Кіріспе

152 мм гаубица М1938 (М 10) (152 мм гаубица обр. 1938 ж. (М 10)) - Екінші дүниежүзілік соғыс дәуіріндегі 152,4 мм (6 дюйм) гаубица. Оны 1937-1938 жылдары Ф. Ф. Петров бастаған команда Мотовилиха механикалық зауытында әзірледі. Қарудың өндірісі 1941 жылы тоқтатылғанымен, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін Қызыл Армиямен шайқасты және 1950 жылға дейін қызметте болды. Жаудан түскен ұшақтарды Вермахт пен Фин армиясы қолданды. Соңғысы М10-ды 2000 жылға дейін қызметте қалдырды. М 10Т танкіге орнатылған нұсқасында пуля KV 2 ауыр танкіге орнатылған.

Даму тарихы

1930 жылдардың басында Қызыл Армия (РККА) 152 мм гаубица М1909 және 152 мм гаубица М1910 орнын алмастыруды іздестіре бастады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жасалған бұл бөлшектерде тұрақты жолды вагондар мен қысқа баррельдер болған, бұл қозғалыс қабілеті нашар, биіктігі жеткіліксіз және қиылысты бұрыштар мен қысқа арақашықтық дегенді білдірді. Екі ұшақ та ақырында модернизацияланған, нәтижесінде 152 мм гаубица M1909/30 және 152 мм гаубица M1910/37 болды, бұл салыстырмалы түрде аз жаңартулар болды, олар кейбір салаларда шектеулі жақсартулар әкелді және басқаларын қарастырмады. Бұл үшін жаңа жоба қажет екені анық болды. Алайда сол кездегі кеңестерде заманауи артиллерия құралын жасау тәжірибесі аз еді. Бұл мәселені Германиямен бірлесіп шешудің алғашқы әрекеті жасалды. Версаль шартының шектеулерімен шектелген Германия қару-жарақ әзірлеуді жалғастырудың жолдарын іздеді және бірлескен жобалар оларға осындай мүмкіндік берді. Неміс тарапынан жеткізілген басқа қару-жарақтардың арасында ауыр гаубица болды, ол КСРО-да 152 мм гаубица M1931 (NG) деп аталды. Көп ұзамай осы қаруды шығаруды Мотовилиха механикалық зауытына тапсырды. Алайда 1932-1934 жылдары өндіріс тоқтағанға дейін тек сегіз дана ғана жасалды. Бұл конструкция 1930 жылдардың басында кеңес өнеркәсібі үшін тым күрделі болып шықты, басқа конструкциялар сияқты 122 мм гаубица M1934 немесе 20 мм және 37 мм автопуштар. Сондай-ақ, ол 5,445 кг салмақты жүретін конфигурация ретінде қарастырылды. Бірақ бұл алғашқы сәтсіздіктер кеңес әзірлеушілеріне құнды тәжірибе берді. 1937 жылы Ф. Ф. Петров және оның No172 зауыттағы (Мотовилиха зауытының басқа атауы) жобалау тобы жаңа дизайн, М 10 бойынша жұмыс бастады. Техникалық құжаттар 1937 жылдың 1 тамызында Артиллерия дирекциясына тапсырылды, ал 2 қарашада алғашқы прототип жасалды. Жердегі сынақтар (1925 қазан 1938) екі бөлімді қамтыды: No. 302 (L/25 барабаны тұрақты рефлингпен) және No. 303 (L/20 барабаны үдемелі рефлермен). Жоқ. 303-ке қарағанда жоғары екені анықталды. Сынақтарда сондай-ақ, оқтың құрылысындағы көптеген ақаулар анықталды: гаубицаның жоғарғы шанағының беріктігі жеткіліксіз, кері қайту буферінің ақаулары, сенімді емес аспасы және т.б. 1939 жылдың басында әскери сынақтар үшін ұзын оқсызықты жетілдірілген конструкция ұсынылды. 1939 жылдың 22 желтоқсанынан 1940 жылдың 10 қаңтарына дейін тағы бір әскери сынақ сериясы өтті, бірақ ол 1939 жылдың 29 қыркүйегінде басталғанға дейін, қару 152-мм дивизиялық гаубица үлгісі ретінде қабылданды. Кейіннен бұл атаудан бөлініп кеткен сөз алынып тасталды.

Сипаттама

М-10 ескі советтік 152 мм гаубицаларына қарағанда әлдеқайда озық жобаланған. Оның заманауи екіге бөлінген арбасы болды, ол әлдеқайда үлкен аралыққа мүмкіндік берді. Жолдар қайырылған. Көлік ZiS 5 аспасы мен дөңгелектерімен жабдықталған, сүйрету жылдамдығын арттырды. Артқа қайту қашықтығы өзгермелі болды. Қарулы қарудың қалқаны оқ пен снарядтың сынықтарынан қорғаныш болды. Оның соңғы мұрагері D1-ден айырмашылығы, M10 тұмсық тежегішпен жабдықталмаған. Артқа қайтуды жұмсарта отырып, жеңірек тасымалдауға мүмкіндік беретін болса да, тұмсық тежегіштің кемшілігі бар, ол түтікке құтылатын газдардың кейбірін жерге қарай қайта бағыттап, шаң көтереді, осылайша оқ-дәрілердің орналасуын көрсетеді. Қаруды артиллерия тракторы немесе ат командасы сүйреуі мүмкін. Соңғы жағдайда 400 кг-дық икемділік қолданылды.

Нұсқалар

Алып жүретін гаубицадан басқа, КВ 2 ауыр танкілерде қолдануға арналған көлік құралына орнатылған нұсқасы жасалды. Бұл нұсқада - 152 мм танк гаубицасы M1938 (M 10T) - қысқа оқпан бар. 1939 жылы ұнтақ салынған бір ғана прототип жасалды.

Қорытынды

М 10 жобасы РККА корпусының артиллериясына 152 мм-лік заманауи гаубицаны ұсынды, ол жақсы отын қуаты мен жақсы қозғалыс қабілетін біріктірді (егерде, D 1 мысалынан көрініп тұрғандай, соңғы сипаттама біріншісін кемітпей жақсартуға болады). М-10 гаубицасы осыған ұқсас калибрлі гаубицамен салыстырғанда, оның қашықтығы қысқа, бірақ жеңіл болды. Мысалы, неміс 15 см sFH 18 13 325 м арақашықтықты иеленді, бұл M10-дан бір шақырымға артық, бірақ салмағы да әлдеқайда көп (жол жүру жағдайында 5,510 кг). Сол сияқты, американдық 155 мм гаубица M1 (14 600 м, 5800 кг) немесе итальяндық Ansaldo (14 250 м, 5 500 кг) өндірген 149 мм гаубица туралы да айтуға болады. Неміс гаубицасы, оның ерекшеліктері совет гаубицасына ұқсас - 15 см sFH 36 - ол жаппай өндіріске енгізілген жоқ. Француздық Шнайдердің 1917 үлгісі (11,200 м, 4,300 кг) сияқты ескі бөлшектермен салыстырғанда, M 10 арақашықтығы мен салыстырмалы салмағы жағынан артықшылыққа ие болды.

Қару-жарақ

M10 сегіз түрлі зарядты жеке зарядталатын оқ-дәрілерді қолданды. Зарядтар "толық заряд" Zh 536 және "бірінші" -ден "алтыншы" -ге дейінгі шағын зарядтардан тұрады, бұл ең кішкентай. BP 540 HEAT снарядында "арнайы заряд" қолданылды. Оқ-дәрі зауыттарында "толық" және "үшінші" түрінде отын зарядтары өндірілді. Қалған зарядтар оқ-дәрі патронынан кішкентай пакеттерді алып тастау арқылы алынған. Жарықтарды сөндіру үшін арнайы химиялық қоспалар болды, олар түнгі атыс алдында патронға енгізілген. 152 мм-лік снарядтар M 10 үшін шамамен 40 кг салмақта болды, бұл снарядтарды жалғыз өзі тасымалдауға мәжбүр болған жүк тиеушілерге қиын жұмыс болды. Фрагментация режиміне орнатылғанда, OF 530 снаряды ені 70 метр, тереңдігі 30 метр аумақты жауып жатқан бөлшектерді шығарды. Жоғары жарылғыш (HE) әрекетіне келтірілген кезде жарылған снаряд диаметрі 3,5 метр, тереңдігі 1,2 метр болатын кратер пайда болды. ОО 530 әлі күнге дейін Ресей армиясының 152 мм-лік заманауи қаруларынан атылады. G 530 HEAC антибетонды снаряды "алғашқы" зарядпен атылғанда 457 м/с жылдамдыққа ие болды. Бір километр қашықтықта оның соңғы жылдамдығы 358 м/с болды және ТНТ зарядын жарытудан бұрын 80 сантиметр темір бетонды тесіп өтуі мүмкін болды, бұл жалпы енуді 114 сантиметрге дейін арттырды. G 530 "толық" зарядталған кезде, экипажға оқ оқпанның барабанда жарылуы қаупі төнбестен, оқ ату мүмкін емес еді. Қаптаманың арнайы нұсқасы, G 530Sh, толық зарядталған кезде пайдалануға мүмкіндік беру үшін жасалды. BP 540 HEAT снаряды Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған жоқ. Оның броньды енуі 90° бұрышта 250 мм, 60° -да 220 мм, 30° -да 120 мм болды. Қол жетімді оқ-дәрі түрі Үлгі салмағы, кг HE салмағы, кг Тырнақ жылдамдығы, м/с Қашықтық, м Қаптаманы тесуші снарядтар Әскери жартылай AP үлгісі 1915/28 51.07 3.2 АЖЫЛЫҚ BP 540 27.44 Бетонға қарсы снарядтар Бетонға қарсы снаряд G 530 / G 530Sh 40.0 5.1 Жоғары жарылғыш және бөлшектеу снарядтары HE Фрагментация, болат OF 530 40.0 5.476.86 HE Фрагментация, болат темір OF 530A 40.0 5.66 HE, ескі F 533 40.41 8.0 HE, ескі F 533K68 40.7 HE, ескі F 533N 41.0 7.3 HE, ескі F 533U8 8.8 40.8 HE, ескі болат темір, ескі француз F 534F 41.1 3.9 152 мм миномет үшін HE үлгісі 1931 F 5217 HE 41.7 7. Ш 501 Т 41.16 0.5 (680690 оқ) Жарықтандыру қабықтары Жарықтандыру, 40 сек. Химиялық снарядтар Химиялық гаубица снаряды HS 530 38.8 Химиялық гаубица снаряды HN 530 39.1 Химиялық (соғыстан кейінгі) ZHZ