Кіріспе
Организмнiң өз гендерi эволюциялық себептер бойынша өлімге әкеп соғады Феноптоз (фено: көрсету немесе көрсету; птоз: бағдарламалық өлім, "түсiп кету") - 1999 жылы Владимир Скулячев ұсынған организмнің өздігінен бағдарламалық өлімі туралы тұжырымдама. Көптеген түрлерде, соның ішінде ласось және қаптамалы тышқандарда, белгілі бір жағдайларда, әсіресе көбейгеннен кейін, организмнің гендері организмнің тез дегенерациялануына және өлуіне себеп болады. Жақында бұл "тезі феноптоз" деп аталды, өйткені қартаю "келесі феноптоз" ретінде зерттеледі. Феноптоз - тірі организмдердің ортақ ерекшелігі, оның адам үшін әсері әлі зерттелуде. Бағдарламаланған жасуша өлімі ұғымын 1964 жылы Локшин және Уильямс "апоптоз" сөзін шығарғаннан сегіз жыл бұрын жәндіктердің тіндерінің дамуына қатысты қолданған. "Феноптоз" термині - Скулячев ұсынысымен байланысты неологизм.
Phenoptosis (from pheno: showing or demonstrating; ptosis: programmed death, "falling off") is a conception of the self programmed death of an organism proposed by Vladimir Skulachev in 1999. In many species, including salmon and marsupial mice, under certain circumstances, especially following reproduction, an organism's genes will cause the organism to rapidly degenerate and die off. Recently this has been referred to as "fast phenoptosis" as aging is being explored as "slow phenoptosis". Phenoptosis is a common feature of living species, whose ramifications for humans is still being explored. The concept of programmed cell death was used before, by Lockshin & Williams in 1964 in relation to insect tissue development, around eight years before "apoptosis" was coined. The term 'phenoptosis' is a neologism associated with Skulachev's proposal.
Эволюциялық маңызы
Көп жасушалы организмдерде ескірген және жарамсыз жасушалар бөлшектеліп, бүкіл организмнің игілігі үшін қайта өңделеді. Феноптоз - бүлінген, қарт, жұқпалы немесе өз ұрпақтарымен тікелей бәсекелесетіндерді түрдің игілігі үшін іріктейтін эволюциялық механизм. "Феноптоз" стратегиясының эволюциялық тұрақты стратегия (ЭСС) болуы үшін ерекше жағдайлар болуы керек, жалғыз ЭСС-ті айтпағанда. Төменде берілген "феноптоз" мысалдары - бұл шын мәнінде семельпарияның мысалдары. Бір репродукциядан кейін өліммен өмір тарихы, ол "түрдің игілігі үшін" емес, ESS ретінде жоғары ересектер мен жасөспірімдер арасындағы өлім-жітім қатынасы жағдайында дамып келеді. Организмге зиянды бөліктерді немесе түрге зиянды жеке тұлғаларды жою "Самурай биологиясының заңы" деп танылды. Стресс-индуцированный, жедел немесе жылдам феноптоз - бұл тіршілік оқиғасы, мысалы, көбею арқылы организмнің тез нашарлауы. Ата-ананы жою - бұл сау ұрпаққа орын береді. Бұл, әсіресе, ұрықтанғаннан кейін бірден өлетін түрлерге пайдалы. В. П. Скулачевтің мысалы екі қоянның, бірінің жылдам, екіншісінің ақылды екендігін көрсетеді.
Табиғаттағы мысалдар
E. coli бағдарламалық өлім фаг инфекциясы арқылы басталады. Бұл фагтың қалған популяцияға одан әрі таралуын болдырмайды. Saccharomyces cerevisiae Стресс кезінде ашытқы митохондриясы реактивті оттегі түрлерін (ROS) шығарады, бұл митохондриялардағы мембраналық потенциалды жоғалтуға және жасушаның өліміне әкеледі. Амеба Диктиостелий Амебалар стресс кезінде көп жасушалы жеміс беретін денелерді құрайды. Жақсырақ тамақтанатын жасушалар спораларға бөлінеді. Ал дені нашар жасушалар жеміс беретін денелердің сабақтарына бөлінеді. Споралар піскеннен кейін сабақ жасушалары феноптозға ұшырайды. Нематода Caenorhabditis elegans Қалыпты жағдайда Caenorhabditis elegans қалыпты қартаю өмір циклын көрсетеді. Алайда, егер көбейген стресс болса, онда олар митохондрияның әсерінен ашылған, ашытқыдағы сияқты феноптозға ұшырайды. Ересектерде ауызша сөйлеу қабілеті жоқ, олар тамақтанудан қаза табады. Марсупиалдық тышқандар Аталықтары өз феромондарының шамадан тыс көптігінен екі аптадан кейін өледі. Септик шок Патогендермен ауыр жұқтыру жиі сепсиспен өлімге әкеледі. Алайда сепсис - бұл патогеннің қозғайтын токсиндерінің нәтижесі емес, ол организмнің өзімен байланысты. Е. coli бактериясының феноптозы сияқты, бұл қауіпті жұқтырған адамдарды саулардан бөлу құралы деп айтылған. EF2 киназасы 2 ұзарту факторларының фосфорилирленуін бұғаттап, протеин синтезін бұғаттайды. Глюкокортикоидты реттеу Феноптоздың таралған жолы глюкокортикоидты реттеудің бұзылуы және тежелуі, бұл организмде осы кортикостероидтардың үлкен мөлшеріне әкеледі.
Басқа мысалдар
Роберт Сапольский өзінің "Неге зебралар жараға шалдықпайды" атты кітабында феноптоз туралы айтады, 3-ші басылым, 245 247-бет. Ол былай дейді: