Кіріспе
Американдық музыкант, әнші-күйші және оркестр жетекшісі (1908–1975)
Луис Томас Джордан (8 шілде 1908 – 4 ақпан 1975) – американдық саксофонист, көп құралды музыкант, әнші-күйші және оркестр жетекшісі, 1930 жылдардың соңынан 1950 жылдардың басына дейін үлкен танымалдылыққа ие болды. "Жукбокс патшасы" атанған ол, свинг дәуірінің соңында ең жоғары деңгейге жетті. 1987 жылы ол "алғашқы ықпал еткен" музыкант ретінде Рок-н-ролл Даңқы залына енгізілді. Альт-саксофонда шебер болған Джордан, саксофонның барлық түрлерін, сондай-ақ фортепиано мен кларнетті орындады. Ол талантты әнші де болатын, комедиялық өнерде де шеберлік танытты және жиырма жылдан астам уақыт бойы өз тобын басқарды. Ол өз заманының ең танымал әншілерімен дуэт орындады, олардың ішінде Бинг Кросби, Элла Фицджеральд және Луи Армстронг болды. Джордан актер және кино тұлғасы ретінде де танылды. Ол 1940 жылдардағы "кино жюкбокстары" үшін түсірілген 14 үш минуттық дыбыстық фильмге қатысты. Сонымен қатар, 1946 жылғы "Follow the Boys" және "Swing Parade" голливудтық фильмдерінде арнайы рөлдерде ойнады. Оның өте табысты "Caldonia" (1945) музыкалық қысқа фильмінен кейін тағы үш көркем фильм түсірілді, олардың барлығында Джордан мен оның тобы басты рөлдерде ойнады: "Абайлаңыз", "Рет, Петит және Гоон", және "Look Out Sister". Джордан 1930 жылдары биг-бенд свинг-джазында мансабын бастады, бірақ ол джаз, блюз және буги-вугидің үйлесімінен пайда болған, серпінді, жылдам, биге арналған жаңа стиль – жамп-блюзді жаңартқан және танымал еткен музыкант ретінде танылды. Әдетте бес немесе алты музыканттан тұратын топтар орындаған жамп-блюз, қуатты, синкопталған вокалмен және заманауи қалалық тақырыптардағы әзіл-қалжыңға толы мәтіндермен ерекшеленді. Ол фортепиано, бас және барабанның ырғақтық бөлімін ерекше атап өтті; 1940 жылдардың ортасынан кейін бұл құрамға көбінесе электр гитарасы қосылды. Джорданның тобы электронды органның қолданылуын да бастады. Өзінің динамикалық "Tympany Five" тобымен Джордан, Decca Records лейблымен шығарған 78 айналымдық пластинкалар арқылы классикалық R&B, урбан блюз және ерте рок-н-ролл жанрларының негізгі ерекшеліктерін анықтады. Бұл жазбалар 1940 жылдардың соңы, 1950 жылдар мен 1960 жылдардың қара нәсілді халық музыкасының көптеген стильдерін болжады және осы жанрлардағы көптеген жетекші орындаушыларға үлкен әсер етті. Оның көптеген жазбаларын Милт Габлер өндірді, ол Билл Хейлимен бірлескен жұмысында, соның ішінде "Rock Around the Clock" өндірісінде Джорданның жазбаларының сапасын одан әрі жетілдірді. Джоэл Уитберннің Billboard журналының R&B чарты бойынша талдауына сәйкес, Джордан ең табысты афроамерикандық музыканттар тізімінде бесінші орында тұр. Ол рок-н-ролл дәуірінен бұрынғы "джамп-блюз" жазбаларымен ең танымал ритм-н-блюз әртісі болды. Сату туралы толық мәліметтер жоқ болғанымен, оның мансабында кем дегенде төрт миллион тиражға ие болған хиттер бар. Джордан R&B "жарысы" чарттарында үнемі көш бастады, жылдар бойы 113 аптаға созылған 18 рет бірінші орынды иеленді. Ол сондай-ақ америкалық ақ нәсілді аудитория арасында танымалдылыққа ие болған алғашқы қара нәсілді музыканттардың бірі болды, бірнеше рет поп-чарттарда үздік ондыққа енді.
Өмір және мансап
Джордан 1908 жылдың 8 шілдесінде Арканзас штатының Бринкли қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Джеймс Аарон Джордан, музыка мұғалімі және Бринкли қола тобы мен Rabbit Foot Minstrels тобының жетекшісі болды. Оның анасы, Аделл, Луи кішкентай кезінде қайтыс болды. Оны әжесі Мэгги Джордан мен тәтесі Лиззи Рид тәрбиеледі. Жасөспірім шағында ол Rabbit Foot Minstrels тобының мүшесі болды және 1920 жылдардың соңында кәсіби түрде ойнады. 1930 жылдардың басында ол Филадельфияда және Нью-Йоркте Чарли Гейнспен бірге ойнады. 1942 жылы Джордан және оның тобы Лос-Анджелеске көшіп барды, онда ол музыкалық бейнелердің алғашқы үлгісі болған дыбыстық клиптерді жасай бастады. Ол көптеген Юбилейлік радио бағдарламаларында және шетелдегі американдық әскерлерге таратылатын Қарулы Күштер Радиосының бірқатар бағдарламаларында өнер көрсетті. Джорданның мансабы төрт апталық әскер лагеріне барудан басқа, әскерге шақыру арқылы тоқталмады. "Герниялық жағдай" болғандықтан ол "4F" санатына жатқызылды. 1940 жылдары Джордан мен тобы "Choo Choo Ch'Boogie", "Knock Me a Kiss", "Is You Is or Is You Ain't My Baby" және "Five Guys Named Moe" сияқты хиттерімен танымал болды. Джорданның көңілді жазбалары фантастикалық әңгімелерді пайдалануымен ерекшеленді. Бұл "Saturday Night Fish Fry" әнінде жақсы көрінеді, ол 1950 жылы екі бөліктен тұратын және 78 айналымдық пластинканың екі жағына бөлінген ән болды. Бұл хорда "rocking" сөзін қолданған және бұрмаланған электр гитарасын көрсеткен алғашқы танымал әндердің бірі болды. Көптеген дереккөздер бұл жазбаны және Джорданның басқа да жазбаларын "саңғылау блюз" деп атайды, өйткені ол "тыңдаушыларды оның пульсациялық ырғағына секіріп жіберді", - деп мәлімдейді NPR. Джорданды Рок-н-ролл Даңқы залы "Ритм-н-блюздің әкесі" және "Рок-н-роллдың атасы" деп атайды. Даңқ залы сондай-ақ "Saturday Night Fish Fry" әнін "рэптің алғашқы мысалы және мүмкін рок-н-роллдың алғашқы жазбасы" деп мәлімдейді. Оның шығармаларының рок-н-роллға әсерінің маңыздылығы туралы барлық сыншылар келіспейді. Мысалы, Rolling Stone журналы 1940 жылдардың соңындағы Джорданның жазбаларына қатысты мынадай пікір білдіреді: "Берри мен Билл Хейлидің алғашқы жұлдызы ең жақын келді, бірақ оның секіру және жайлау әңгімелері жасөспірімдерге де, ересектерге де бағытталған, ал оның жазбаларындағы кез келген дөңгелек ащылық тек комедиялық тәсіл болды". Бұл мақалада Сэм Филлипс рок-н-роллдың "жасөспірімдерге арналған және оларға қарай бағытталған" деген пікірімен келіседі. Басқа бір деректе Джорданның саңғылау блюз стилі "жақсы мінезді, жаңа өлеңдер (кейбіреулері екі мағыналы), жылдам ырғақ, күшті ритм, блюздік саксофон және ойыншыл мелодиялар" деп сипатталған. Осы кезеңде Джордан тағы да оннан астам әнді ұлттық хит-парадтарға енгізді. Алайда, Луи Джордан және оның Tympany Five 1940 жылдардағы R&B чарттарында немесе (сол кезде белгілі болғандай) "жарыс" чарттарында үстемдік құрды. Осы кезеңде Джорданның он сегіз No 1 синглы және Топ-10-да елу төрт синглы болды. Джоэл Уитберннің Billboard журналының чарттарын талдауы бойынша, Джордан 1942-1995 жылдар аралығындағы ең табысты музыканттардың арасында бесінші орында тұр. 1946 жылдың шілдесінен 1947 жылдың мамырына дейін Джордан бес рет қатарынан бірінші орынға ие болды, олар 44 апта бойы үздіксіз бірінші орында тұрды. Джордан ритм-н-блюздің дамуына үлкен үлес қосты. Рок-н-ролл Даңқы залы мәліметінше, ол Big Joe Turner-мен бірге 1940 жылдары R&B-нің негізін қалады, бірінен кейін бірі ритм және блюз шедеврін жасады. Ритм-н-блюз стилінен бас тартып, Джордан 1950 жылдардың басында сәтті болмаған үлкен топ құрды. Джордан және оның Tympany Five 1954 жылдың 20 маусымында 10-шы Cavalcade of Jazz концертіне оралды. Джордан 1954 жылдың басында 21 ән жазған "Аладдин" тобымен келісімшарт жасады. Бұл сессиялардан тоғыз сингл шығарылды; әндердің үшеуі шығарылмады. 1955 жылы ол "X" Records компаниясымен жазды, бұл RCA компаниясының еншілес компаниясы, ол Джордан олармен бірге болған кезде өз атын Vik Records деп өзгертті. Үш сингл "X" және біреуі Vik шығарды; төрт трек шығарылмады. 1960 жылдардың басында ол Крис Барбермен бірге Англияда гастрольде болды. Джордан өзінің ең үздік хиттерінің кейбіреулерін 1973 жылғы "I Believe in Music" альбомы үшін қайта жазды: "Caldonia", "Is You Is or Is You Ain't My Baby", "Saturday Night Fish Fry" және "I'm Gonna Move to the Outskirts of Town". Жаңа материалдар да қосылды. Блюз Даңқы залы келтірген Billboard кітабына сәйкес, Джорданның "жарыс және R&B чарттарында 18 No. 1 хит-дискісі болды және ол барлығы 113 апта бойы бірінші орында тұрды, бұл ритм және блюз тарихындағы кез-келген басқа орындаушыдан екі есе көп апта". Смитсон институтының бір жарияламы Джорданның музыкасы туралы мынадай қорытынды жасады. R&B дамуындағы маңызды стильдік прототиптердің бірі Луи Джорданның, оның тобы Луи Джордан және оның Tympany Five тобының бастамасы болған саңғылау блюз еді. Джорданның тобы үш мүйізден және ритм бөлімінен тұрды, ал оның музыкасы стилі жағынан свинг пен блюз элементтерін біріктірді, шумақ ырғағын, буги-вуги бас желілерін және қысқа мүйіз үлгілерін немесе рифтерді қамтыды. Әндерде афроамерикандық тілдің, юмордың және Джордан мен топ арасындағы дауыстық жауап-сұрақ бөлімдерінің қолданылуына орын берілді. Джорданның музыкасы афроамерикандық және ақ аудиторияларға ұнады, және ол "Is You Is or Is You Ain’t My Baby" (1944) сияқты хит әндерімен кең сәттілікке жетті.
Фильмдер
Джордан мен Tympany Five 1944 жылы түсірілген "Мисс Бобби Сокспен таныс" фильмінде "Диакон Джонс" әнін орындайды. 1945 жылы шыққан "Caldonia" музыкалық қысқаметражды фильмі Джорданның мансабын дамытуға көмектесті, өйткені ол фильмнің көрсетілімдері Джорданның тікелей өнер көрсетулерін қолдады. "Follow the Boys" (1944) сияқты басқа да танымал фильмдердегі рөлдерінен бөлек, Джорданның "Caldonia" (1945) фильміндегі өнері мен фильмнің табысы оған басқа да "нәсілдік" фильмдерде рөлдерге жол ашты, оның ішінде Astor Pictures компаниясы түсірген "Beware!" (1946), "Рит, Пети және кеткен" (1947) және "Көзді аударған әпке" (1947) фильмдері бар.
Некелер
Джордан бес рет үйленген. Оның алғашқы әйелі Джулия (сонымен қатар Джули деп те аталды) Арканзас штатының Аркадельфия қаласынан еді. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай Джулия Пэтти есімді қызды дүниеге келтірді, бірақ ол басқа адамның баласы болып шықты. 1932 жылы Джордан Техас штатында туған әнші және биші Ида Филдспен Хоут-Спрингсте танысты. Олар сол жылы үйленді. Ида одан алты жас үлкен еді және «Флорида апельсин гүлдері» деп аталатын көшпенді би тобының мүшесі болған. 1943 жылы Ида Джорданды бигамия үшін сотқа берді. Ол оның әлі де үйленгенін білгенін айтты. Идаға 70 000 доллар төлеуге үкім шығарылды, кейін ол 30 000 долларға дейін төмендетілді. Джордан төлемдерді кешіктіру арқылы бұған тосқауыл қойғанша, Ида өзін «Луис Джорданның әйелі, Блюз королевасы және оның оркестрі» деп таныстыра бастады. Тағы бір сот ісінде Идаға 50 000 доллар өтемақы төленді. 1961 жылы Ішкі кіріс қызметі Джорданға табыс салығы бойынша талап қойды. Оның салдарынан ол қарыздарын өтеу үшін мүлкін құнынан әлдеқайда төмен бағаға сатуға мәжбүр болды. Музыкант Айк Тернер өзінің «Менің атымды қайтарып алу» атты автобиографиясында салық проблемалары туралы естігенін және Чикагодағы Джорданның концерттік агенттігімен байланысқа түскенін айтты. Тернер компания президентін Джорданға 20 000 доллар көлемінде чек жіберуге көндірді. Джордан бұл туралы білмеді. Джордан өнерлеген көптеген әндерді өзі немесе бірлесіп жазды, бірақ олардан қаржылық пайда көре алмады. Ол жазған көптеген хит әндер, соның ішінде «Калдония» әні, бұрынғы баспагерлік келісімнен қашу үшін әйелі Флиси Мурға жазылды. Олардың некесі шиеленіскен және қысқа ғана болды. Ажырасқаннан кейін ол әндердің құқығын сақтап қалды. Алайда, Джордан басқалар жазған әндердің авторлығын өз мойнына алған болуы мүмкін – ол «Saturday Night Fish Fry» әнінің бірлескен авторы ретінде көрсетілген, бірақ Tympany Five пианині Билл Доггет оны өзі жазғанын мәлімдеді.
