нәтиже бермеді. Алайда, кейінгі жылдары ол бес миллионнан астам данаға сатылды. 2017 жылдан бері ән әр жылдың соңында Billboard Hot 100 тізімінде пайда болып келеді, ол (2023 жылдың 9 желтоқсанына дейін) 54 апта Hot 100 тізімінде болды, 2023 жылы 1-орынға жетті. 1960 жылы Ли өзінің «I'm Sorry» атты әнін жазды, алайда, 15 жастағы Ли махаббат әнінде не туралы әндегенін түсінбейді деген алаңдаушылыққа байланысты, ол бірнеше ай бойы шығарылмады. Ән 1960 жылдың ең үлкен хиттерінің бірі болды, АҚШ-та #1 және Ұлыбританияда #12 орынға ие болды. Бұл оның алғашқы алтын синглі болды және Грэмми сыйлығына ұсынылды. Ол кантри ән ретінде шығарылмағанымен, ол Нэшвилл дыбысы – аспаптар оркестрі мен легатоның үйлесімді фонограммалық вокалын пайдаланған алғашқы үлкен хиттердің бірі болды. «Rockin' Around the Christmas Tree» ақыры бірнеше айдан кейін үшінші рет шығарылғанда байқалды және сату қар шарымен көтерілді; ән әр желтоқсанда көп жылдық сүйікті болып қала береді және ол қазіргі уақыттағы аудиторияның ең көп таныс жазбасы болып табылады. Оның АҚШ-тағы поп-чарттағы соңғы ондыққа кірген соңғы синглі (2017 жылдан бері әр қараша-желтоқсанда «Rockin' Around the Christmas Tree» қайта пайда болудан басқа) 1963 жылғы «Losing You» (No. 6) болды. 1964 жылы «As Usual» АҚШ-та No. 12 және Ұлыбританияда No. 5 орынға ие болды, ал «Coming on Strong» АҚШ-та No. 11 орынға ие болды. Сондай-ақ 1964 жылы «Is It True» әні АҚШ пен Ұлыбританияда No. 17 орынға ие болды. Биг Джим Салливан (гитара), Джимми Пейдж (гитара) және Бобби Грэм (барабан) қатысқан бұл ән оның Лондонда жазылған жалғыз хиті болды, оны Микки Мост шығарды. Гитара мен фонограммалық әншілер Нэшвиллде қайта жазылды. Ол Decca Records-тің екінші студиясында, олардың Вест-Хэмпстед кешенінде жазылған, сонымен қатар Ұлыбританияның B-жағы, Рей Чарльздың 1959 жылғы классикалық нұсқасы «What'd I Say?» әні Солтүстік Америкада жарық көрген жоқ. «Is It True» әнін атақты британдық ән жазу тобы Кен Льюис және Джон Картер жазды, олар сонымен қатар Ұлыбританияның хит-парадындағы Ivy League тобының мүшелері болды.

Lee's breakthrough came in February 1955, when she turned down $30 ($334 in 2022 value) to appear on a Swainsboro radio station to see Red Foley and a touring promotional unit of his ABC TV program Ozark Jubilee in Augusta. An Augusta disc jockey persuaded Foley to hear her sing before the show. Foley did and agreed to let her perform "Jambalaya" on stage that night, unrehearsed. Foley later recounted the moments following her introduction:

On March 31, 1955, the 10 year old made her network debut on Ozark Jubilee in Springfield, Missouri. Although her five year contract with the show was broken by a 1957 lawsuit brought by her mother and her manager, she nevertheless made regular appearances on the program throughout its run. Less than two months later, on July 30, 1956, Decca Records offered her a contract, and her first record was "Jambalaya", backed with "Bigelow 6 200". Lee's second single featured two novelty Christmas tunes: "I'm Gonna Lasso Santa Claus", and "Christy Christmas". Though she turned 12 on December 11, 1956, both of the first two Decca singles credit her as "Little Brenda Lee (9 Years Old)". Neither of the 1956 releases charted, but her first issue in 1957, "One Step at a Time", written by Hugh Ashley, became a hit in both the pop and country fields. Her next hit, "Dynamite", coming out of a 4 foot 9 inch frame, led to her lifelong nickname, Little Miss Dynamite. Her biggest hits included "Jambalaya", "Sweet Nothin's" (No. 4, written by country musician Ronnie Self), "I Want to Be Wanted" (No. 1), "All Alone Am I" (No. 3) and "Fool #1" (No. 3). She had more hits with the more pop based songs "That's All You Gotta Do" (No. 6), "Emotions" (No. 7), "You Can Depend on Me" (No. 6), "Dum Dum" (No. 4), 1962's "Break It to Me Gently" (No. 2), "Everybody Loves Me But You" (No. 6), and "As Usual" (No. 12). Lee's total of nine consecutive top 10 Billboard Hot 100 hits from "That's All You Gotta Do" in 1960 through "All Alone Am I" in 1962 set a record for a female solo artist that was not equaled until 1986 by Madonna. The biggest selling track of Lee's career was a Christmas song. In 1958, when she was 13, producer Owen Bradley asked her to record a new song by Johnny Marks, who had had success writing Christmas tunes for country singers, most notably "Rudolph the Red Nosed Reindeer" (Gene Autry) and "A Holly Jolly Christmas" (Burl Ives). Lee recorded the song, "Rockin' Around the Christmas Tree", in July with a prominent twanging guitar part by Hank Garland and raucous sax soloing by Nashville icon Boots Randolph. Decca released it as a single that November, but it sold only 5,000 copies, and did not do much better when it was released again in 1959. However, over subsequent years, it eventually sold more than five million copies. Since 2017, the song has appeared at the end of each year on the Billboard Hot 100, having spent (as of December 9, 2023) 54 weeks on the Hot 100, peaking at number 1 in 2023. In 1960, Lee recorded her signature song, "I'm Sorry", however, the record initially was withheld for months before its release due to concern that the 15 year old Lee would not understand what she was singing about in the love song. The song became one of the biggest hits of 1960, reaching the #1 chart position in the U. S. and #12 in the U. K. It was her first gold single and was nominated for a Grammy Award. Even though it was not released as a country song, it was among the first big hits to use what was to become the Nashville sound – a string orchestra and legato harmonized background vocals. "Rockin' Around the Christmas Tree" was finally noticed in its third release a few months later, and sales snowballed; the song remains a perennial favorite each December and is the record with which she is most identified by contemporary audiences. Her last top ten single on the pop charts in the United States (besides the reappearance each November–December since 2017 of "Rockin' Around the Christmas Tree") was 1963's "Losing You" (No. 6). In 1964, "As Usual" reached No. 12 in the US and No. 5 in the UK and "Coming on Strong" peaked at No. 11 in the US. Also in 1964, "Is It True" peaked at No. 17 in both the US and the UK. Featuring Big Jim Sullivan (guitar), Jimmy Page (guitar) and Bobby Graham (drums), it was her only hit single recorded in London, England, and was produced by Mickie Most. The slide guitar and background singers were overdubbed in Nashville. It was recorded at Decca Records' number two studio at their West Hampstead complex, as was the UK B side, a version of Ray Charles' 1959 classic cut, "What'd I Say? ", which was not released in North America. "Is It True" was composed by noted British songwriting team Ken Lewis and John Carter, who were also members of UK hitmakers the Ivy League.

Халықаралық атақ

Ли карьерасының басында Ұлыбританияда танымал болды. Ол 1959 жылы Ұлыбританияда теледидарда өнер көрсетті, АҚШ-та кең танылуға қол жеткізбегенше. Ұлыбританиядағы оның алғашқы хиті "Sweet Nothin's" болды, ол Ұлыбритания ырғақты тізімінде 4-орынға жетті (1960 жылдың көктемінде). Кейіннен ол 1961 жылы Ұлыбританияда "Let's Jump the Broomstick" әнімен тағы да сәттілікке жетті, бұл 1959 жылы жазылған рокабилли туындысы, ол АҚШ-та тізімге ілмеді, бірақ Ұлыбританияда 12-орынды иеленді. Ли АҚШ-та кантри тізімінде бірнеше топ 10 хиттерін жинады, олардың алғашқысы 1973 жылғы "Nobody Wins" болды, ол сол көктемде топ 5-ке енді және оның соңғы Top 100 поп хиті болды, 70-орынға жетті. Одан кейін Марк Джеймстің "Sunday Sunrise" шығармасы Billboard журналының Hot Country Singles тізімінде қазан айында 6-орынға ие болды. Басқа да маңызды хиттері: "Wrong Ideas" және "Big Four Poster Bed" (1974); сондай-ақ "Rock on Baby" және "He's My Rock" (екеуі де 1975). Бірнеше жыл бойы үлкен жетістіктерге жете алмағаннан кейін, Ли 1979 жылы "Tell Me What It's Like" әнімен қайтадан топ 10-ға енуге тырысты. 1980 жылы тағы екі ән "The Cowgirl and the Dandy" және "Broken Trust" (соңғысында Oak Ridge Boys вокалдық қолдау көрсетті) топ 10-ға енді. 1982 жылы шыққан The Winning Hand альбомы, Лимен қатар Долли Партон, Крис Кристоферсон және Вилли Нельсонның қатысуымен, АҚШ кантри альбомдар тізімінде топ 10-ға жетіп, үлкен сәттілікке ие болды. Оның соңғы танымал хиті 1984 жылы Джордж Джонспен дуэтте орындалған "Hallelujah, I Love Her So" болды (Ли бұл әнді бұрын жеке орындаған және 1960 жылы This Is Brenda альбомында жариялаған). 1992 жылы Ли Вилли Девилльмен "You'll Never Know" дуетін оның Loup Garou альбомында жазды.

