Кіріспе
Орта биіктіктегі бұлттардың бір түрі – альтостратус. Альтостратус – су тамшыларынан, мұз кристалдарынан немесе олардың қоспасынан тұратын орта биіктіктегі бұлттар туысы. Альтостратус бұлттары үлкен көлемдегі жылы, ылғалды ауаның көтерілуінен пайда болады, бұл су буының конденсациялануына әкеледі. Альтостратус бұлттары көбінесе сұр немесе көгілдір түсті, ерекше белгілері жоқ қабаттар түрінде болады, бірақ кейбір түрлерінде толқынды немесе жолақты негіздері болуы мүмкін. Жіңішке альтостратус бұлттары арқылы күн көрінеді, ал қалың қабаттары жарық өткізбейді. Альтостратус бұлттары көбінесе жылы фронттың жақындауына нұсқау береді. Жылы фронтпен байланысты альтостратус бұлттары пайда болғаннан кейін, әдетте, келесі 12-24 сағат ішінде үздіксіз жаңбыр немесе қар жауу мүмкін. Альтостратус бұлттары жылырақ және ылғалды ауа райының келуін болжаса да, олардың өзінде маңызды жауын-шашын байқаылмайды. Күннұсқауы альтостратус бұлттарының ішінде пайда болып, жаңбырмен бірге келуі мүмкін. Альтостратус бұлттарында мұз кристалдары болуы мүмкін, сондықтан олар иридесценция және корона сияқты оптикалық құбылыстарды тудыруы мүмкін.
Altostratus is a middle altitude cloud genus made up of water droplets, ice crystals, or a mixture of the two. Altostratus clouds are formed when large masses of warm, moist air rise, causing water vapor to condense. Altostratus clouds are usually gray or blueish featureless sheets, although some variants have wavy or banded bases. The sun can be seen through thinner altostratus clouds, but thicker layers can be quite opaque. Altostratus clouds usually predict the arrival of warm fronts. Once altostratus clouds associated with a warm front arrive, continuous rain or snow will usually follow in the next 12 to 24 hours. Although altostratus clouds predict the arrival of warmer, wetter weather, they themselves do not produce significant precipitation. Thunderstorms can be embedded in altostratus clouds; however, bringing showers. Because altostratus clouds can contain ice crystals, they can produce some optical phenomena like iridescence and coronas.
Сипаттама
Алтостратус бұлттары әдетте сұр немесе көк түсті болып келеді, көбінесе біркелкі жамылғы сияқты көрінеді. Олардың айқын ерекшеліктері жоқ және көбінесе жауын-шашын жаудырмайды. "Алтостратус" атауы латын тіліндегі "altum" ("биік") және "stratus" ("жазық" немесе "тараған") сөздерінің қосылуынан пайда болған. Алтостратус бұлттары вирга құбылысын тудыруы мүмкін, бұл бұлттың төменгі жағын тұманды көрсетуіне себеп болады. Ұзаққа созылған жауын-шашын және бұлт негізінің төмендеуі альтостратустың нимбостратусқа айналуына әкеледі. Көптеген басқа бұлт түрлерінен айырмашылығы, альтостратус бұлттары ерекшеліктерінің жоқтығына байланысты бұлт түрлеріне жіктелмейді. Дегенмен, олар бес түрге бөлінеді: Altostratus duplicatus, opacus, radiatus, translucidus және undulatus. Altostratus duplicatus – екі немесе одан көп қабаттан тұратын альтостратус бұлттарының сирек түрі. Translucidus – бұлт арқылы күн немесе айды көруге мүмкіндік беретін мөлдір альтостратус бұлттарының түрі, ал opacus – мөлдір емес. Radiatus – тағы бір сирек кездесетін түр. Онда бұлттардың параллель жолақтары көкжиекке қарай созылады. Undulatus түрі толқынды пішінге ие – бұлттың төменгі жағы көтеріліп-төмендегендей көрінеді. Альтостратус және альтокумулус бұлттары, екеуі де ортаңғы қабаттағы бұлттар болып табылады және Жердің жалпы бұлт жамылғысының шамамен үштен бір бөлігін құрайды. Альтостратус бұлт жамылғысы қоңыржай аймақтарда маусымға қарай өзгереді, жаз айларында басқа мезгілдерге қарағанда әлдеқайда аз болады. Сонымен қатар, альтостратус бұлт жамылғысы ендікке байланысты да өзгеріске ұшырайды, тропикалық аймақтарда қоңыржай немесе полярлық аймақтарға қарағанда альтостратус бұлттарының саны азырақ. Жер бетіндегі өлшемдерге сүйенсек, альтостратус және альтокумулус мұхит бетінің шамамен 22% -ын жабады, маусымдық өзгерістер минималды. Альтостратус бұлттары төменгі бөлігінде ең жылы, ал жоғарғы бөлігінде ең суық болады. Биіктік артқан сайын температураның тез төмендеуі (яғни, тік градиент) суық бұлттармен байланысты. Шамамен 45° және 80° ендік аралығында жиналған деректерге сүйенсек, альтостратус бұлттарының орташа температурасы жазда жылырақ, қыста суықрақ болған.
Микрофизикалық қасиеттері
Алтостратус су тамшыларынан, судың қатты суытылған тамшыларынан және мұз кристалдарынан құралуы мүмкін. Кейбір альтостратус бұлттарында мұз кристалдарынан жасалған өте жұқа көлденең су тамшыларының қабаттары кездейсоқ пайда болып, бірақ тез жоғалады. Бұлттағы мұз кристалдарының мөлшері биіктік төмендеген сайын көбейе түседі. Дегенмен, бұлттың төменгі жағында бөлшектердің мөлшері қайтадан кішірейеді. Бір бұлттан сынама алған кезде ғалымдар бұлттың жоғарғы бөлігіне жақын ұшқанда гало құбылысын байқады, бұл мұз кристалдарының жоғарғы бөлігінде алтыбұрышты екенін көрсетті. Алайда, төмен қарай мұз кристалдары бірігіп, жинақталған. Аралас фазалы (мұз бен судан тұратын) альтостратус бұлттарында "еріген қабат" болады, оның астында мұз кристалдары су тамшыларына еруге бейім. Бұл су тамшылары шар тәрізді болғандықтан, мұз кристалдарына қарағанда әлдеқайда жылдам түсіп, бұлттың түбінде жиналады.
Болжамдауда пайдалану
Алтостратус бұлттары әдетте жылы фронттардың немесе жабық фронттардың алдында пайда болады және олардың жақындап келе жатқанын көрсетеді. Фронталдық жүйе жақындағанда цирростратус бұлттары алтостратус бұлттарына қалыңдайды, содан кейін олар біртіндеп нимбостратус бұлттарына айналады. Алтостратус бұлттары – циррус бұлттарынан басқа, Жер мен оның атмосферасына жалпы жылу әсерін тигізетін жалғыз бұлт түрі; алайда циррустың жылу әсері алтостратусқа қарағанда төрт есе күшті (бір шаршы метрге 2 ватт, ал алтостратусқа 0,5 ватт).
Оптикалық құбылыстар
Алтостратус бұлттары әуеден қаралғанда жарқын галолар тудырады, бірақ жерден қаралғанда тудырмайды. Галолар сақина, доға немесе ақ немесе түрлі-түсті жарық дақтар түрінде көрінеді және бұлттағы мұз кристалдары арқылы күн немесе ай сәулесінің шағылысуы мен сынуы нәтижесінде пайда болады. Алтостратус бұлттары арқылы жарық дифракциясы короналарды да тудыруы мүмкін, олар күн немесе айдың айналасындағы кішкентай, концентрлі, пастельді түсті жарық сақиналары болып табылады. Бұлтқа проекцияланған жарқын түсті параллель жолақтарымен олар көбінесе ірісдес болады. Галолардан өзгеше, короналар мен ірісдес құбылыстарды Жер бетінен де көруге болады.
Басқа бұлттармен байланысы
Алтостратус және алтокумулус бұлттары – бұлттардың орта деңгейіне жататын екі туыс, олар әдетте циррокумулус және цирростратус арасында пайда болады. Кейде олар циррус бұлттарымен жиі байланыста болғандықтан, бұл бұлттарды цирриформды бұлттар деп атайды. Орта деңгейлі бұлттардың төменіндегі төменгі деңгейлі бұлттар әдетте 6500 футтан (1981 метр) төмен қалыптасады және олардың алдынан қосымша сөздер қойылмайды немесе жолақты жамылғы сияқты болады. Цирростратус екі түрге бөлінеді: фибратус және небулозус. Бұл бұлттардағы мұз кристалдары бұлттың биіктігіне қарай өзгереді. Төменгі бөлігінде, шамамен 0,7°C температурада кристалдар ұзын, қатты, алтыбұрышты бағаналар түрінде болады. Бұлттың жоғарғы бөлігінде, шамамен 0,7°C температурада, кристаллдардың басым түрлері – қалың, алтыбұрышты пластиналар және қысқа, қатты, алтыбұрышты бағаналар. Бұл бұлттар көбінесе гало құрайды, кейде галоның болуы ғана олардың бар екенін көрсетеді. Олар жылы, ылғалды ауаның өте биікке баяу көтерілуінен пайда болады. Жылы фронт жақындағанда цирростратус бұлттары қалыңдайды және төмен түсіп, альтостратус бұлттарын құрайды, олар көбінесе "скад" деп аталады. Алтостратус бұлттары жылы фронттардан қалыптасқандықтан, олардың алдынан басқа типтегі бұлттар көрінбейді. Нимбостратус бұлттарының түрлері мен нұсқалары жоқ. Алтостратус сияқты, нимбостратус бұлттары мұз кристалдарынан, судың тоңған тамшыларынан немесе су тамшыларынан тұруы мүмкін.