Өлім
1975 жылы 4 ақпанда Лос-Анджелесте Жордан жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы, әйелі Мартаның туған қаласындағы Маунт-Олив католик зиратына жерленген.
Сыйлықтар мен мұра
2008 жылдың 23 маусымында АҚШ Өкілдер палатасы Арканзас штатының өкілі Вик Снайдер ұсынған, Луи Джорданды туған күніне орай құрметтеу туралы қаулы қабылдады. АҚШ Пошта қызметі 2008 жылы Джордан мен оның «Caldonia» фильмін «Vintage Black Cinema» (Ескі қара кино) атты жобасының аясында таныстырды. «Өткен шаққа сағынышпен қарау маусым айында бес ескі фильмнің плакаттары негізінде жасалған «Vintage Black Cinema» маркалары арқылы тойланады. Бұл плакаттар ойын-сауық индустриясының белгілі тұлғаларының талантын көрсетсе, немесе әлеуметтік көзқарастар мен үміттердің өзгеруін бейнелесе, қазір олардың мақсаты жарнамадан гөрі зор. Олар – тарихи құндылықтар, ұмытылып кеткен мәдени құбылыстардың естеліктерін сақтайды. Марка дизайнын Карл Херман жасаған, ол Калифорния штатының Карлсбад қаласынан келген», делінген хабарламада. Рок-н-ролл Даңқы залы Ритм-н-блюздің ең маңызды негізін қалаушылардың бірі – Луи Джордан және оның «Tympany Five» тобы екенін мәлімдейді. Екі суретші 1940 жылдары R&B-нің негізін қалауға көмектесіп, бірінен кейін бірі керемет ритм-блюз туындыларын жасады. Даңқ залы оның «Saturday Night Fish Fry» (1949) әнін раптың алғашқы үлгісі және мүмкін, алғашқы рок-н-ролл жазбасы деп санайды. Кейбір деректер Чак Берридің музыкалық стилін Джорданнан алғанын көрсетеді. Берри лирикалық мазмұнын қара халықтың өмірінен жасөспірімдердің өміріне ауыстырып, Джорданның тамақ, сусын, ақша және сүйікті қыздар туралы мотивтерін көліктер мен қыздарға алмастырды. Берридің «Johnny B. Goode» әнінің бастапқы рифі 1946 жылғы «Ain't That Just Like a Woman» хитіндегі гитарист Карл Хоганның кіріспесімен ұқсас; Берри сұхбаттарында осы қарызын мойындады. Басқа да дереккөздер Кішкентай Ричардқа Джорданның ықпалы тигенін көрсетеді. Шындығында, ол «Caldonia» әнін ең алғашқы рухани емес ән ретінде үйренгенін айтты; ал ол шырқаған дыбысы (немесе «ууууу»)
Б. Б. Кинг «Let the Good Times Roll: The Music of Louis Jordan» атты альбомды жазды. Топ құрамында Эрл Палмер (добыл), Доктор Джон (фортепиано), Хэнк Кроуфорд (альт-саксофон), Дэвид «Fathead» Ньюман (тенор-саксофон) және Маркус Белгрейв (труба) болды. Джордан National Rhythm & Blues Hall of Fame және Blues Hall of Fame Даңқ залына енгізілді; Академия оның «50-ші жылдары рок-н-роллдың жолын ашқанын» айтады. Оның GRAMMY Hall Of Fame-ге енген жазбалары: «Ain't Nobody Here But Us Chickens», «Caldonia Boogie», «Choo Choo Ch'Boogie» және «Let The Good Times Roll». Cleveland.com сайтының мәліметінше, «Луи Джордан ХХ ғасырдың бірінші жартысында дамыған бірнеше афроамерикандық музыка жанрларына зор әсер етті. Ол джамп-блюз, джаз және буги-вугиді кең танымал етіп, негізгі ағымға енгізді. Джорданның аңызға айналған шығармалары қазіргі заманғы блюз, рок-н-ролл және R&B музыкасының алғы күші болды». 1990 жылы Луи Джорданның әндеріне негізделген «Мое деп аталатын бес жігіт» мюзиклі Лондонның Вест-Эндінде ашылып, төрт жылдан астам уақыт бойы көрсетілді, соның нәтижесінде Лоренс Оливье сыйлығын жеңіп алды. 1992 жылы Бродвейде қойылды және 2 Тони сыйлығына ие болды. Гастрольдік қойылымдар мен қайта жаңғырулар 2020 жылдарға дейін жалғасты.