20002016: Автобиография және Кантри музыкасының даңқ залы

Лидің автобиографиясы, Little Miss Dynamite: The Life and Times of Brenda Lee, 2002 жылы Hyperion баспасында жарық көрді. 2019 жылдың 21 желтоқсанындағы Hot 100 тізімінде "Rockin' Around the Christmas Tree" әні АҚШ-та 37,1 миллион ойналым және 5,000 сатылған цифрлық сатылыммен үшінші орынға жетті. Келесі аптада ол екінші орынға көтеріліп, екінші аптаға дейін сол орында қалды. 2023 жылдың қараша айында әннің 65 жылдығын мерекелеу үшін Ли Таня Такер және Триша Йервудпен бірге үй кешінде түсірілген музыкалық видеосын жариялады, онда ол әннің түпнұсқа жазбасына ерін синхрондады. Ли әнді насихаттау мақсатында TikTok әлеуметтік желісіне қосылып, әнінің тарихы мен жетістіктері туралы видеолар жариялады. 2023 жылдың 9 желтоқсанындағы Billboard Hot 100 тізімінде "Rockin' Around the Christmas Tree" әні АҚШ-та алғаш рет Hot 100 тізімінің басына шығып, Лидің үшінші #1 хиті және 1960 жылғы "I Want to Be Wanted" синглінен кейінгі бірінші хиті болды. 78 жасында Ли Hot 100 тізімінде бірінші орынға шыққан ең жасы үлкен әйел әртіс және жалпы ең жасы үлкен әртіс атанды, бұл жетістік бұрын Шер мен Луи Армстронгқа тиесілі болған. Келесі аптада ол бірінші орынды сақтап тұрды, сонымен қатар 2023 жылдың 16 желтоқсанында аяқталған аптада 79 жасқа толғандықтан, өзінің жас рекордын жаңартты. Екі аптадан кейін, 2024 жылдың 6 қаңтарында ол тағы бір аптаға бірінші орынға оралды.

Мұра және танылу

1986 жылдың 26 қыркүйегінде Ли Атланта музыкалық даңқ залының 5-ші жылдық марапаттау салтанатында, Грузия штатының Атланта қаласындағы Раддисон қонақ үйінде орналастырылды. Ол Райли Паккет, Гид Таннер, Дэн Хорнсби, Клейтон МакМичен және Бутс Вудолл сияқты көптеген әншілермен бірге аталды. Ли 1990 және 2001 жылдары Рок-н-ролл даңқ залына ену үшін соңғы кезеңге өтті, бірақ 2002 жылы ғана даңқ залына қабылданды. 50 жылдан астам уақыт әншілік өнермен айналысқан ол 2006 жылдың қыркүйегінде Нэшвиллдегі Source Foundation-ның Джо Меадор Уокер өмірлік жетістіктері үшін сыйлығының екінші иегері атанды. 1997 жылы ол Кантри музыкасы даңқ залына енді және Роккабилли даңқ залының мүшесі болып табылады.

2008 жылы оның "Рокин Араунд Крисмас Трий" әнінің жазбасы мерекелік стандарт ретінде 50 жылды тойлады, ал 2009 жылдың ақпанында Ұлттық жазу өнері және ғылымы академиясы Лиге өмірлік жетістіктері үшін Грэмми сыйлығын табыс етті. 2023 жылы Rolling Stone журналы Лиді барлық уақыттағы 200 ең ұлы әншінің тізімінде 161-ші орынға қойды.

Жеке өмір

Ли 1962 жылдың қараша айында Нешвилл қаласындағы Fairgrounds Coliseum-де Бо Диддли мен Джеки Уилсонның концертінде Чарльз Рональд "Ронни" Шеклеттпен танысты. Олар алты айдан кейін, 1963 жылдың 24 сәуірінде үйленді. Ли мен Шеклетттің Джоли және Джули (Пэтси Клайнның қызының құрметіне қойылған есімдер) есімді екі қызы және Тейлор, Джордан және Чарли есімді үш немересі бар. Ли – әнші Дейв Рейнвотердің The New Christy Minstrels тобына туыс (анасының екінші некесі арқылы).