Жайлы әндер
Шығарылған күні Атауы Дисктердегі орындар Қосымша жазбалар АҚШ R&B/Race чарттары АҚШ Поп чарты АҚШ Кантри чарты 1942 "Мен сені қала шетінде қалдырамын" 3 1942 "Сізді (егер сіз қайтадан мас болсаңыз) не пайдасы бар" 1 1943 "Мен таңдаған қыздар жұқа және нәзік және биік" 10 1943 "Мое деп аталатын бес жігіт" 3 1943 "Бұл тек соққыға жығып жібереді" 8 1943 "Рационалдық блюз" 11 11 Бірінші "кроссоверлік хит" 1944 "Дикон Джонс" 7 1944 "G. I. Jive" 11 1944 "Сіз бар ма, жоқ па (Ma' Baby)" 3 2 1 1945 "Моп! Моп!" 1 1945 "Сіз бұдан былай оны ала алмайсыз" 2 1 1 1945 "Калдония" 16 Ұлттық чарт үшін "Калдония Буги" деп аталды 1945 "Біреу менің есігімдегі құлыпты өзгертті" 3 1945 "Менің балам иә деді" 14 Бинг Кросбимен дуэт 1946 "Мені шақырыңыз" 19 1946 "Сол қасқыр туралы уайымдамаңыз" 1 1946 "Солт Порк, Батыс Вирджиния" 2 1946 "Реконверсия блюздері" 2 1946 "Абайлаңыз" 2 20 1946 "Күнді жылатып ұстамаңыз" 3 1946 "Базарда өлі тас (Ол келеді)" 17 Элла Фицджеральдпен дуэт 1946 "Петути Пие" 3 Элла Фицджеральдпен дуэт 1946 "Чху Чху Буги" 17 1946 "Бұл қыздың ашылуы тым жас" 3 1946 "Бұл әйелге ұнамайды (олар оны әрдайым жасайды)" 1 17 1946 "Бізді емізбейді" 1 1947 "Бірақ ешкім мұнда жоқ" 16 1947 "Текс және Тыныш мұхиты" 1 20 1947 "Ричард, есікті аш!" 26 1947 "Джек, сен өлдің" 1 21 1947 "Не істеп жатырсың білейін" 3 1947 "Буги-вуги көк табақ" 1 21 1947 "Таңның басында" 3 1947 "Сақ бол" 5 1948 "Мал төбесінің бугисі" 2 1948 "Мен сені қанша уақыт күтуім керек" 9 1948 "Reet, Petite and Gone" 4 1948 "Run Joe" 1 23 1948 "Lil үшін бәрі" 13 1948 "Pinetop's Boogie Woogie" 14 1948 "Екі ұшынан шамды жақпаңыз" 4 1948 "Біз келісе алмаймыз" 14 1948 "Daddy O" 7 Марта Дэвиспен дуэт 1948 "Pettin' and Pokin'" 5 1949 "Roamin' Blues" 10 1949 "Уәдеңді бұздадың" 3 1949 "Cole Slaw (Sorghum Switch)" 7 1949 "Күнделікті мамандық" 10 1949 "Baby, It's Cold Outside" 6 9 Элла Фицджеральдпен дуэт 1949 "Бұршақ және жүгері наны" 1 1949 "Сенбі күнгі балық қуыру", 1 және 2 бөлімдер 1 2 1 1950 "Мектеп күндері" 5 1950 "Көк шамның бугисі", 1 және 2 бөлімдер 1 1950 "Мен ешқашан бос болмаймын" 7 Элла Фицджеральдпен дуэт 1950 "Tamburitza Boogie" 10 1951 "Лимонад" 5 1951 "Көздерімнен тамшылар" 4 1951 "Әлсіз саналы блюз" 5